ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଇତ୍ଯେତା ହ୍ଯନ୍ତରଦ୍ରୋଣ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ଯଥାନୁପୂର୍ଵମଖିଲାଃ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘନିଷେଵିତାଃ ।। ୩୮.

ଏହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅନ୍ତର୍ଦ୍ରୋଣୀଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।

ପଶ୍ଵିମାଯାଂ ଦିଶିତଥା ଯେଽନ୍ତରଦ୍ରୋଣିଵିସ୍ତରାଃ। ତାନ୍ ଵର୍ଣ୍ଯମାନାଂସ୍ତତ୍ଵେନ ଶ୍ରୃଣୁତେମାନ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୩୮.

ଏବେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଅନ୍ତର୍ଦ୍ରୋଣୀ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି, ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଅନ୍ତରାଲେ ଗିରୌ ତସ୍ମିନ୍ ସୁଵକ୍ଷଃ ଶିଖିଶୈଲଯୋଃ। ସମନ୍ତାଦ୍ଯୋଜନଶତମେକଭୂମଂ ଶିଲାତଲମ୍ ।। ୩୮.

ସୁବକ୍ଷ ଓ ଶିଖିଶୈଳ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶିଳା ତଳ ଅଛି, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଅଞ୍ଚଳ ଅଟୁଟ ଅଛି।

ନିତ୍ଯତପ୍ତଂ ମହାଘୋରଂ ଦୁଃସ୍ପର୍ଶଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଅଗମ୍ଯଂ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନାମୀଶ୍ଵରାଣାଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ସଦା ତାପିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଛୁଅିଲେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ, ଦେଖିଲେ ଭୟ ଲାଗେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ।

ମଧ୍ଯେ ତସ୍ଯାଂ ଶିଲାସ୍ଥଲ୍ଯାଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମଣ୍ଡଲମ୍। ଜ୍ଵାଲାସହସ୍ରକଲିଲଂ ଵହ୍ନିସ୍ଥାନଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୩୮.

ସେଇ ଶିଳା ତଳର ମଧ୍ୟରେ ତିରିଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଜଳୁଛି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିର ନିବାସ।

ଅନିନ୍ଧନସ୍ତତ୍ର ସଦା ଜ୍ଵାଲାମାଲୀ ଵିଭାଵସୁଃ। ଜ୍ଵଲତ୍ଯେଷ ସଦା ଦେଵଃ ଶଶ୍ଵତ୍ତତ୍ର ହୁତାଶନଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ସଦା ଇଂଧନ ବିନା ଜଳୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶିଖା ଚାରିପାଖରେ ବିକିରିତ, ସେ ଚିରକାଳ ଏଠାରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି।

ଅଧିଦେଵକୃତେ ଯୋଽସାଵଗ୍ନେର୍ଭାଗୋ ଵିଧୀଯତେ। ସ ତତ୍ର ଜ୍ଵଲତେ ନିତ୍ଯଂ ଲୋକସଂଵର୍ତ୍ତକୋଽନଲଃ ।। ୩୮.

ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଗ୍ନିର ଯେଉଁ ଅଂଶ, ସେଠାରେ ସଦା ଜ୍ୱଳିଛି, ସେଇ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଲୋକର ସଂହାର କରେ।

ଅନ୍ତରେ ଶୈଲଵରଯୋର୍ଦେଵା ଵାପି ତଯୋଃ ଶୁଭାଃ । ମାତୁଲୁଙ୍ଗସ୍ଥଲୀ ତତ୍ର ହ୍ଯାଯାମାଦ୍ଦଶଯୋଜନା ।। ୩୮.

ସେଇ ଦୁଇଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମାତୁଳୁଙ୍ଗ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା।

ମଧୁଵ୍ଯଞ୍ଜନସଂସ୍ଥାନୈଃ ସୁରସୈଃ କନକପ୍ରଭୈଃ। ଫଲୈଃ ପରିଣତୈଃ ସର୍ଵା ଶୋଭିତା ସା ମହାସ୍ଥଲୀ ।। ୩୮.

ସେଇ ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତଠାରେ ପକା, ମଧୁର, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ମଧୁ ରସ ଓ ଆକୃତି ଥିବା ଫଳରେ ଶୋଭିତ।

ତତ୍ରାଶ୍ରମଂ ମହା ପୁଣ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘନିଷେଵିତମ୍। ବୃହସ୍ପତେଃ ପ୍ରମୁଦିତଂ ସର୍ଵକାମଗୁଣୈର୍ଯୁତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀ ନିତ୍ୟ ଦେଖାଶୁଣା କରନ୍ତି, ଏହା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନିବାସ ଭଳି ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତଥୈଵ ଶୈଲଵରଯୋଃ କୁମୁଦାଞ୍ଜନଯୋରପି। ଅନ୍ତରେ କେସରଦ୍ରୋଣୀ ହ୍ଯନେକାଯାମ ଯୋଜନା ।। ୩୮.

ଏଭଳି ଭାବରେ, କୁମୁଦ ଓ ଅଞ୍ଜନ ନାମକ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ଅନେକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା କେସରଦ୍ରୋଣୀ ନାମକ ଏକ ଉପତ୍ୟକା ଅଛି।

ଦ୍ଵିବାହୁପରିଣାହୈସ୍ତୈସ୍ତ୍ରିହସ୍ତାଯତଵିସ୍ତୃତୈଃ। ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଵର୍ଣୈର୍ଵ୍ଯାକୋଶୈର୍ମତ୍ତଷଟ୍ପଦନାଦିତୈଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଗଛମାନଙ୍କ ତଣ୍ଡ ଦୁଇ ବାହୁ ଚଉଡ଼ା, ତିନି ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଓ ପ୍ରସ୍ତାର, ତାଙ୍କର ଶିଖର ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଓ ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖରିତ।

ମଧୁସର୍ପୀରଜଃ ପୃକ୍ତୈର୍ମହାଗନ୍ଧୈର୍ମନୋହରୈଃ। ଶବଲଂ ତଦ୍ଵନଂ ଭାତି କୁସୁମୈଃ ସର୍ଵକାଲଜୈଃ ।। ୩୮.

ସେ ଅଟବି ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଟୁଥିବା ରଙ୍ଗିନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ପ୍ରମାଣ୍ଡ ଧୂଳିରେ ଭିଜିଥିବା, ମଧୁର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ।

ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୁରଗୁରୋର୍ଦୀପ୍ତମାଯତନଂ ମହତ୍। ପ୍ରକାଶନ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶମାନ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣମ୍ୟ।

ଅନ୍ତରେ ଶୈଲଵରଯୋଃ କୃଷ୍ଣପାଣ୍ଡୁରଯୋରପି। ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ନଵତ୍ଯାଯତଯୋଜନମ୍ ।। ୩୮.

କୃଷ୍ଣ ଓ ପାଣ୍ଡୁର ନାମକ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ତିରିଶି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ନବ୍ବେ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମେକଶିଲଂ ଦେଶଂ ଵୃକ୍ଷଵୀରୁଦ୍ଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ସୁଖପାଦପ୍ରଚା ରଞ୍ଚ ନିମ୍ନୋନ୍ନତଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୩୮.

ସେ ଦେଶ ଏକ ମାତ୍ର ପାଥରରେ ଗଠିତ, ସମତଳ ଓ ମୃଦୁ, ଗଛ ଓ ଝାଡ଼ ନାହିଁ, ଚାଲିବାକୁ ସୁଖଦାୟକ ଓ କୌଣସି ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ନାହିଁ।

ମଧ୍ଯେ ତୁ ସରସସ୍ତସ୍ଯ ରମ୍ଯା ତୁ ସ୍ଥଲପଦ୍ମିନୀ। ସହସ୍ରପତ୍ରୈର୍ଵ୍ଯାକୋଶୈଃ ଛତ୍ରମାତ୍ରୈରଲଙ୍କୃତା ।। ୩୮.

ସେ ହ୍ରଦର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ହଜାର ପତ୍ର ଥିବା ବିଶାଳ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫୁଲ ଛତା ପରି ଡାହା।

ପୁଣ୍ଡରୀକୈର୍ମହାପଦ୍ମୈ ରୁଚିରୈର୍ଗନ୍ଧଶାଲିଭିଃ । ଶତପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିକଚୈରୁତ୍ପଲୈର୍ନୀଲପତ୍ରକୈଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଧଳା ପଦ୍ମ, ବଡ଼ ଲାଲ ପଦ୍ମ, ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ଶତପତ୍ର ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳ ପତ୍ର ଥିବା ଉତ୍ପଳ ଅଛି।

ମଦୋତ୍କଟୈର୍ମଧୁକରୈର୍ଭ୍ରମରୈଶ୍ଚ ମଦୋତ୍କଟୈଃ। ମୃଦୁଗଦ୍ଘଦକଣ୍ଠାନାଂ କିନ୍ନରାଣାଞ୍ଚ ନିସ୍ଵନୈଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ଭୃଙ୍ଗମାନେ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି।

ଉପଗୀତପଦ୍ମଖଣ୍ଡାଢ୍ଯା ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ସ୍ଥଲପଦ୍ମିନୀ। ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵଚରିତା ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତା ।। ୩୮.

ଏହି ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଫୁଲର ଗୁଛରେ ଭରିଆ, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯାହାର ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେଠି ବସିବାସ କରନ୍ତି।

ମଧ୍ଯେ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ପଦ୍ମିନ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚଯୋଜନମଣ୍ଡଲଃ। ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୋ ଵିପୁଲସ୍କନ୍ଧୋ ହ୍ଯନେକାରୋହିମଣ୍ଡିତଃ ।। ୩୮.

ସେ ପଦ୍ମକ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତାର ଛାୟା ଥିବା, ବଡ଼ ତଣ୍ଡ ଓ ଅନେକ ଲୋକ ଚଢ଼ିଥିବା ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି।

ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନ)। ସହସ୍ରଵଦନୋ ଦେଵୋ ନୀଲଵାସାଃ ସୁରାରିହା ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ରହନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଦେବତା, ନୀଳବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ।

ପଦ୍ମ ମାଲ୍ଯଧରସ୍ଥଲ୍ଯାଂ ମହାଭାଗୋଽପରାଜିତଃ। ଇଜ୍ଯତେ ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈସ୍ତଥା ।। ୩୮.

ପଦ୍ମମାଳା ଶୋଭିତ ଏହି ଭୂମିରେ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଅପରାଜିତ ତାଙ୍କୁ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତସ୍ମିନ୍ନାଯତନେ ସାକ୍ଷାଦନାଦିନିଧନୋ ହରିଃ। ପଦ୍ମୋପହାରୌର୍ଵିଵିଧୈ ରିଜ୍ଯତେ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ ।। ୩୮.

ସେଇ ମନ୍ଦିରରେ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥିବା ହରିଙ୍କୁ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତଦନନ୍ତସଦୋ ନାମ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ପଦ୍ମମାଲାଵଲମ୍ବାଭିର୍ମାଲାଭିରୁପଶୋଭିତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠିକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅନନ୍ତସଦ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ପଦ୍ମମାଳା ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଲଟକୁଥିବା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ତଥା ସହସ୍ରଶିଖରକୁମୁଦସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ଚ। ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଯୋଜନାଯାମଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତରମ୍ । ଇଷୁକ୍ଷେପୋଚ୍ଚଶିଖରଂ ନାନାଵିହଗସେଵିତମ୍ ।। ୩୮.

ଏଭଳି ଭାବରେ, ହଜାର ଶିଖର ଥିବା କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ତିରିଶି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାର ଶିଖର ବାଣ ଉଡ଼ି ପହଞ୍ଚିପାରିବ ଏତେ ଉଚ୍ଚ, ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ସେଠି ରହନ୍ତି।

ମହାଗନ୍ଧୈର୍ମହାସ୍ଵାଦୈର୍ଗଜଦେହନିଭୈଃ ଫଲୈଃ। ମଧୁସ୍ରଵୈର୍ମହାଵୃକ୍ଷୈରୁପେତଂ ତତ୍ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୮.

ସେ ଅଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛରେ ଘିରିଥିବା, ହାତୀ ଦେହ ପରି ବଡ଼ ଫଳ, ମଧୁର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଫଳ ଥିବା ଗଛରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତତ୍ରାଶ୍ରମଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଦେଵର୍ଷିଗଣସେଵିତମ୍। ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରଥିତଂ ତତ୍ର ଭାସ୍ଵରଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଏକ ବହୁତ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ଋଷିମାନେ ସଦା ଆସନ୍ତି। ଏହି ଆଶ୍ରମ ଶୁକ୍ରଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଖ୍ୟାତ।

ଶଙ୍କୁକୂଟସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ଵୃଷଭସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ଚ। ପରୂଷକସ୍ଥଲୀ ରମ୍ଯା ହ୍ଯନେକାଯତଯୋଜନା ।। ୩୮.

ଶଙ୍କୁକୂଟ ଓ ବୃଷଭ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରୂଷକ ମାଠ ଅଛି।