ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମହାଭଵନମାଲାଭିର୍ମହାପ୍ରାଂଶୁଭିରୁତ୍ତମୈଃ। ଵିଦ୍ଯାଧରପୁରଂ ତତ୍ର ଶୋଭତେ ଭ୍ରାଜଯଚ୍ଛୁଭମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ବଡ଼ ଓ ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଶାରି ଶାରି ଥିବା ଏକ ବିଦ୍ୟାଧର ନଗର ଅଛି, ଯାହା ଶୁଭ ତେଜରେ ଚମକୁଛି।

ଵିଦ୍ଯାଧରପତିସ୍ତତ୍ର ପୁଲୋମା ତତ୍ର ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଚିତ୍ରଵେଷଧରଃ ସ୍ରଗ୍ଵୀ ମାହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଦ୍ଯୁତିଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଭୁ ପୁଲୋମା ବସିଛନ୍ତି, ଜଣେ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଭୂଷା ଧାରଣ କରିଥିବା, ମହେନ୍ଦ୍ର ସମ ତେଜସ୍ୱୀ।

ଦୀପ୍ତାନାଂ ଚିତ୍ରଵେଷାଣାଂ ସୂର୍ଯପ୍ରତିମତେଜସାମ୍। ଵିଦ୍ଯାଧରସହସ୍ରାଣାମନେକେଷାଂ ସ ରାଜରାଟ୍ ।। ୩୮.

ସେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେହ, ଚିତ୍ର ଭୂଷା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଵିଶାଖସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତଙ୍ଗସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ଚ। ସରସସ୍ତାମ୍ରଵର୍ଣସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ ତୀରେ ପରିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୩୮.

ବିଶାଖ ପାହାଡ଼ ଓ ପତଙ୍ଗ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ସରୋବରର ପୂର୍ବ କୂଳରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ପଞ୍ଚେଷୁକ୍ଷେପଣୈର୍ଵିଦ୍ଧଂ ସୁଶାଖଂ ଵର୍ଣଶୋଭିତମ୍ । ସର୍ଵ କାଲଫଲଂ ତତ୍ର ସ୍ଫୀତଂ ଚାମ୍ରଵଣଂ ମହତ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଆମ୍ବ ବନ ଅଛି, ଯାହାର ଗଛମାନେ ଚମତ୍କାର ଡାଳି ଓ ସବୁବେଳେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ପାଞ୍ଚଟି ଶର ଲାଗିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।

ଫଲୈଃ କନକସଙ୍କାଶୈର୍ମହାସ୍ଵାଦୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ। ମହାକୁମ୍ଭପ୍ରମାଣୈଶ୍ଚାତନୁଶାଖୈଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୮.

ସେଠାର ଆମ୍ବ ଫଳ ସୁନା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ବଡ଼ ଘଡ଼ା ପରି ଆକାରର, ଏବଂ ଏହାର ଡାଳି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ।

ଗନ୍ଧର୍ଵକିନ୍ନରା ଯକ୍ଷା ନାଗା ଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ତଥା। ପିବନ୍ତ୍ଯାମ୍ରରସଂ ତତ୍ର ସୁସ୍ଵାଦୁଂ ହ୍ଯମୃତୋପମମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଇ ଆମ୍ବର ରସ ପିଉଛନ୍ତି, ଯାହା ଅମୃତ ସମ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ।

ତତ୍ରାମ୍ରରସପୀତାନାଂ ମୁଦିତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ହୃଷ୍ଟ ପୁଷ୍ଟାନାଂ ନାଦାସ୍ତସ୍ମିନ୍ ମହାଵନେ ।। ୩୮.

ସେ ବଡ଼ ବନରେ, ଆମ୍ବର ରସ ପିଇ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ପୁଷ୍ଟିମାନ୍ ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କର ଖୁସିର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ।

ସୁମୂଲସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵସୁଧାରସ୍ଯ ଚାନ୍ତରେ। ସମା ସୁରଭିପୂର୍ଣାଢ୍ଯା ଵିହଙ୍ଗୈରୁପଶୋଭିତା ।। ୩୮.

ପାହାଡ଼ର ମୂଳ ଓ ବସୁଧାରା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୂମି ଅଛି, ଯାହା ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି।

ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣା ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଯୋଜନାଯତା। ତତ୍ର ବିଲ୍ଵସ୍ଥଲୀ ଵିପ୍ରାଃ ଶୁଦ୍ଧା ନିମ୍ନଫଲଦ୍ରୁମାଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ମୁନିମାନେ, ତିରିଶିଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଓ ପଞ୍ଚାଶିଯୋଜନ ଲମ୍ବ ଏକ ବିଲ୍ବ ଗଛର ଜମି ଅଛି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ତଳେ ଫଳ ଧରିଥିବା ଗଛରେ ଭରିଛି।

ସୁସ୍ଵାଦୈର୍ଵିଦ୍ରୁମନିଭୈଃ ଫଲୈର୍ବିଲ୍ଵୈର୍ମହୋପମୈଃ। ଶୀର୍ଯମାଣୈର୍ଵିଶୀର୍ଣୈଶ୍ଚ ପ୍ରକ୍ଲିନ୍ନତଲମୃତ୍ତିକାଃ ।। ୩୮.

ସେଠାର ମାଟି ବଡ଼ ଓ ଲାଲ କୋରାଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ବିଲ୍ବ ଫଳ ଝରି ଓ ଛିଟି ହୋଇ ଭିଜିଯାଏ।

ତାଂ ସ୍ଥଲୀମୁପଜୀଵନ୍ତି ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵକିନ୍ନରାଃ। ସିଦ୍ଧା ନାଗାଶ୍ଚ ବହୁଶୋ ନିତ୍ଯଂ ବିଲ୍ଵଫଲାଶିନଃ ।। ୩୮.

ସେଇ ସ୍ଥଳୀରେ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ସିଦ୍ଧ ଓ ନାଗମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ସଦା ବିଲ୍ବ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।

ଅନ୍ତରେ ଵସୁଧାରସ୍ଯ ରତ୍ନଧାରସ୍ଯ ଚାନ୍ତରେ। ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣମାଯତଂ ଶତଯୋଜନମ୍ ।। ୩୮.

ମାଟିର ଧାରା ଓ ରତ୍ନ ଧାରା ମଧ୍ୟରେ ତିରିଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଓ ଶତ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ସୁଗନ୍ଧଂ କିଂଶୁକଵନଂ ନିତ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପିତପାଦପମ୍। ପୁଷ୍ପଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଵୃତଂ ଭାତି ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ସର୍ଵତଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଭରା, ସଦା ଫୁଲିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛର ଜଙ୍ଗଲ ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲର ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଏ।

ଯସ୍ଯ ଗନ୍ଧେନ ଦିଵ୍ଯେନ ଵାସ୍ଯତେ ପରିମଣ୍ଡଲମ୍। ସମଗ୍ରଂ ଯୋଜନଶତଂ କାନନାନି ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୮.

ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ପରିମାଣର ଚାରିପାଖର ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମହକିଯାଏ।

ତତ୍ ସିଦ୍ଧଚାରଣଗଣୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସେଵିତମ୍ । ରମ୍ଯଂ ତତ୍ କିଂଶୁକ ଵନଂ ଜଲାଶଯଵିଭୂଷିତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଇ ରମଣୀୟ କିମ୍ଶୁକ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳାଶୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ବହୁଳ ଭାବେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।

ତତ୍ରାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଦୀପ୍ତମାଯତନଂ ମହତ୍ । ମାସେ ମାସେଽନତରତି ତତ୍ର ସୂର୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ବଡ଼ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ନିବାସ ଅଛି; ପ୍ରତି ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ସେଠାରେ ଚଳିଯାନ୍ତି।

ତତ୍ର କାଲସ୍ଯ କର୍ତ୍ତାରଂ ସହସ୍ରାଂଶୁଂ ସୁରୋତ୍ତମମ୍। ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘା ନମସ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଣମ୍ୟ, ହଜାର କିରଣ ଥିବା, ସମୟର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି।

ପଞ୍ଚକୂଟସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ କୈଲାସସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ତୁ। ଷଟ୍‌ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନାଯାମଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମ୍ ।। ୩୮.

ପଞ୍ଚ ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ ଓ କୈଳାସ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଛଅତିରିଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଓ ଶତ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

କ୍ଷୁଦ୍ରସତ୍ତ୍ଵୈରନାଧୃଷ୍ଯଂ ସର୍ଵତୋ ହଂସପାଣ୍ଡୁରମ୍। ଦୁଷ୍ପାରଂ ସର୍ଵସତ୍ଵାନାଂ ଦୁର୍ଗମଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍ ।। ୩୮.

ଏହି ସ୍ଥାନ ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପହଁଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧଳା ହଁସ ପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଅପରିଚିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ଦେଖିଲେ ଭୟ ଲାଗେ।

ଇତ୍ଯେତା ହ୍ଯନ୍ତରଦ୍ରୋଣ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ଯଥାନୁପୂର୍ଵମଖିଲାଃ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘନିଷେଵିତାଃ ।। ୩୮.

ଏହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅନ୍ତର୍ଦ୍ରୋଣୀଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।

ପଶ୍ଵିମାଯାଂ ଦିଶିତଥା ଯେଽନ୍ତରଦ୍ରୋଣିଵିସ୍ତରାଃ। ତାନ୍ ଵର୍ଣ୍ଯମାନାଂସ୍ତତ୍ଵେନ ଶ୍ରୃଣୁତେମାନ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୩୮.

ଏବେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଅନ୍ତର୍ଦ୍ରୋଣୀ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି, ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଅନ୍ତରାଲେ ଗିରୌ ତସ୍ମିନ୍ ସୁଵକ୍ଷଃ ଶିଖିଶୈଲଯୋଃ। ସମନ୍ତାଦ୍ଯୋଜନଶତମେକଭୂମଂ ଶିଲାତଲମ୍ ।। ୩୮.

ସୁବକ୍ଷ ଓ ଶିଖିଶୈଳ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶିଳା ତଳ ଅଛି, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଅଞ୍ଚଳ ଅଟୁଟ ଅଛି।

ନିତ୍ଯତପ୍ତଂ ମହାଘୋରଂ ଦୁଃସ୍ପର୍ଶଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଅଗମ୍ଯଂ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନାମୀଶ୍ଵରାଣାଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ସଦା ତାପିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଛୁଅିଲେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ, ଦେଖିଲେ ଭୟ ଲାଗେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ।

ମଧ୍ଯେ ତସ୍ଯାଂ ଶିଲାସ୍ଥଲ୍ଯାଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମଣ୍ଡଲମ୍। ଜ୍ଵାଲାସହସ୍ରକଲିଲଂ ଵହ୍ନିସ୍ଥାନଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୩୮.

ସେଇ ଶିଳା ତଳର ମଧ୍ୟରେ ତିରିଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଜଳୁଛି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିର ନିବାସ।

ଅନିନ୍ଧନସ୍ତତ୍ର ସଦା ଜ୍ଵାଲାମାଲୀ ଵିଭାଵସୁଃ। ଜ୍ଵଲତ୍ଯେଷ ସଦା ଦେଵଃ ଶଶ୍ଵତ୍ତତ୍ର ହୁତାଶନଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ସଦା ଇଂଧନ ବିନା ଜଳୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶିଖା ଚାରିପାଖରେ ବିକିରିତ, ସେ ଚିରକାଳ ଏଠାରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି।

ଅଧିଦେଵକୃତେ ଯୋଽସାଵଗ୍ନେର୍ଭାଗୋ ଵିଧୀଯତେ। ସ ତତ୍ର ଜ୍ଵଲତେ ନିତ୍ଯଂ ଲୋକସଂଵର୍ତ୍ତକୋଽନଲଃ ।। ୩୮.

ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଗ୍ନିର ଯେଉଁ ଅଂଶ, ସେଠାରେ ସଦା ଜ୍ୱଳିଛି, ସେଇ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଲୋକର ସଂହାର କରେ।

ଅନ୍ତରେ ଶୈଲଵରଯୋର୍ଦେଵା ଵାପି ତଯୋଃ ଶୁଭାଃ । ମାତୁଲୁଙ୍ଗସ୍ଥଲୀ ତତ୍ର ହ୍ଯାଯାମାଦ୍ଦଶଯୋଜନା ।। ୩୮.

ସେଇ ଦୁଇଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମାତୁଳୁଙ୍ଗ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା।

ମଧୁଵ୍ଯଞ୍ଜନସଂସ୍ଥାନୈଃ ସୁରସୈଃ କନକପ୍ରଭୈଃ। ଫଲୈଃ ପରିଣତୈଃ ସର୍ଵା ଶୋଭିତା ସା ମହାସ୍ଥଲୀ ।। ୩୮.

ସେଇ ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତଠାରେ ପକା, ମଧୁର, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ମଧୁ ରସ ଓ ଆକୃତି ଥିବା ଫଳରେ ଶୋଭିତ।