ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସୁସ୍ଵାଦୈର୍ଵିଦ୍ରୁମନିଭୈଃ ଫଲୈର୍ବିଲ୍ଵୈର୍ମହୋପମୈଃ। ଶୀର୍ଯମାଣୈର୍ଵିଶୀର୍ଣୈଶ୍ଚ ପ୍ରକ୍ଲିନ୍ନତଲମୃତ୍ତିକାଃ ।। ୩୮.

ସେଠାର ମାଟି ବଡ଼ ଓ ଲାଲ କୋରାଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ବିଲ୍ବ ଫଳ ଝରି ଓ ଛିଟି ହୋଇ ଭିଜିଯାଏ।

ତାଂ ସ୍ଥଲୀମୁପଜୀଵନ୍ତି ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵକିନ୍ନରାଃ। ସିଦ୍ଧା ନାଗାଶ୍ଚ ବହୁଶୋ ନିତ୍ଯଂ ବିଲ୍ଵଫଲାଶିନଃ ।। ୩୮.

ସେଇ ସ୍ଥଳୀରେ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ସିଦ୍ଧ ଓ ନାଗମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ସଦା ବିଲ୍ବ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।

ଅନ୍ତରେ ଵସୁଧାରସ୍ଯ ରତ୍ନଧାରସ୍ଯ ଚାନ୍ତରେ। ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣମାଯତଂ ଶତଯୋଜନମ୍ ।। ୩୮.

ମାଟିର ଧାରା ଓ ରତ୍ନ ଧାରା ମଧ୍ୟରେ ତିରିଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଓ ଶତ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ସୁଗନ୍ଧଂ କିଂଶୁକଵନଂ ନିତ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପିତପାଦପମ୍। ପୁଷ୍ପଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଵୃତଂ ଭାତି ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ସର୍ଵତଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଭରା, ସଦା ଫୁଲିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛର ଜଙ୍ଗଲ ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲର ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଏ।

ଯସ୍ଯ ଗନ୍ଧେନ ଦିଵ୍ଯେନ ଵାସ୍ଯତେ ପରିମଣ୍ଡଲମ୍। ସମଗ୍ରଂ ଯୋଜନଶତଂ କାନନାନି ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୮.

ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ପରିମାଣର ଚାରିପାଖର ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମହକିଯାଏ।

ତତ୍ ସିଦ୍ଧଚାରଣଗଣୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସେଵିତମ୍ । ରମ୍ଯଂ ତତ୍ କିଂଶୁକ ଵନଂ ଜଲାଶଯଵିଭୂଷିତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଇ ରମଣୀୟ କିମ୍ଶୁକ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳାଶୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ବହୁଳ ଭାବେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।

ତତ୍ରାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଦୀପ୍ତମାଯତନଂ ମହତ୍ । ମାସେ ମାସେଽନତରତି ତତ୍ର ସୂର୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ବଡ଼ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ନିବାସ ଅଛି; ପ୍ରତି ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ସେଠାରେ ଚଳିଯାନ୍ତି।

ତତ୍ର କାଲସ୍ଯ କର୍ତ୍ତାରଂ ସହସ୍ରାଂଶୁଂ ସୁରୋତ୍ତମମ୍। ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘା ନମସ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଣମ୍ୟ, ହଜାର କିରଣ ଥିବା, ସମୟର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି।

ପଞ୍ଚକୂଟସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ କୈଲାସସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ତୁ। ଷଟ୍‌ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନାଯାମଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମ୍ ।। ୩୮.

ପଞ୍ଚ ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ ଓ କୈଳାସ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଛଅତିରିଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଓ ଶତ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

କ୍ଷୁଦ୍ରସତ୍ତ୍ଵୈରନାଧୃଷ୍ଯଂ ସର୍ଵତୋ ହଂସପାଣ୍ଡୁରମ୍। ଦୁଷ୍ପାରଂ ସର୍ଵସତ୍ଵାନାଂ ଦୁର୍ଗମଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍ ।। ୩୮.

ଏହି ସ୍ଥାନ ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପହଁଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧଳା ହଁସ ପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଅପରିଚିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ଦେଖିଲେ ଭୟ ଲାଗେ।

ଇତ୍ଯେତା ହ୍ଯନ୍ତରଦ୍ରୋଣ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ଯଥାନୁପୂର୍ଵମଖିଲାଃ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘନିଷେଵିତାଃ ।। ୩୮.

ଏହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅନ୍ତର୍ଦ୍ରୋଣୀଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।

ପଶ୍ଵିମାଯାଂ ଦିଶିତଥା ଯେଽନ୍ତରଦ୍ରୋଣିଵିସ୍ତରାଃ। ତାନ୍ ଵର୍ଣ୍ଯମାନାଂସ୍ତତ୍ଵେନ ଶ୍ରୃଣୁତେମାନ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୩୮.

ଏବେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଅନ୍ତର୍ଦ୍ରୋଣୀ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି, ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଅନ୍ତରାଲେ ଗିରୌ ତସ୍ମିନ୍ ସୁଵକ୍ଷଃ ଶିଖିଶୈଲଯୋଃ। ସମନ୍ତାଦ୍ଯୋଜନଶତମେକଭୂମଂ ଶିଲାତଲମ୍ ।। ୩୮.

ସୁବକ୍ଷ ଓ ଶିଖିଶୈଳ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶିଳା ତଳ ଅଛି, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଅଞ୍ଚଳ ଅଟୁଟ ଅଛି।

ନିତ୍ଯତପ୍ତଂ ମହାଘୋରଂ ଦୁଃସ୍ପର୍ଶଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଅଗମ୍ଯଂ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନାମୀଶ୍ଵରାଣାଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ସଦା ତାପିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଛୁଅିଲେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ, ଦେଖିଲେ ଭୟ ଲାଗେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ।

ମଧ୍ଯେ ତସ୍ଯାଂ ଶିଲାସ୍ଥଲ୍ଯାଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମଣ୍ଡଲମ୍। ଜ୍ଵାଲାସହସ୍ରକଲିଲଂ ଵହ୍ନିସ୍ଥାନଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୩୮.

ସେଇ ଶିଳା ତଳର ମଧ୍ୟରେ ତିରିଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଜଳୁଛି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିର ନିବାସ।

ଅନିନ୍ଧନସ୍ତତ୍ର ସଦା ଜ୍ଵାଲାମାଲୀ ଵିଭାଵସୁଃ। ଜ୍ଵଲତ୍ଯେଷ ସଦା ଦେଵଃ ଶଶ୍ଵତ୍ତତ୍ର ହୁତାଶନଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ସଦା ଇଂଧନ ବିନା ଜଳୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶିଖା ଚାରିପାଖରେ ବିକିରିତ, ସେ ଚିରକାଳ ଏଠାରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି।

ଅଧିଦେଵକୃତେ ଯୋଽସାଵଗ୍ନେର୍ଭାଗୋ ଵିଧୀଯତେ। ସ ତତ୍ର ଜ୍ଵଲତେ ନିତ୍ଯଂ ଲୋକସଂଵର୍ତ୍ତକୋଽନଲଃ ।। ୩୮.

ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଗ୍ନିର ଯେଉଁ ଅଂଶ, ସେଠାରେ ସଦା ଜ୍ୱଳିଛି, ସେଇ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଲୋକର ସଂହାର କରେ।

ଅନ୍ତରେ ଶୈଲଵରଯୋର୍ଦେଵା ଵାପି ତଯୋଃ ଶୁଭାଃ । ମାତୁଲୁଙ୍ଗସ୍ଥଲୀ ତତ୍ର ହ୍ଯାଯାମାଦ୍ଦଶଯୋଜନା ।। ୩୮.

ସେଇ ଦୁଇଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମାତୁଳୁଙ୍ଗ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା।

ମଧୁଵ୍ଯଞ୍ଜନସଂସ୍ଥାନୈଃ ସୁରସୈଃ କନକପ୍ରଭୈଃ। ଫଲୈଃ ପରିଣତୈଃ ସର୍ଵା ଶୋଭିତା ସା ମହାସ୍ଥଲୀ ।। ୩୮.

ସେଇ ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତଠାରେ ପକା, ମଧୁର, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ମଧୁ ରସ ଓ ଆକୃତି ଥିବା ଫଳରେ ଶୋଭିତ।

ତତ୍ରାଶ୍ରମଂ ମହା ପୁଣ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘନିଷେଵିତମ୍। ବୃହସ୍ପତେଃ ପ୍ରମୁଦିତଂ ସର୍ଵକାମଗୁଣୈର୍ଯୁତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀ ନିତ୍ୟ ଦେଖାଶୁଣା କରନ୍ତି, ଏହା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନିବାସ ଭଳି ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତଥୈଵ ଶୈଲଵରଯୋଃ କୁମୁଦାଞ୍ଜନଯୋରପି। ଅନ୍ତରେ କେସରଦ୍ରୋଣୀ ହ୍ଯନେକାଯାମ ଯୋଜନା ।। ୩୮.

ଏଭଳି ଭାବରେ, କୁମୁଦ ଓ ଅଞ୍ଜନ ନାମକ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ଅନେକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା କେସରଦ୍ରୋଣୀ ନାମକ ଏକ ଉପତ୍ୟକା ଅଛି।

ଦ୍ଵିବାହୁପରିଣାହୈସ୍ତୈସ୍ତ୍ରିହସ୍ତାଯତଵିସ୍ତୃତୈଃ। ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଵର୍ଣୈର୍ଵ୍ଯାକୋଶୈର୍ମତ୍ତଷଟ୍ପଦନାଦିତୈଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଗଛମାନଙ୍କ ତଣ୍ଡ ଦୁଇ ବାହୁ ଚଉଡ଼ା, ତିନି ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଓ ପ୍ରସ୍ତାର, ତାଙ୍କର ଶିଖର ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଓ ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖରିତ।

ମଧୁସର୍ପୀରଜଃ ପୃକ୍ତୈର୍ମହାଗନ୍ଧୈର୍ମନୋହରୈଃ। ଶବଲଂ ତଦ୍ଵନଂ ଭାତି କୁସୁମୈଃ ସର୍ଵକାଲଜୈଃ ।। ୩୮.

ସେ ଅଟବି ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଟୁଥିବା ରଙ୍ଗିନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ପ୍ରମାଣ୍ଡ ଧୂଳିରେ ଭିଜିଥିବା, ମଧୁର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ।

ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୁରଗୁରୋର୍ଦୀପ୍ତମାଯତନଂ ମହତ୍। ପ୍ରକାଶନ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶମାନ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣମ୍ୟ।

ଅନ୍ତରେ ଶୈଲଵରଯୋଃ କୃଷ୍ଣପାଣ୍ଡୁରଯୋରପି। ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ନଵତ୍ଯାଯତଯୋଜନମ୍ ।। ୩୮.

କୃଷ୍ଣ ଓ ପାଣ୍ଡୁର ନାମକ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ତିରିଶି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ନବ୍ବେ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମେକଶିଲଂ ଦେଶଂ ଵୃକ୍ଷଵୀରୁଦ୍ଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ସୁଖପାଦପ୍ରଚା ରଞ୍ଚ ନିମ୍ନୋନ୍ନତଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୩୮.

ସେ ଦେଶ ଏକ ମାତ୍ର ପାଥରରେ ଗଠିତ, ସମତଳ ଓ ମୃଦୁ, ଗଛ ଓ ଝାଡ଼ ନାହିଁ, ଚାଲିବାକୁ ସୁଖଦାୟକ ଓ କୌଣସି ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ନାହିଁ।

ମଧ୍ଯେ ତୁ ସରସସ୍ତସ୍ଯ ରମ୍ଯା ତୁ ସ୍ଥଲପଦ୍ମିନୀ। ସହସ୍ରପତ୍ରୈର୍ଵ୍ଯାକୋଶୈଃ ଛତ୍ରମାତ୍ରୈରଲଙ୍କୃତା ।। ୩୮.

ସେ ହ୍ରଦର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ହଜାର ପତ୍ର ଥିବା ବିଶାଳ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫୁଲ ଛତା ପରି ଡାହା।

ପୁଣ୍ଡରୀକୈର୍ମହାପଦ୍ମୈ ରୁଚିରୈର୍ଗନ୍ଧଶାଲିଭିଃ । ଶତପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିକଚୈରୁତ୍ପଲୈର୍ନୀଲପତ୍ରକୈଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଧଳା ପଦ୍ମ, ବଡ଼ ଲାଲ ପଦ୍ମ, ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ଶତପତ୍ର ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳ ପତ୍ର ଥିବା ଉତ୍ପଳ ଅଛି।

ମଦୋତ୍କଟୈର୍ମଧୁକରୈର୍ଭ୍ରମରୈଶ୍ଚ ମଦୋତ୍କଟୈଃ। ମୃଦୁଗଦ୍ଘଦକଣ୍ଠାନାଂ କିନ୍ନରାଣାଞ୍ଚ ନିସ୍ଵନୈଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ଭୃଙ୍ଗମାନେ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି।