ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତାଂ ସ୍ଥଲୀମୁପଜୀଵନ୍ତି କିନ୍ନରୋରଗସାଧଵଃ। ପରୂଷକରସୋନ୍ମତ୍ତା ମାନାଢ୍ଯାସ୍ତତ୍ର ଚାରଣାଃ ।। ୩୮.

ସେ ମାଠରେ କିନ୍ନର, ନାଗ ଓ ଚାରଣମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ପରୂଷକ ରସରେ ମତ୍ତ ଓ ଗର୍ବିତ।

କପିଞ୍ଜଲସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ନାଗଶୈଲସ୍ଯ ଚାନ୍ତରେ। ଦ୍ଵିଯୋଜନଶତାଯାମା ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଶତଯୋଜନା ।। ୩୮.

କପିଞ୍ଜଳ ଓ ନାଗ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୂମି ଦୁଇ ଶଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଏକ ଶଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଅଟେ।

ସ୍ଥଲୀ ମନୋହରା ସା ହି ନାନାଵନଵିଭୂଷିତା । ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୋପେତା କିନ୍ନରୋରଗସେଵିତା ।। ୩୮.

ଏହି ମାଠ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ, ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଫୁଲ-ଫଳରେ ଭରିଥିବା, କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।

ଦ୍ରାକ୍ଷାଵନାନି ରମ୍ଯାଣି ତଥା ନାଗଵନାନି ଚ। ଖର୍ଜୂରଵନଖଣ୍ଡାନି ନୀଲାଶୋକଵନାନି ଚ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ରମଣୀୟ ଦ୍ରାକ୍ଷାବନ, ନାଗବନ, ଖରଜୁରି ଗଛର ଦଳ ଓ ନୀଳ ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି।

ଦାଡିମାନାଞ୍ଚ ସ୍ଵାଦୂନାମକ୍ଷୋଟକଵନାନି ଚ। ଅତସୀତିଲକାନାଞ୍ଚ କଦଲୀନାଂ ଵନାନି ଚ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ମଧୁର ଦାଡିମ୍ବ, ଅକ୍ଷୋଟ, ଅତସୀ, ତିଳକ ଓ କଦଳୀ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ବଦରୀଣାଞ୍ଚ ସ୍ଵାଦୂନାଂ ଵନଖଣ୍ଡାନି ସର୍ଵଶଃ। ସ୍ଵାଦୁଶୀତାମ୍ବୁପୂର୍ଣାଭିର୍ନଦୀଭିଃ ଶୋଭିତାନି ଚ ।। ୩୮.

ସମସ୍ତଠାରେ ମଧୁର ବଦରୀ ଗଛର ଦଳ ଅଛି, ଏବଂ ମଧୁର ଏବଂ ଶୀତଳ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀମାନେ ଏହାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଛନ୍ତି।

ତଥା ପୁଷ୍ପକଶୈଲସ୍ଯ ମହାମେଘସ୍ଯ ଚାନ୍ତରେ। ଷଷ୍ଟିଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣା ସା ଭୂମିଃ ଶତମାଯତା ।। ୩୮.

ପୁଷ୍ପକ ଓ ମହାମେଘ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୂମି ଷଷ୍ଟି ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।

ସମା ପାଣିତଲପ୍ରଖ୍ଯା କଠିନା ପାଣ୍ଡୁରା ଘନା। ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମଲତାଗୁଲ୍ମୈସ୍ତୃଣୈଶ୍ଵାପି ଵିଵର୍ଜିତା ।। ୩୮.

ଏହି ଭୂମି ସମତଳ, ହାତେର ତଳ ପରି ଦେଖାଯାଏ, କଠିନ, ହଳଦିଆ ଓ ଘନ, ଏଠାରେ ଗଛ, ଝାଡ଼, ଲତା ଏବଂ ଘାସ କିଛି ନାହିଁ।

ଵର୍ଜିତା ଵିଵିଧୈଃ ସତ୍ଵୈର୍ନ୍ନିତ୍ଯମସ୍ମିନ୍ ନିରାଶ୍ରଯା। ସା କାନନସ୍ଥଲୀ ନାମ ଦାରୁଣା ରୋମହର୍ଷଣା ।। ୩୮.

ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ନାହିଁ, ସଦା ଖାଲି ରହେ, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ କାନନ ମାଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକ।

ମହାସରାଂସି ଚ ତଥା ମହାଵୃକ୍ଷାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ମହାଵନାନି ସର୍ଵାଣି କାନ୍ତନାମାନି ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ହ୍ରଦ, ବିଶାଳ ଗଛ ଓ ବିପୁଳ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ସମସ୍ତେ ସୁନ୍ଦର ନାମରେ ପରିଚିତ।

ସରସାଞ୍ଚ ଵନାନାଞ୍ଚ ସା ସ୍ଥଲୀ ଚ ପ୍ରଜାପତେଃ। କ୍ଷୁଦ୍ରାଣାଂ ସରସାଞ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଖ୍ଯା ତତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଏହି ମାଠରେ ହ୍ରଦ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ଏଠାରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ହ୍ରଦର ସଂଖ୍ୟା ଗଣନାରେ ଆସେନାହିଁ।

ଦଶ ଦ୍ଵାଦଶ ସପ୍ତାଷ୍ଟୌ ଵିଂଶତ୍ର୍ରିଂଶଚ୍ଚ ଯୋଜନାଃ। ସ୍ଥଲ୍ଯୋ ଦ୍ରୋଣ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଖ୍ଯାତାଃ ସରାଂସି ଚ ଵନାନି ଚ ।। ୩୮.

ଦଶ, ବାର, ସାତ, ଆଠ, କୁଡ଼ିଏ ଓ ତିରିଶ ଯୋଜନ ମାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାଠ, ଉପତ୍ୟକା, ହ୍ରଦ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି।

କେଚିତ୍ ସନ୍ତି ମହାଘୋରାଃ ଶ୍ଯାମାଃ ପର୍ଵତକୁକ୍ଷଯଃ। ସୂର୍ଯାଂଶୁଜାଲୈରସ୍ପୃଷ୍ଟା ନିତ୍ଯଂ ଶୀତା ଦୁରାସଦାଃ ।। ୩୮.

କିଛି ପାହାଡ଼ ଗହ୍ବର ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ କଳା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ କେବେ ଛୁଁଇନଥାଏ, ସଦା ଶୀତଳ ଓ ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ।

ତଥା ହ୍ଯନଲତପ୍ତାନି ସରାଂସି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଶୈଲକୁକ୍ଷ୍ଯନ୍ତରସ୍ଥାନି ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ ।। ୩୮.

ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼ ଗହ୍ବର ଭିତରେ ଅଗ୍ନିରେ ତାପିତ ହଜାର ହଜାର ଓ ଶତ ଶତ ହ୍ରଦ ଅଛି।

ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯସ୍ମିନ୍ ଯସ୍ମିନ୍ ଶିଲୋଚ୍ଚଯେ। ଯେ ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟା ଦେଵାନାଂ ଵିଵିଧାନାଂ ଗୃହୋତ୍ତମାଃ ।। ୩୯.

ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ କେଉଁଠି ଅଛି।

ତତ୍ର ଯୋଽସୌ ମହାଶୈଲଃ ଶୀତାନ୍ତୋ ନୈକ ଵିସ୍ତରଃ। ନୈକଧାତୁଶତୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ନୈକରତ୍ନାକରାକରଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାର ଶୀର୍ଷ ଅତି ଠଣ୍ଡା ଏବଂ ବିଶାଳ ଫାଲିରେ ପ୍ରସାରିତ। ଏହି ପାହାଡ଼ ଶତଶଃ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଧନରେ ଭରିଥିବା ଅପୂର୍ବ ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ।

ନିତମ୍ବୈଃ ପୁଷ୍ପସାଲମ୍ବୈର୍ନୈକସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଲଯଃ। ମହାର୍ହମଣିଚିତ୍ରାଭିର୍ହେମଵଂଶୈରଲଂକୃତଃ ।। ୩୯.

ଏହାର ଢାଳ ଫୁଲର ଲତାରେ ଝୁଲିଥିବା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ଓ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଭାବେ ଅଛି, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଓ ସୁନା ଓଳିଆ ବାଁଶରେ ଅଳଙ୍କୃତ।

ନିତମ୍ବୈଃ ଷଟ୍ପଦୋଦ୍ଗୀତୈଃ ପ୍ରଵାଲୈର୍ହେମଚିତ୍ରକୈଃ। ତଟୈଃ କୁସୁମସଙ୍କୀର୍ଣୈର୍ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତୈଃ ।। ୩୯.

ଏହାର ଢାଳ ମଧୁମକ୍ଷିର ଗୀତରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ, ପ୍ରବାଳ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଡାଳିରେ ଶୋଭିତ, ତଟ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଓ ମଦମତ ମଧୁମକ୍ଷିର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର।

ଲତାଲମ୍ବୈଶ୍ଚିତ୍ରଵଦ୍ଭିଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ଧାତୁଶତାର୍ଚିତୈଃ। ସାନୁଭୀ ରତ୍ନଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପାଢ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତଃ ।। ୩୯.

ଏହି ପାହାଡ଼ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଲତାରେ ଝୁଲିଥିବା, ଶତଶଃ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧାତୁରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଏହାର ଉଚ୍ଚଭୂମି ମଣିର ଆଭାରେ ଚମକୁଛି ଓ ଫୁଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଵିମଲସ୍ଵାଦୁପାନୀଯୈର୍ନୈକପ୍ରସ୍ରଵମୈର୍ଯୁତଃ। ନିକୁଞ୍ଜୈଃ କୁସୁମୋତ୍କୀର୍ଣୈରନେକୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତଃ ।। ୩୯.

ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଅନେକ ଝରଣାରୁ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ମିଠା ପାଣି ବହୁଛି, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ।

ପୁଷ୍ମୌଡୁପଵହାଭିଶ୍ଚ ସ୍ରଵନ୍ତୀଭିରଲଂକୃତଃ। କିନ୍ନରାଚରିତାଭିଶ୍ଚ ଦରୀଭିଃ ସର୍ଵତସ୍ତତଃ ।। ୩୯.

ଏହି ପାହାଡ଼ ଫୁଲର ଗୁଛରେ ଭରିଥିବା ଝରଣା ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ଗୁହାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୋଭିତ।

ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵଚରିତୈରନେକୈଃ କନ୍ଦରୋଦରୈଃ। ଶୋଭିତଶ୍ଚ ସୁଖାସେଵ୍ଯୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ଗହନସଙ୍କଟୈଃ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବାସ କରୁଥିବା ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଗଭୀର ଗଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଅପୂର୍ବ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ମନ ହରି ଯାଏ।

ନାନାସତ୍ଵଗଣାକୀର୍ଣୈଃ ସୁପାନୀଯୈଃ ସୁଖାଶ୍ରଯୈଃ। ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୋପେତୈଃ ପାଦପୈଃ ସମଲଂକୃତଃ ।। ୩୯.୯ . ତସ୍ମିନ୍ ଗୁହାଶ୍ରଯାକୀର୍ଣେ ଅନେକୋଦରକନ୍ଦରେ। କ୍ରୀଡାଵନଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵକାମଗୁଣୈର୍ଯୁତମ୍ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଶୁଭ୍ର ପାଣି ଓ ଢାଳି ଛାୟା ଦେଉଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଅଛି; ଏଠି ଗୁହା ଓ ଗଭୀର ଗଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର କ୍ରୀଡ଼ାବନ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତତ୍ର ତଦ୍ଦେଵରାଜସ୍ଯ ପାରିଜାତଵନଂ ମହତ୍। ପ୍ରକାଶଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଗୀଯତେ ଶ୍ରୁତିନିଶ୍ଚଯାତ୍ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଦେବରାଜଙ୍କର ଏହି ବିଶାଳ ପାରିଜାତ ବନ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ।

ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂକାଶୈ ର୍ମହାଗନ୍ଧୈର୍ମନୋହରୈଃ। ପୁଷ୍ପୈର୍ଭାତି ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୁଦୀପ୍ତ ଇଵ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୯.

ଏହି ପାହାଡ଼ ସବୁଠାରେ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଫୁଲ, ମହାନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଆକର୍ଷଣରେ ଭରିଥିବା, ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ଚମକୁଛି।

ସମଗ୍ରଂ ଯୋଜନଶତଂ ତଂ ଗନ୍ଧମନିଲୋ ଵଵୌ। ପାରିଜାତକପୁଷ୍ମାଣାଂ ମାହେନ୍ଦ୍ର ଵନନିର୍ଗତଃ ।। ୩୯.

ମହେନ୍ଦ୍ର ଅରଣ୍ୟରୁ ପାରିଜାତ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ବୋକା ହାବା ଏକଶଏ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହିଗଲା।

ଵୈଢୂର୍ଯନୀଲୈଃ କମଲୈଃ ସୌଵର୍ଣୈର୍ଵଜ୍ରକେସରୈଃ। ସର୍ଵଗନ୍ଧବଲୋପେତୈର୍ମତ୍ତଷଟ୍ପଦନାଦିତୈଃ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ବୈଢୂର୍ୟ ନୀଳ ଅଭିରୁଚି ଅଳିଙ୍ଗିତ ନୀଳ କମଳ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଓ ହୀରା ରେଶା ଥିବା କମଳ, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା, ମଦମତ ମଧୁମକ୍ଷିର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର।

ଵ୍ଯାକୋଶୌର୍ଵିକଚୈଶ୍ଚାପି ଶତପତ୍ରୈର୍ମନୋହରୈଃ। ସପଙ୍କଜୈର୍ମହା ପତ୍ରୈର୍ଵାପ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଵିଭୂଷିତାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ତାଳାବଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲିଥିବା ଓ ଖୋଲିଯାଇଥିବା ଶତପତ୍ର କମଳ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ବଡ଼ ପତ୍ର ଥିବା କମଳ ସହିତ ଅଳଙ୍କୃତ।

ଵିରେଜୁରନ୍ତରମ୍ବୁସ୍ଥାଃ ସୌଵର୍ଣମଣିଭୂଷିତାଃ। ପରିପ୍ସନ୍ଦେକ୍ଷଣା ନିତ୍ଯଂ ମୀନଯୂଥାଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୯.

ପାଣି ଭିତରେ ସୁନା ମଣିରେ ଶୋଭିତ ମାଛ ହଜାର-ହଜାର ଦଳରେ ସବୁଦିନ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଚମକୁଛି, ସେମାନଙ୍କର ଆଖି ସବୁଦିଗରେ ଘୁରୁଛି।