ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵେଣୁମନ୍ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ସୁମେଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ଚ। ସହସ୍ରଯୋଜନାଯାମଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମ୍ ।। ୩୭.

ବେଣୁମନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଓ ସୁମେଧା ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତରେ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ।

ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମଲତାଗୁଚ୍ଛୈଃ ସର୍ଵଵୀରୁଦ୍ଭିରୀରିତମ୍। ଦୂର୍ଵାପ୍ରସ୍ତାରମେଵାଥ ସର୍ଵସତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୩୭.

ଏଠି ଉଚ୍ଚ ଗଛ, ଝାଡ଼, ଲତା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦୁର୍ବା ଘାସର ଚଉଡ଼ା ତଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିର୍ବିକ ।

ତଥା ନିଷଧଶୈଲସ୍ଯ ଦେଵଶୈଲସ୍ଯ ଚୋତ୍ତରେ। ସହସ୍ରଯୋଜନାଯାମା ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୃତା ।। ୩୭.

ଏହିପରି ନିଷଧ ପାହାଡ଼ ଓ ଦେବ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତରେ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ।

ସଵାଂହ୍ଯେକଶିଲା ଭୂମିର୍ଵୃକ୍ଷଵୀରୁଦ୍ଵିଵର୍ଜିତା। ଆପ୍ଲୁତା ପାଦମାତ୍ରେଣ ହ୍ଯୁଦକେନ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୭.

ସେଠି ଭୂମି ଏକ ଶିଳା ଭଳି, କୌଣସି ଗଛ ଓ ଝାଡ଼ ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାଦ ମାତ୍ର ଉଚ୍ଚ ଜଳରେ ଢାକି ରହିଛି ।

ଇତ୍ଯେତା ହ୍ଯନ୍ତରଦ୍ରୋଣ୍ଯୋ ନାନାକାରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ମେରୋଃ ପୂର୍ଵେଣ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ।। ୩୭.

ଏଭଳି ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଦିଗର ଅନ୍ତର ଉପତ୍ୟକା ଏକ ପରେ ଏକ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମଣ୍ଡଳରେ ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କର କଥା ଅନୁସାରେ 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ସତ୍ତରି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।

ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦକ୍ଷିଣାନ୍ଦିଶମାଶ୍ରିତାଃ। ଯା ଦ୍ରୋଣ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧଚରିତାଃ ଶୃଣୁ ତା ହ୍ଯନୁପୂର୍ଵଶଃ ।। ୩୮.

ଏବେ ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଥିବା, ସିଧ୍ଧମାନେ ଚାଲିଥିବା ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି । ତୁମେ ଶୁଣ ।

ଶିଶିରସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତଙ୍ଗସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ଚ। ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଭୂମିଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତଂ ଲତାଲିଙ୍ଗିତପାଦପମ୍ ।। ୩୮.

ଶିଶିର ଓ ପତଙ୍ଗ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମୃଦୁ ଭୂମି ଅଛି, ଗଛମାନେ ଲତାରେ ଆଲିଙ୍ଗିତ ।

ପୃଥୁକ୍ଷେପୋଚ୍ଚଶିଖରୈଃ ପାଦପୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ଉଦୁମ୍ବରଵନଂ ରମ୍ଯଂ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘନିଷେଵିତମ୍ ।। ୩୮.

ଏଠି ଚଉଡ଼ା ଓ ଉଚ୍ଚ ଶିର ଥିବା ଗଛମାନେ ଶୋଭା ବଢ଼ାନ୍ତି । ଏହା ଉଦୁମ୍ବର ଗଛର ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଦଳ ଦଳ ଆସନ୍ତି ।

ପକ୍ଵୈର୍ଵିଦ୍ରୁମସଙ୍କାଶୈ ର୍ମଧୁପୂର୍ଣୈର୍ମନୋରମୈଃ। ଜ୍ଵଲିତଂ ତଦ୍ଵନଂ ଭାତି ମହାକୁମ୍ଭୋପମୈଃ ଫଲୈଃ ।। ୩୮.

ସେ ଜଙ୍ଗଲ ରଙ୍ଗିନ ଫଳରେ ଜ୍ୱଳିତ, ଫଳମାନେ ପକ୍କ ଓ ମଧୁରେ ଭରିଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର ଓ ବଡ଼ କୁମ୍ଭ ଭଳି ।

ତତ୍ ସିଦ୍ଧଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵାଃ କିନ୍ନରା ଉରଗାସ୍ତଥା। ଵିଦ୍ଯାଧରାଶ୍ଚ ମୁଦିତା ଉପଜୀଵନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୩୮.

ସେଠି ସିଧ୍ଧ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ନାଗ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିତ୍ୟ ରହନ୍ତି ।

ପ୍ରସନ୍ନସ୍ଵାଦୁସଲିଲାସ୍ତତ୍ର ନଦ୍ଯୋ ବହୂଦକାଃ। ସୁରସାମଲତୋଯାସ୍ତାଃ ସରାଂସି ଚ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୮.

ସେଠି ନଦୀମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ସ୍ୱାଦୁ ଜଳରେ ଭରିଥିବା, ଜଳ ସୁରସା ଓ ଅମଳା ମିଶିଥିବା, ଚାରିପାଖରେ ହ୍ରଦ ଅଛି ।

ତତ୍ରାଶ୍ରମଂ ଭଗଵତଃ କର୍ଦ୍ଦମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ରମ୍ଯଂ ସୁରଗଣାକୀର୍ଣଂ ସର୍ଵତଶ୍ଚିତ୍ରକାନନମ୍। ସମନ୍ତାଦ୍ଯୋଜନଶତଂ ତଦ୍ଵନଂ ପରିମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠି ପ୍ରଜାପତି କର୍ଦ୍ଦମଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଏହା ସୁନ୍ଦର ଓ ଦେବମାନେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚିତ୍ର କାନନ ଘେରି ରହିଛି । ସେ ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଳ ।

ତାମ୍ରଵର୍ଣସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ପତଙ୍ଗସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ତୁ। ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଯୋଜନଶତାଯତମ୍ ।। ୩୮.

ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ଓ ପତଙ୍ଗ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାର ପ୍ରସ୍ତ ଶତଯୋଜନ ଓ ଲମ୍ବ ଦୁଇଶଯୋଜନ।

ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶୈଃ ପୁଣ୍ଡରୀକୈଃ ସମନ୍ତତଃ। ସହସ୍ରପତ୍ରୈର୍ଵିକଚୈର୍ମହାପଦ୍ମୈରଲଙ୍କୃତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ହଜାର ପତ୍ର ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।

ତଥା ଭ୍ରମରସଂଲୀନୈଃ ଶତପତ୍ରୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ। ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ୍ଲୈଃ ଶୋଭିତଜଲଂ ରକ୍ତନୀଲୈର୍ମହୋତ୍ପଲୈଃ ।। ୩୮.

ସେଠାର ଜଳ ଲାଲ ଓ ନୀଳ ମହୋତ୍ପଳ ଓ ଶତପତ୍ରୀ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଝୁଣ୍ଡ ଲାଗିଥିବା, ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଓ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଫୁଲରେ ଭରିଛି।

ସରୋଵରଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଦେଵଦାନଵସେଵିତମ୍। ମହୋରଗୈରଧ୍ଯୁଷିତଂ ନୀଲଜାଲ ଵିଭୂଷିତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ପବିତ୍ର ସରୋବର ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ବଡ଼ ସାପମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ନୀଳ ଶାଳୁକ ଝୁଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ।

ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦୋ ହ୍ଯାଯତଃ ଶତଯୋଜନଃ। ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ରକ୍ତଧାତୁଵିଭୂଷିତଃ ।। ୩୮.

ସେ ସରୋବର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବସତି ଅଛି, ଯାହାର ଲମ୍ବ ଶତଯୋଜନ ଓ ପ୍ରସ୍ତ ତିରିଶିଯୋଜନ, ଲାଲ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ।

ତସ୍ଯୋପରି ମହାରମ୍ଯା ପ୍ରାଂଶୁ ପ୍ରାକାରତୋରଣା। ନରନାରୀଗଣାକୀର୍ଣା ସ୍ଫୀତା ଵିଭଵଵିସ୍ତରୈଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାକାର ଓ ତୋରଣା ସହିତ ଏକ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଫୁଲିଉଠିଛି।

ଵଲଭୀକୂଟନିର୍ଵ୍ଯୂହୈର୍ମଣିଭକ୍ତିଵିଚିତ୍ରିତୈଃ। ରତ୍ନଚିତ୍ରାର୍ପିତତଲୈଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଚିତ୍ରୋତ୍ତରଚ୍ଛଦୈଃ ।। ୩୮.

ସେଠାର ମହଳମାନେ ଉଚ୍ଚ ମଣ୍ଡପ ଓ ବାଲକନୀରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ମଣିରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ମାଟି ରତ୍ନ ଲାଗିଥିବା ତଳ ଓ ମୃଦୁ ରଙ୍ଗିନ ଛାଦରେ ଢାକା।

ମହାଭଵନମାଲାଭିର୍ମହାପ୍ରାଂଶୁଭିରୁତ୍ତମୈଃ। ଵିଦ୍ଯାଧରପୁରଂ ତତ୍ର ଶୋଭତେ ଭ୍ରାଜଯଚ୍ଛୁଭମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ବଡ଼ ଓ ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଶାରି ଶାରି ଥିବା ଏକ ବିଦ୍ୟାଧର ନଗର ଅଛି, ଯାହା ଶୁଭ ତେଜରେ ଚମକୁଛି।

ଵିଦ୍ଯାଧରପତିସ୍ତତ୍ର ପୁଲୋମା ତତ୍ର ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଚିତ୍ରଵେଷଧରଃ ସ୍ରଗ୍ଵୀ ମାହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଦ୍ଯୁତିଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଭୁ ପୁଲୋମା ବସିଛନ୍ତି, ଜଣେ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଭୂଷା ଧାରଣ କରିଥିବା, ମହେନ୍ଦ୍ର ସମ ତେଜସ୍ୱୀ।

ଦୀପ୍ତାନାଂ ଚିତ୍ରଵେଷାଣାଂ ସୂର୍ଯପ୍ରତିମତେଜସାମ୍। ଵିଦ୍ଯାଧରସହସ୍ରାଣାମନେକେଷାଂ ସ ରାଜରାଟ୍ ।। ୩୮.

ସେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେହ, ଚିତ୍ର ଭୂଷା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଵିଶାଖସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତଙ୍ଗସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ଚ। ସରସସ୍ତାମ୍ରଵର୍ଣସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ ତୀରେ ପରିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୩୮.

ବିଶାଖ ପାହାଡ଼ ଓ ପତଙ୍ଗ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ସରୋବରର ପୂର୍ବ କୂଳରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ପଞ୍ଚେଷୁକ୍ଷେପଣୈର୍ଵିଦ୍ଧଂ ସୁଶାଖଂ ଵର୍ଣଶୋଭିତମ୍ । ସର୍ଵ କାଲଫଲଂ ତତ୍ର ସ୍ଫୀତଂ ଚାମ୍ରଵଣଂ ମହତ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଆମ୍ବ ବନ ଅଛି, ଯାହାର ଗଛମାନେ ଚମତ୍କାର ଡାଳି ଓ ସବୁବେଳେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ପାଞ୍ଚଟି ଶର ଲାଗିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।

ଫଲୈଃ କନକସଙ୍କାଶୈର୍ମହାସ୍ଵାଦୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ। ମହାକୁମ୍ଭପ୍ରମାଣୈଶ୍ଚାତନୁଶାଖୈଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୮.

ସେଠାର ଆମ୍ବ ଫଳ ସୁନା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ବଡ଼ ଘଡ଼ା ପରି ଆକାରର, ଏବଂ ଏହାର ଡାଳି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ।

ଗନ୍ଧର୍ଵକିନ୍ନରା ଯକ୍ଷା ନାଗା ଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ତଥା। ପିବନ୍ତ୍ଯାମ୍ରରସଂ ତତ୍ର ସୁସ୍ଵାଦୁଂ ହ୍ଯମୃତୋପମମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଇ ଆମ୍ବର ରସ ପିଉଛନ୍ତି, ଯାହା ଅମୃତ ସମ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ।

ତତ୍ରାମ୍ରରସପୀତାନାଂ ମୁଦିତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ହୃଷ୍ଟ ପୁଷ୍ଟାନାଂ ନାଦାସ୍ତସ୍ମିନ୍ ମହାଵନେ ।। ୩୮.

ସେ ବଡ଼ ବନରେ, ଆମ୍ବର ରସ ପିଇ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ପୁଷ୍ଟିମାନ୍ ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କର ଖୁସିର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ।

ସୁମୂଲସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵସୁଧାରସ୍ଯ ଚାନ୍ତରେ। ସମା ସୁରଭିପୂର୍ଣାଢ୍ଯା ଵିହଙ୍ଗୈରୁପଶୋଭିତା ।। ୩୮.

ପାହାଡ଼ର ମୂଳ ଓ ବସୁଧାରା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୂମି ଅଛି, ଯାହା ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି।