ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମଧ୍ଯେ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ପଦ୍ମିନ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚଯୋଜନମଣ୍ଡଲଃ। ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୋ ଵିପୁଲସ୍କନ୍ଧୋ ହ୍ଯନେକାରୋହିମଣ୍ଡିତଃ ।। ୩୮.

ସେ ପଦ୍ମକ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତାର ଛାୟା ଥିବା, ବଡ଼ ତଣ୍ଡ ଓ ଅନେକ ଲୋକ ଚଢ଼ିଥିବା ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି।

ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନ)। ସହସ୍ରଵଦନୋ ଦେଵୋ ନୀଲଵାସାଃ ସୁରାରିହା ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ରହନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଦେବତା, ନୀଳବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ।

ପଦ୍ମ ମାଲ୍ଯଧରସ୍ଥଲ୍ଯାଂ ମହାଭାଗୋଽପରାଜିତଃ। ଇଜ୍ଯତେ ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈସ୍ତଥା ।। ୩୮.

ପଦ୍ମମାଳା ଶୋଭିତ ଏହି ଭୂମିରେ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଅପରାଜିତ ତାଙ୍କୁ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତସ୍ମିନ୍ନାଯତନେ ସାକ୍ଷାଦନାଦିନିଧନୋ ହରିଃ। ପଦ୍ମୋପହାରୌର୍ଵିଵିଧୈ ରିଜ୍ଯତେ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ ।। ୩୮.

ସେଇ ମନ୍ଦିରରେ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥିବା ହରିଙ୍କୁ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତଦନନ୍ତସଦୋ ନାମ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ପଦ୍ମମାଲାଵଲମ୍ବାଭିର୍ମାଲାଭିରୁପଶୋଭିତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠିକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅନନ୍ତସଦ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ପଦ୍ମମାଳା ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଲଟକୁଥିବା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ତଥା ସହସ୍ରଶିଖରକୁମୁଦସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ଚ। ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଯୋଜନାଯାମଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତରମ୍ । ଇଷୁକ୍ଷେପୋଚ୍ଚଶିଖରଂ ନାନାଵିହଗସେଵିତମ୍ ।। ୩୮.

ଏଭଳି ଭାବରେ, ହଜାର ଶିଖର ଥିବା କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ତିରିଶି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାର ଶିଖର ବାଣ ଉଡ଼ି ପହଞ୍ଚିପାରିବ ଏତେ ଉଚ୍ଚ, ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ସେଠି ରହନ୍ତି।

ମହାଗନ୍ଧୈର୍ମହାସ୍ଵାଦୈର୍ଗଜଦେହନିଭୈଃ ଫଲୈଃ। ମଧୁସ୍ରଵୈର୍ମହାଵୃକ୍ଷୈରୁପେତଂ ତତ୍ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୮.

ସେ ଅଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛରେ ଘିରିଥିବା, ହାତୀ ଦେହ ପରି ବଡ଼ ଫଳ, ମଧୁର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଫଳ ଥିବା ଗଛରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତତ୍ରାଶ୍ରମଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଦେଵର୍ଷିଗଣସେଵିତମ୍। ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରଥିତଂ ତତ୍ର ଭାସ୍ଵରଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଏକ ବହୁତ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ଋଷିମାନେ ସଦା ଆସନ୍ତି। ଏହି ଆଶ୍ରମ ଶୁକ୍ରଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଖ୍ୟାତ।

ଶଙ୍କୁକୂଟସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ଵୃଷଭସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ଚ। ପରୂଷକସ୍ଥଲୀ ରମ୍ଯା ହ୍ଯନେକାଯତଯୋଜନା ।। ୩୮.

ଶଙ୍କୁକୂଟ ଓ ବୃଷଭ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରୂଷକ ମାଠ ଅଛି।

ବିଲ୍ଵପ୍ରମାଣୈଶ୍ଚ ଶୁଭୈର୍ମହାସ୍ଵାଦୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ। ଫଲୈଃ ପ୍ରକ୍ଲିଦ୍ଯତେ ଭୂମିଃ ପରୁଷୈର୍ଵୃନ୍ତଵିଚ୍ଯୁତୈଃ ।। ୩୮.

ସେଠାର ଭୂମି ବିଲ୍ୱ ଫଳ ପରି ଠୁଲ ଓ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଥିବା ଫଳରେ ଢାକିଯାଇଛି, ଯାହା ତା ଡାଳରୁ ଖସି ପଡ଼ିଛି।

ତାଂ ସ୍ଥଲୀମୁପଜୀଵନ୍ତି କିନ୍ନରୋରଗସାଧଵଃ। ପରୂଷକରସୋନ୍ମତ୍ତା ମାନାଢ୍ଯାସ୍ତତ୍ର ଚାରଣାଃ ।। ୩୮.

ସେ ମାଠରେ କିନ୍ନର, ନାଗ ଓ ଚାରଣମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ପରୂଷକ ରସରେ ମତ୍ତ ଓ ଗର୍ବିତ।

କପିଞ୍ଜଲସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ନାଗଶୈଲସ୍ଯ ଚାନ୍ତରେ। ଦ୍ଵିଯୋଜନଶତାଯାମା ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଶତଯୋଜନା ।। ୩୮.

କପିଞ୍ଜଳ ଓ ନାଗ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୂମି ଦୁଇ ଶଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଏକ ଶଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଅଟେ।

ସ୍ଥଲୀ ମନୋହରା ସା ହି ନାନାଵନଵିଭୂଷିତା । ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୋପେତା କିନ୍ନରୋରଗସେଵିତା ।। ୩୮.

ଏହି ମାଠ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ, ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଫୁଲ-ଫଳରେ ଭରିଥିବା, କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।

ଦ୍ରାକ୍ଷାଵନାନି ରମ୍ଯାଣି ତଥା ନାଗଵନାନି ଚ। ଖର୍ଜୂରଵନଖଣ୍ଡାନି ନୀଲାଶୋକଵନାନି ଚ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ରମଣୀୟ ଦ୍ରାକ୍ଷାବନ, ନାଗବନ, ଖରଜୁରି ଗଛର ଦଳ ଓ ନୀଳ ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି।

ଦାଡିମାନାଞ୍ଚ ସ୍ଵାଦୂନାମକ୍ଷୋଟକଵନାନି ଚ। ଅତସୀତିଲକାନାଞ୍ଚ କଦଲୀନାଂ ଵନାନି ଚ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ମଧୁର ଦାଡିମ୍ବ, ଅକ୍ଷୋଟ, ଅତସୀ, ତିଳକ ଓ କଦଳୀ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ବଦରୀଣାଞ୍ଚ ସ୍ଵାଦୂନାଂ ଵନଖଣ୍ଡାନି ସର୍ଵଶଃ। ସ୍ଵାଦୁଶୀତାମ୍ବୁପୂର୍ଣାଭିର୍ନଦୀଭିଃ ଶୋଭିତାନି ଚ ।। ୩୮.

ସମସ୍ତଠାରେ ମଧୁର ବଦରୀ ଗଛର ଦଳ ଅଛି, ଏବଂ ମଧୁର ଏବଂ ଶୀତଳ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀମାନେ ଏହାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଛନ୍ତି।

ତଥା ପୁଷ୍ପକଶୈଲସ୍ଯ ମହାମେଘସ୍ଯ ଚାନ୍ତରେ। ଷଷ୍ଟିଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣା ସା ଭୂମିଃ ଶତମାଯତା ।। ୩୮.

ପୁଷ୍ପକ ଓ ମହାମେଘ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୂମି ଷଷ୍ଟି ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।

ସମା ପାଣିତଲପ୍ରଖ୍ଯା କଠିନା ପାଣ୍ଡୁରା ଘନା। ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମଲତାଗୁଲ୍ମୈସ୍ତୃଣୈଶ୍ଵାପି ଵିଵର୍ଜିତା ।। ୩୮.

ଏହି ଭୂମି ସମତଳ, ହାତେର ତଳ ପରି ଦେଖାଯାଏ, କଠିନ, ହଳଦିଆ ଓ ଘନ, ଏଠାରେ ଗଛ, ଝାଡ଼, ଲତା ଏବଂ ଘାସ କିଛି ନାହିଁ।

ଵର୍ଜିତା ଵିଵିଧୈଃ ସତ୍ଵୈର୍ନ୍ନିତ୍ଯମସ୍ମିନ୍ ନିରାଶ୍ରଯା। ସା କାନନସ୍ଥଲୀ ନାମ ଦାରୁଣା ରୋମହର୍ଷଣା ।। ୩୮.

ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ନାହିଁ, ସଦା ଖାଲି ରହେ, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ କାନନ ମାଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକ।

ମହାସରାଂସି ଚ ତଥା ମହାଵୃକ୍ଷାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ମହାଵନାନି ସର୍ଵାଣି କାନ୍ତନାମାନି ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ହ୍ରଦ, ବିଶାଳ ଗଛ ଓ ବିପୁଳ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ସମସ୍ତେ ସୁନ୍ଦର ନାମରେ ପରିଚିତ।

ସରସାଞ୍ଚ ଵନାନାଞ୍ଚ ସା ସ୍ଥଲୀ ଚ ପ୍ରଜାପତେଃ। କ୍ଷୁଦ୍ରାଣାଂ ସରସାଞ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଖ୍ଯା ତତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୩୮.

ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଏହି ମାଠରେ ହ୍ରଦ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ଏଠାରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ହ୍ରଦର ସଂଖ୍ୟା ଗଣନାରେ ଆସେନାହିଁ।

ଦଶ ଦ୍ଵାଦଶ ସପ୍ତାଷ୍ଟୌ ଵିଂଶତ୍ର୍ରିଂଶଚ୍ଚ ଯୋଜନାଃ। ସ୍ଥଲ୍ଯୋ ଦ୍ରୋଣ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଖ୍ଯାତାଃ ସରାଂସି ଚ ଵନାନି ଚ ।। ୩୮.

ଦଶ, ବାର, ସାତ, ଆଠ, କୁଡ଼ିଏ ଓ ତିରିଶ ଯୋଜନ ମାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାଠ, ଉପତ୍ୟକା, ହ୍ରଦ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି।

କେଚିତ୍ ସନ୍ତି ମହାଘୋରାଃ ଶ୍ଯାମାଃ ପର୍ଵତକୁକ୍ଷଯଃ। ସୂର୍ଯାଂଶୁଜାଲୈରସ୍ପୃଷ୍ଟା ନିତ୍ଯଂ ଶୀତା ଦୁରାସଦାଃ ।। ୩୮.

କିଛି ପାହାଡ଼ ଗହ୍ବର ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ କଳା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ କେବେ ଛୁଁଇନଥାଏ, ସଦା ଶୀତଳ ଓ ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ।

ତଥା ହ୍ଯନଲତପ୍ତାନି ସରାଂସି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଶୈଲକୁକ୍ଷ୍ଯନ୍ତରସ୍ଥାନି ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ ।। ୩୮.

ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼ ଗହ୍ବର ଭିତରେ ଅଗ୍ନିରେ ତାପିତ ହଜାର ହଜାର ଓ ଶତ ଶତ ହ୍ରଦ ଅଛି।

ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯସ୍ମିନ୍ ଯସ୍ମିନ୍ ଶିଲୋଚ୍ଚଯେ। ଯେ ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟା ଦେଵାନାଂ ଵିଵିଧାନାଂ ଗୃହୋତ୍ତମାଃ ।। ୩୯.

ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ କେଉଁଠି ଅଛି।

ତତ୍ର ଯୋଽସୌ ମହାଶୈଲଃ ଶୀତାନ୍ତୋ ନୈକ ଵିସ୍ତରଃ। ନୈକଧାତୁଶତୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ନୈକରତ୍ନାକରାକରଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାର ଶୀର୍ଷ ଅତି ଠଣ୍ଡା ଏବଂ ବିଶାଳ ଫାଲିରେ ପ୍ରସାରିତ। ଏହି ପାହାଡ଼ ଶତଶଃ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଧନରେ ଭରିଥିବା ଅପୂର୍ବ ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ।

ନିତମ୍ବୈଃ ପୁଷ୍ପସାଲମ୍ବୈର୍ନୈକସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଲଯଃ। ମହାର୍ହମଣିଚିତ୍ରାଭିର୍ହେମଵଂଶୈରଲଂକୃତଃ ।। ୩୯.

ଏହାର ଢାଳ ଫୁଲର ଲତାରେ ଝୁଲିଥିବା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ଓ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଭାବେ ଅଛି, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଓ ସୁନା ଓଳିଆ ବାଁଶରେ ଅଳଙ୍କୃତ।

ନିତମ୍ବୈଃ ଷଟ୍ପଦୋଦ୍ଗୀତୈଃ ପ୍ରଵାଲୈର୍ହେମଚିତ୍ରକୈଃ। ତଟୈଃ କୁସୁମସଙ୍କୀର୍ଣୈର୍ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତୈଃ ।। ୩୯.

ଏହାର ଢାଳ ମଧୁମକ୍ଷିର ଗୀତରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ, ପ୍ରବାଳ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଡାଳିରେ ଶୋଭିତ, ତଟ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଓ ମଦମତ ମଧୁମକ୍ଷିର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର।

ଲତାଲମ୍ବୈଶ୍ଚିତ୍ରଵଦ୍ଭିଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ଧାତୁଶତାର୍ଚିତୈଃ। ସାନୁଭୀ ରତ୍ନଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପାଢ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତଃ ।। ୩୯.

ଏହି ପାହାଡ଼ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଲତାରେ ଝୁଲିଥିବା, ଶତଶଃ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧାତୁରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଏହାର ଉଚ୍ଚଭୂମି ମଣିର ଆଭାରେ ଚମକୁଛି ଓ ଫୁଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।