ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସରସାଞ୍ଚ ଵନାନାଞ୍ଚ ସା ସ୍ଥଲୀ ଚ ପ୍ରଜାପତେଃ। କ୍ଷୁଦ୍ରାଣାଂ ସରସାଞ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଖ୍ଯା ତତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଏହି ମାଠରେ ହ୍ରଦ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ଏଠାରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ହ୍ରଦର ସଂଖ୍ୟା ଗଣନାରେ ଆସେନାହିଁ।

ଦଶ ଦ୍ଵାଦଶ ସପ୍ତାଷ୍ଟୌ ଵିଂଶତ୍ର୍ରିଂଶଚ୍ଚ ଯୋଜନାଃ। ସ୍ଥଲ୍ଯୋ ଦ୍ରୋଣ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଖ୍ଯାତାଃ ସରାଂସି ଚ ଵନାନି ଚ ।। ୩୮.

ଦଶ, ବାର, ସାତ, ଆଠ, କୁଡ଼ିଏ ଓ ତିରିଶ ଯୋଜନ ମାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାଠ, ଉପତ୍ୟକା, ହ୍ରଦ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି।

କେଚିତ୍ ସନ୍ତି ମହାଘୋରାଃ ଶ୍ଯାମାଃ ପର୍ଵତକୁକ୍ଷଯଃ। ସୂର୍ଯାଂଶୁଜାଲୈରସ୍ପୃଷ୍ଟା ନିତ୍ଯଂ ଶୀତା ଦୁରାସଦାଃ ।। ୩୮.

କିଛି ପାହାଡ଼ ଗହ୍ବର ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ କଳା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ କେବେ ଛୁଁଇନଥାଏ, ସଦା ଶୀତଳ ଓ ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ।

ତଥା ହ୍ଯନଲତପ୍ତାନି ସରାଂସି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଶୈଲକୁକ୍ଷ୍ଯନ୍ତରସ୍ଥାନି ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ ।। ୩୮.

ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼ ଗହ୍ବର ଭିତରେ ଅଗ୍ନିରେ ତାପିତ ହଜାର ହଜାର ଓ ଶତ ଶତ ହ୍ରଦ ଅଛି।

ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯସ୍ମିନ୍ ଯସ୍ମିନ୍ ଶିଲୋଚ୍ଚଯେ। ଯେ ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟା ଦେଵାନାଂ ଵିଵିଧାନାଂ ଗୃହୋତ୍ତମାଃ ।। ୩୯.

ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ କେଉଁଠି ଅଛି।

ତତ୍ର ଯୋଽସୌ ମହାଶୈଲଃ ଶୀତାନ୍ତୋ ନୈକ ଵିସ୍ତରଃ। ନୈକଧାତୁଶତୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ନୈକରତ୍ନାକରାକରଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାର ଶୀର୍ଷ ଅତି ଠଣ୍ଡା ଏବଂ ବିଶାଳ ଫାଲିରେ ପ୍ରସାରିତ। ଏହି ପାହାଡ଼ ଶତଶଃ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଧନରେ ଭରିଥିବା ଅପୂର୍ବ ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ।

ନିତମ୍ବୈଃ ପୁଷ୍ପସାଲମ୍ବୈର୍ନୈକସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଲଯଃ। ମହାର୍ହମଣିଚିତ୍ରାଭିର୍ହେମଵଂଶୈରଲଂକୃତଃ ।। ୩୯.

ଏହାର ଢାଳ ଫୁଲର ଲତାରେ ଝୁଲିଥିବା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ଓ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଭାବେ ଅଛି, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଓ ସୁନା ଓଳିଆ ବାଁଶରେ ଅଳଙ୍କୃତ।

ନିତମ୍ବୈଃ ଷଟ୍ପଦୋଦ୍ଗୀତୈଃ ପ୍ରଵାଲୈର୍ହେମଚିତ୍ରକୈଃ। ତଟୈଃ କୁସୁମସଙ୍କୀର୍ଣୈର୍ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତୈଃ ।। ୩୯.

ଏହାର ଢାଳ ମଧୁମକ୍ଷିର ଗୀତରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ, ପ୍ରବାଳ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଡାଳିରେ ଶୋଭିତ, ତଟ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଓ ମଦମତ ମଧୁମକ୍ଷିର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର।

ଲତାଲମ୍ବୈଶ୍ଚିତ୍ରଵଦ୍ଭିଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ଧାତୁଶତାର୍ଚିତୈଃ। ସାନୁଭୀ ରତ୍ନଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପାଢ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତଃ ।। ୩୯.

ଏହି ପାହାଡ଼ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଲତାରେ ଝୁଲିଥିବା, ଶତଶଃ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧାତୁରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଏହାର ଉଚ୍ଚଭୂମି ମଣିର ଆଭାରେ ଚମକୁଛି ଓ ଫୁଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଵିମଲସ୍ଵାଦୁପାନୀଯୈର୍ନୈକପ୍ରସ୍ରଵମୈର୍ଯୁତଃ। ନିକୁଞ୍ଜୈଃ କୁସୁମୋତ୍କୀର୍ଣୈରନେକୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତଃ ।। ୩୯.

ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଅନେକ ଝରଣାରୁ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ମିଠା ପାଣି ବହୁଛି, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ।

ପୁଷ୍ମୌଡୁପଵହାଭିଶ୍ଚ ସ୍ରଵନ୍ତୀଭିରଲଂକୃତଃ। କିନ୍ନରାଚରିତାଭିଶ୍ଚ ଦରୀଭିଃ ସର୍ଵତସ୍ତତଃ ।। ୩୯.

ଏହି ପାହାଡ଼ ଫୁଲର ଗୁଛରେ ଭରିଥିବା ଝରଣା ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ଗୁହାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୋଭିତ।

ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵଚରିତୈରନେକୈଃ କନ୍ଦରୋଦରୈଃ। ଶୋଭିତଶ୍ଚ ସୁଖାସେଵ୍ଯୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ଗହନସଙ୍କଟୈଃ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବାସ କରୁଥିବା ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଗଭୀର ଗଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଅପୂର୍ବ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ମନ ହରି ଯାଏ।

ନାନାସତ୍ଵଗଣାକୀର୍ଣୈଃ ସୁପାନୀଯୈଃ ସୁଖାଶ୍ରଯୈଃ। ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୋପେତୈଃ ପାଦପୈଃ ସମଲଂକୃତଃ ।। ୩୯.୯ . ତସ୍ମିନ୍ ଗୁହାଶ୍ରଯାକୀର୍ଣେ ଅନେକୋଦରକନ୍ଦରେ। କ୍ରୀଡାଵନଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵକାମଗୁଣୈର୍ଯୁତମ୍ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଶୁଭ୍ର ପାଣି ଓ ଢାଳି ଛାୟା ଦେଉଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଅଛି; ଏଠି ଗୁହା ଓ ଗଭୀର ଗଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର କ୍ରୀଡ଼ାବନ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତତ୍ର ତଦ୍ଦେଵରାଜସ୍ଯ ପାରିଜାତଵନଂ ମହତ୍। ପ୍ରକାଶଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଗୀଯତେ ଶ୍ରୁତିନିଶ୍ଚଯାତ୍ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଦେବରାଜଙ୍କର ଏହି ବିଶାଳ ପାରିଜାତ ବନ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ।

ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂକାଶୈ ର୍ମହାଗନ୍ଧୈର୍ମନୋହରୈଃ। ପୁଷ୍ପୈର୍ଭାତି ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୁଦୀପ୍ତ ଇଵ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୯.

ଏହି ପାହାଡ଼ ସବୁଠାରେ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଫୁଲ, ମହାନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଆକର୍ଷଣରେ ଭରିଥିବା, ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ଚମକୁଛି।

ସମଗ୍ରଂ ଯୋଜନଶତଂ ତଂ ଗନ୍ଧମନିଲୋ ଵଵୌ। ପାରିଜାତକପୁଷ୍ମାଣାଂ ମାହେନ୍ଦ୍ର ଵନନିର୍ଗତଃ ।। ୩୯.

ମହେନ୍ଦ୍ର ଅରଣ୍ୟରୁ ପାରିଜାତ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ବୋକା ହାବା ଏକଶଏ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହିଗଲା।

ଵୈଢୂର୍ଯନୀଲୈଃ କମଲୈଃ ସୌଵର୍ଣୈର୍ଵଜ୍ରକେସରୈଃ। ସର୍ଵଗନ୍ଧବଲୋପେତୈର୍ମତ୍ତଷଟ୍ପଦନାଦିତୈଃ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ବୈଢୂର୍ୟ ନୀଳ ଅଭିରୁଚି ଅଳିଙ୍ଗିତ ନୀଳ କମଳ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଓ ହୀରା ରେଶା ଥିବା କମଳ, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା, ମଦମତ ମଧୁମକ୍ଷିର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର।

ଵ୍ଯାକୋଶୌର୍ଵିକଚୈଶ୍ଚାପି ଶତପତ୍ରୈର୍ମନୋହରୈଃ। ସପଙ୍କଜୈର୍ମହା ପତ୍ରୈର୍ଵାପ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଵିଭୂଷିତାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ତାଳାବଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲିଥିବା ଓ ଖୋଲିଯାଇଥିବା ଶତପତ୍ର କମଳ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ବଡ଼ ପତ୍ର ଥିବା କମଳ ସହିତ ଅଳଙ୍କୃତ।

ଵିରେଜୁରନ୍ତରମ୍ବୁସ୍ଥାଃ ସୌଵର୍ଣମଣିଭୂଷିତାଃ। ପରିପ୍ସନ୍ଦେକ୍ଷଣା ନିତ୍ଯଂ ମୀନଯୂଥାଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୯.

ପାଣି ଭିତରେ ସୁନା ମଣିରେ ଶୋଭିତ ମାଛ ହଜାର-ହଜାର ଦଳରେ ସବୁଦିନ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଚମକୁଛି, ସେମାନଙ୍କର ଆଖି ସବୁଦିଗରେ ଘୁରୁଛି।

କୂର୍ମୈଶ୍ଚାନେକସଂସ୍ଥାନୈର୍ହେମରତ୍ନପରିଷ୍କୃତୈଃ। ଚଞ୍ଚୂର୍ଯମାଣୈଃ ସଲିଲୈର୍ଭାତି ଚିତ୍ରଂ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆକୃତିର କଛୁଆ, ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ତାଙ୍କର ଚଳାଚଳରେ ପାଣି ହଲଚଲ ହେଉଛି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅପୂର୍ବ ଲାଗୁଛି।

ନାନାଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ଶଖୁନୈର୍ନାନାରତ୍ନତନୂରୁହୈଃ। ସୁଵର୍ଣପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚାନେକୈର୍ମଣିତୁଣ୍ଡୈର୍ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପକ୍ଷୀ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଦେହ, ଏବଂ ସୁନା ଫୁଲ ଓ ମଣି ଠୁଣ୍ଡ ଥିବା ଦ୍ୱିଜ ପକ୍ଷୀ ଅଛନ୍ତି।

ଵଲ୍ଗୁସ୍ଵରୈଃ ସଦୋନ୍ମତ୍ତୈଃ ସମ୍ପତଦ୍ଭିଃ ସମନ୍ତତଃ। ଶୁଶୁଭେ ତଦ୍ଵନଂ ରମ୍ଯଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୯.

ସଦା ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ସେହି ଧୀର ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟଙ୍କର ରମ୍ୟ ବନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚମକୁଥିଲା।

ମତ୍ତଭ୍ରମରସନ୍ନାଦୈର୍ଵିହଙ୍ଗାନାଞ୍ଚ କୂଜିତୈଃ। ନିତ୍ଯମା ନନ୍ଦିତଵନଂ ତସ୍ମାତ୍ କ୍ରୀଡାଵନଂ ମହତ୍ ।। ୩୯.

ମଦମତ ମଧୁମକ୍ଷିର ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁହୁକିରେ ସେହି ବଡ଼ କ୍ରୀଡ଼ାବନ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ରହେ।

ସୁଵର୍ଣପାର୍ଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ନଗୈର୍ମଣିମୁକ୍ତାପୁରସ୍କୃତୈଃ। ମଣିଶ୍ରୃଙ୍ଗକଲାପନ୍ନୈଃ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୯.

ସୁନାଗର ପାହାଡ଼ର ପାର୍ଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ସୁନା ରେ ଢାକା, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତା ରେ ସଜିତ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ମଣି ର ଗୁଛ ରେ ମୁଡ଼ି, ଚାରିପାଖରେ ମଣି ଖସିଯାଉଛି।

ଶାଖାମୃଗୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗୈର୍ନାନାରତ୍ନତନୂରୁହୈଃ। ନାନାଵର୍ଣପ୍ରକାରୈଶ୍ଚ ସତ୍ଵୈରନ୍ଯୈଃ ସମାକୁଲମ୍ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଶାଖା ଉପରେ ରହୁଥିବା ମୃଗ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଓ ରଙ୍ଗ ରେ, ଶରୀର ରେ ନାନା ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଲଗାଇଥିବା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତି ର ପଶୁ ରେ ଭରିଯାଇଛି।

ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ପୁଷ୍ପଵର୍ଷଞ୍ଚ ତତ୍ର ବାଲଲତା ଦ୍ରୁମାଃ। ପାରିଜାତକପୁଷ୍ପାଣାଂ ମନ୍ଦମାରୁତ କମ୍ପିତାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ତରୁଣ ଲତା ଓ ଗଛ, ହଳୁକା ପବନ ରେ ହଲି, ପାରିଜାତ ଫୁଲ ଭିତରେ ଫୁଲ ର ବର୍ଷା ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ।

ଶଯନାସନନିର୍ଵ୍ଯୂହୈଃ ସ୍ତୀର୍ଣୈ ରତ୍ନଵିଭୂଷିତୈଃ। ଵିହାରଭୂମଯସ୍ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜାଃ ଶକ୍ରଵନେ ଶୁଭାଃ। ନ ଚ ଶୀତୋ ନ ଚାପ୍ଯୁଷ୍ଣୋ ରଵିସ୍ତତ୍ର ସମଃ ସଦା ।। ୩୯.

ଶକ୍ରବନ ରେ, ଦ୍ବିଜଗଣ, ରତ୍ନ ରେ ଭୂଷିତ ଶୟନ ଓ ଆସନ ରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିହାର ଭୂମି ରହିଛି। ସେଠାରେ ନ ଥଣ୍ଡା, ନ ଗରମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସବୁବେଳେ ସମ ରହେ।

ନିତ୍ଯମୁନ୍ମାଦଜନନୋ ମଧୁମାଧଵସମ୍ଭଵଃ। ଵାତି ଚାପ୍ଯନିଲସ୍ତତ୍ର ନାନାପୁଷ୍ପାଧିଵାସିତଃ। ନିତ୍ଯଂ ସଙ୍ଗସୁଖାହ୍ଲାଦୀ ଶ୍ରମକ୍ଲମଵିନାଶନଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ମଧୁ ଓ ବସନ୍ତ ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପବନ ବହେ, ନାନା ପ୍ରକାର ଫୁଲ ର ଗନ୍ଧ ରେ ଭରି, ସମ୍ମିଳନ ର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଶ୍ରମ ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରେ।

ତସ୍ମିନ୍ନିନ୍ଦ୍ରଵନେ ଶୁଭ୍ରେ ଦେଵଦାନଵପନ୍ନଗାଃ। ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗୁହ୍ଯାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚାମିତୌଜସଃ ।। ୩୯.

ସେ ଶୁଭ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରବନ ରେ ଦେବ, ଦାନବ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗୁହ୍ୟକ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତି ର ଗନ୍ଧର୍ବ ରହନ୍ତି।