ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵିକଙ୍କସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମଣିଶୈଲସ୍ଯ ଚାନ୍ତରେ। ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଯୋଜନଶତାଯତମ୍ ।। ୩୭.

ବିକଂକ ଓ ମଣିଶୈଳ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଯାହା ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।

ଵିପୁଲଞ୍ଚମ୍ପକଵନଂ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତମ୍। ପୁଷ୍ପଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଵୃତଂ ଭାତି ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ନିତ୍ଯଦା ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ବଡ଼ ଚମ୍ପକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଫୁଲର ଅଳୋକରେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ସଦା ଜ୍ୱଳମାନ ଦେଖାଯାଏ।

ଅର୍ଦ୍ଧକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚଶିଖରୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ପଲାଶିଭିଃ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଶାଖାଶିଖରୈଃ ପିଞ୍ଜରଂ ଭାତି ତଦ୍ଵନମ୍ ।। ୩୭.

ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ମୋଟ ତଣ୍ଡ ଥିବା ବଡ଼ ପଳାଶ ଗଛ, ଫୁଲିଥିବା ଡାଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ସୁନା ପରି ଚମକୁଛି।

ଦ୍ଵିବାହୁପରିଣାହୈସ୍ତୈସ୍ତ୍ରିହସ୍ତାଯାମଵିସ୍ତରୈଃ । ମନଃ ଶିଲାଚୂର୍ଣନିଭୈଃ ପାଣ୍ଡୁକେସରଶାଲିଭିଃ ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ଦୁଇ ବାହୁ ପରି ମୋଟ ତଣ୍ଡ ଓ ତିନି ହସ୍ତ ଲମ୍ବା ଓ ଚଉଡ଼ା ଗଛ ଅଛି, ମାନସିକ ପାଥର ଚୁରା ପରି ହଳଦିଆ କେଶର ଥିବା।

ପୁଷ୍ପୈର୍ମନୋହରୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଵ୍ଯାକୋଶୈର୍ଗନ୍ଧଶାଲିଭିଃ। ଵିରାଜତେ ଵନଂ ସର୍ଵଂ ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତମ୍ ।। ୩୭.

ମନୋହର ଫୁଲ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୋଲିଥିବା ମାଳାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଭରିଯାଇଛି, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଚମକୁଛି।

ତଦ୍ଵନଂ ଦାନଵୈର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସୈଃ। କିନ୍ନରୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ମହାନାଗୈଶ୍ଚ ସେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦାନବ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନର, ଅପ୍ସରା ଓ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଆସନ୍ତି ।

ତତ୍ରାଶ୍ରମଂ ଭଗଵତଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ସିଦ୍ଧସାଧ୍ଯଗଣା କୀର୍ଣଂ ନାନାଶ୍ରୁତିଵିଭୂଷିତମ୍। ମହାନୀଲକୁମୁଞ୍ଜାଭ୍ଯାମନ୍ତରେପ୍ଯଚଲାଵଥ ।। ୩୭.

ସେଠି ବଡ଼ ନୀଳ ଓ କୁମୁଞ୍ଜା ଘାସ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଅଛି । ଏହି ଆଶ୍ରମ ସିଧ୍ଧ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ ଭରି ରହିଛି, ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଅଚଳ ।

ମହାନଦ୍ଯାଃ ସୁଖାଯାସ୍ତୁ ତୀରେ ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତେ। ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଯୋଜନାଯାମଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତରମ୍। ରମ୍ଯଂ ତାଲଵନଂ ତଦ୍ଧି ଅର୍ଦ୍ଧକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚମସ୍ତକମ୍ ।। ୩୭.

ବଡ଼ ନଦୀର ଶାନ୍ତ ତୀରରେ, ସିଧ୍ଧମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସନ୍ତି, ଏଠି ଏକ ସୁନ୍ଦର ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି । ଏହା ପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ତିରିଶି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ତାଳ ଗଛର ଶିର ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ ।

ମହାମୂଲୈର୍ମହାସାରୈଃ ସ୍ଥିରୈରଵିରଲୈଃ ଶୁଭୈଃ। କୁମୁଦାଞ୍ଜନସଂସ୍ଥାନୈଃ ପରିଵୃତ୍ତୈର୍ମହା ଫଲୈଃ। ମୃଷ୍ଟଗନ୍ଧରସୋପେତୈରୁପେତଂ ସିଦ୍ଧସେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ଏଠି ଭଲ ମୂଳ ଓ ମଜବୁତ ତଣ୍ଡ ଥିବା ଗଛ, ଧାରାଳ ଓ ଶୁଭ୍ର, କମଳ ଓ କଜଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ । ବଡ଼ ଫଳ ଗୋଳ ଓ ସୁସ୍ବାଦୁ ଗନ୍ଧ ରସ ଭରିଥିବା ଏହି ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ ସିଧ୍ଧମାନେ ଆସନ୍ତି ।

ମାହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵିପେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତତ୍ର ଵାସ ଉଦାହୃତଃ। ଐରାଵତସ୍ଯ ଭଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୩୭.

ଏଠି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବଡ଼ ହାତୀ ଏଇରାବତଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି । ସେ ଭଲ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନାମ ରହିଛି ।

ଵେଣୁମନ୍ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ସୁମେଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ଚ। ସହସ୍ରଯୋଜନାଯାମଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମ୍ ।। ୩୭.

ବେଣୁମନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଓ ସୁମେଧା ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତରେ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ।

ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମଲତାଗୁଚ୍ଛୈଃ ସର୍ଵଵୀରୁଦ୍ଭିରୀରିତମ୍। ଦୂର୍ଵାପ୍ରସ୍ତାରମେଵାଥ ସର୍ଵସତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୩୭.

ଏଠି ଉଚ୍ଚ ଗଛ, ଝାଡ଼, ଲତା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦୁର୍ବା ଘାସର ଚଉଡ଼ା ତଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିର୍ବିକ ।

ତଥା ନିଷଧଶୈଲସ୍ଯ ଦେଵଶୈଲସ୍ଯ ଚୋତ୍ତରେ। ସହସ୍ରଯୋଜନାଯାମା ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୃତା ।। ୩୭.

ଏହିପରି ନିଷଧ ପାହାଡ଼ ଓ ଦେବ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତରେ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ।

ସଵାଂହ୍ଯେକଶିଲା ଭୂମିର୍ଵୃକ୍ଷଵୀରୁଦ୍ଵିଵର୍ଜିତା। ଆପ୍ଲୁତା ପାଦମାତ୍ରେଣ ହ୍ଯୁଦକେନ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୭.

ସେଠି ଭୂମି ଏକ ଶିଳା ଭଳି, କୌଣସି ଗଛ ଓ ଝାଡ଼ ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାଦ ମାତ୍ର ଉଚ୍ଚ ଜଳରେ ଢାକି ରହିଛି ।

ଇତ୍ଯେତା ହ୍ଯନ୍ତରଦ୍ରୋଣ୍ଯୋ ନାନାକାରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ମେରୋଃ ପୂର୍ଵେଣ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ।। ୩୭.

ଏଭଳି ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଦିଗର ଅନ୍ତର ଉପତ୍ୟକା ଏକ ପରେ ଏକ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମଣ୍ଡଳରେ ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କର କଥା ଅନୁସାରେ 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ସତ୍ତରି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।

ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦକ୍ଷିଣାନ୍ଦିଶମାଶ୍ରିତାଃ। ଯା ଦ୍ରୋଣ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧଚରିତାଃ ଶୃଣୁ ତା ହ୍ଯନୁପୂର୍ଵଶଃ ।। ୩୮.

ଏବେ ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଥିବା, ସିଧ୍ଧମାନେ ଚାଲିଥିବା ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି । ତୁମେ ଶୁଣ ।

ଶିଶିରସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତଙ୍ଗସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ଚ। ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଭୂମିଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତଂ ଲତାଲିଙ୍ଗିତପାଦପମ୍ ।। ୩୮.

ଶିଶିର ଓ ପତଙ୍ଗ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମୃଦୁ ଭୂମି ଅଛି, ଗଛମାନେ ଲତାରେ ଆଲିଙ୍ଗିତ ।

ପୃଥୁକ୍ଷେପୋଚ୍ଚଶିଖରୈଃ ପାଦପୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ଉଦୁମ୍ବରଵନଂ ରମ୍ଯଂ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘନିଷେଵିତମ୍ ।। ୩୮.

ଏଠି ଚଉଡ଼ା ଓ ଉଚ୍ଚ ଶିର ଥିବା ଗଛମାନେ ଶୋଭା ବଢ଼ାନ୍ତି । ଏହା ଉଦୁମ୍ବର ଗଛର ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଦଳ ଦଳ ଆସନ୍ତି ।

ପକ୍ଵୈର୍ଵିଦ୍ରୁମସଙ୍କାଶୈ ର୍ମଧୁପୂର୍ଣୈର୍ମନୋରମୈଃ। ଜ୍ଵଲିତଂ ତଦ୍ଵନଂ ଭାତି ମହାକୁମ୍ଭୋପମୈଃ ଫଲୈଃ ।। ୩୮.

ସେ ଜଙ୍ଗଲ ରଙ୍ଗିନ ଫଳରେ ଜ୍ୱଳିତ, ଫଳମାନେ ପକ୍କ ଓ ମଧୁରେ ଭରିଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର ଓ ବଡ଼ କୁମ୍ଭ ଭଳି ।

ତତ୍ ସିଦ୍ଧଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵାଃ କିନ୍ନରା ଉରଗାସ୍ତଥା। ଵିଦ୍ଯାଧରାଶ୍ଚ ମୁଦିତା ଉପଜୀଵନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୩୮.

ସେଠି ସିଧ୍ଧ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ନାଗ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିତ୍ୟ ରହନ୍ତି ।

ପ୍ରସନ୍ନସ୍ଵାଦୁସଲିଲାସ୍ତତ୍ର ନଦ୍ଯୋ ବହୂଦକାଃ। ସୁରସାମଲତୋଯାସ୍ତାଃ ସରାଂସି ଚ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୮.

ସେଠି ନଦୀମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ସ୍ୱାଦୁ ଜଳରେ ଭରିଥିବା, ଜଳ ସୁରସା ଓ ଅମଳା ମିଶିଥିବା, ଚାରିପାଖରେ ହ୍ରଦ ଅଛି ।

ତତ୍ରାଶ୍ରମଂ ଭଗଵତଃ କର୍ଦ୍ଦମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ରମ୍ଯଂ ସୁରଗଣାକୀର୍ଣଂ ସର୍ଵତଶ୍ଚିତ୍ରକାନନମ୍। ସମନ୍ତାଦ୍ଯୋଜନଶତଂ ତଦ୍ଵନଂ ପରିମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠି ପ୍ରଜାପତି କର୍ଦ୍ଦମଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଏହା ସୁନ୍ଦର ଓ ଦେବମାନେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚିତ୍ର କାନନ ଘେରି ରହିଛି । ସେ ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଳ ।

ତାମ୍ରଵର୍ଣସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ପତଙ୍ଗସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ତୁ। ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଯୋଜନଶତାଯତମ୍ ।। ୩୮.

ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ଓ ପତଙ୍ଗ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାର ପ୍ରସ୍ତ ଶତଯୋଜନ ଓ ଲମ୍ବ ଦୁଇଶଯୋଜନ।

ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶୈଃ ପୁଣ୍ଡରୀକୈଃ ସମନ୍ତତଃ। ସହସ୍ରପତ୍ରୈର୍ଵିକଚୈର୍ମହାପଦ୍ମୈରଲଙ୍କୃତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ହଜାର ପତ୍ର ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।

ତଥା ଭ୍ରମରସଂଲୀନୈଃ ଶତପତ୍ରୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ। ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ୍ଲୈଃ ଶୋଭିତଜଲଂ ରକ୍ତନୀଲୈର୍ମହୋତ୍ପଲୈଃ ।। ୩୮.

ସେଠାର ଜଳ ଲାଲ ଓ ନୀଳ ମହୋତ୍ପଳ ଓ ଶତପତ୍ରୀ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଝୁଣ୍ଡ ଲାଗିଥିବା, ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଓ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଫୁଲରେ ଭରିଛି।

ସରୋଵରଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଦେଵଦାନଵସେଵିତମ୍। ମହୋରଗୈରଧ୍ଯୁଷିତଂ ନୀଲଜାଲ ଵିଭୂଷିତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ପବିତ୍ର ସରୋବର ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ବଡ଼ ସାପମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ନୀଳ ଶାଳୁକ ଝୁଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ।

ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦୋ ହ୍ଯାଯତଃ ଶତଯୋଜନଃ। ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ରକ୍ତଧାତୁଵିଭୂଷିତଃ ।। ୩୮.

ସେ ସରୋବର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବସତି ଅଛି, ଯାହାର ଲମ୍ବ ଶତଯୋଜନ ଓ ପ୍ରସ୍ତ ତିରିଶିଯୋଜନ, ଲାଲ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ।

ତସ୍ଯୋପରି ମହାରମ୍ଯା ପ୍ରାଂଶୁ ପ୍ରାକାରତୋରଣା। ନରନାରୀଗଣାକୀର୍ଣା ସ୍ଫୀତା ଵିଭଵଵିସ୍ତରୈଃ ।। ୩୮.

ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାକାର ଓ ତୋରଣା ସହିତ ଏକ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଫୁଲିଉଠିଛି।