ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତତ୍ର ତ୍ଵେକଂ ମହାପଦ୍ମଂ ମଧ୍ଯେ ପଦ୍ମଵନସ୍ଯ ହ। କୋଟିପତ୍ରପ୍ରଚାରଂ ତତ୍ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍ ।। ୩୭.

ସେଠାରେ ପଦ୍ମ ଜଙ୍ଗଲର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଯାହାର କୋଟି କୋଟି ପତ୍ର ଫେଲିଛି, ଏବଂ ତାହା ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯାକୋଶମଜରଂ ଚାଞ୍ଚଲ୍ଯାଚ୍ଚାତିମଣ୍ଡଲମ୍। ଚାରୁକେଶରଜାଲାଢ୍ଯଂ ମତ୍ତଷଟ୍‌ପଦନାଦିତମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ପଦ୍ମ ସଦା ଫୁଲିଥାଏ, କେବେ ମୁଝିଯାଏ ନାହିଁ, ଏହାର ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଏ, ସୁନ୍ଦର କେଶରରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର।

ତସ୍ମିନ୍ ପଦ୍ମେ ଭଗଵତୀ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରୀର୍ନିତ୍ଯମେଵ ହି। ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପଦ୍ମଂ ତଦାଵାସଂ ମୂର୍ତ୍ତିମତ୍ଯା ନ ସଂଶଯଃ ।। ୩୭..

ସେହି ପଦ୍ମ ଉପରେ ଭଗବତୀ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱୟଂ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି; ଏହି ପଦ୍ମ ହେଉଛି ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ନିବାସ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ସରସସ୍ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ ତୀରେ ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତ। ସଦା ପୁଷ୍ପଫଲଂ ରମ୍ଯଂ ତତ୍ର ବିଲ୍ଵଵନଂ ମହତ୍ ।। ୩୭.

ସେହି ଝିଅର ପୂର୍ବ ତଟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବେଲ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।

ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ତ୍ରିଯୋଜନଶତାଯ ତମ୍। ଅର୍ଧକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚଶିଖରୈର୍ମହାଵୃକ୍ଷୈଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୭.

ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ତିନି ଶତ ଯୋଜନ ଦୀର୍ଘ, ହଜାର ହଜାର ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ଶିଖର ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ।

ଶାଖାସହସ୍ରକଲିତୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ସମାକୁଲମ୍। ଫଲୈଃ ସୁଵର୍ଣସଙ୍କାଶୈର୍ହରିତୈଃ ପାଣ୍ଡରୈସ୍ତଥା ।। ୩୭.

ହଜାର ହଜାର ଡାଳ ଓ ମୋଟ ତଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଭରିଯାଇଛି, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ହରିତ ଓ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଫଳରେ ଶୋଭିତ।

ଅମୃତସ୍ଵାଦୁସଦୃଶୈର୍ଭେରୀମାତ୍ରୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ। ଶୀର୍ଯମାଣୈଃ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ କୀର୍ଣା ଭୂମିର୍ନିରନ୍ତରା ।। ୩୭.

ଅମୃତ ସ୍ୱାଦ ପରି ମିଠା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ବଡ଼ ଢୋଳ ପରି ଆକାରର ଫଳ ଝଡ଼ି ପଡ଼ୁଛି, ଏହି ଫଳରେ ସମଗ୍ର ଭୂମି ଆବୃତ।

ନାମ୍ନା ତଚ୍ଛ୍ରୀଵନଂ ନାମ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କିନ୍ନରୈର୍ଯକ୍ଷୈର୍ମହାନାଗୈଶ୍ଚ ସେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ 'ଶ୍ରୀବନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ ଓ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି।

ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚୈଵ ସମାକୀର୍ଣଂ ନିତ୍ଯଂ ବିଲ୍ଵଫଲାଶିଭିଃ। ଵିଵିଧୈର୍ଭୂତସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ନିତ୍ଯମେଵ ନିଷେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ସିଦ୍ଧମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଲ ଫଳ ଖାଇ ରହନ୍ତି, ସଦା ଏଠାରେ ଥାନ୍ତି; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଏଠାରେ ଆସନ୍ତି।

ତସ୍ମିନ୍ ଵନେ ଭଗଵତୀ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରୀର୍ନିତ୍ଯମେଵ ହି। ଦେଵୀ ସନ୍ନିହିତା ତତ୍ର ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘୈର୍ନମସ୍କୃତା ।। ୩୭.

ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଭଗବତୀ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱୟଂ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି, ଦେବୀ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।

ଵିକଙ୍କସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମଣିଶୈଲସ୍ଯ ଚାନ୍ତରେ। ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଯୋଜନଶତାଯତମ୍ ।। ୩୭.

ବିକଂକ ଓ ମଣିଶୈଳ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଯାହା ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।

ଵିପୁଲଞ୍ଚମ୍ପକଵନଂ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତମ୍। ପୁଷ୍ପଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଵୃତଂ ଭାତି ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ନିତ୍ଯଦା ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ବଡ଼ ଚମ୍ପକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଫୁଲର ଅଳୋକରେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ସଦା ଜ୍ୱଳମାନ ଦେଖାଯାଏ।

ଅର୍ଦ୍ଧକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚଶିଖରୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ପଲାଶିଭିଃ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଶାଖାଶିଖରୈଃ ପିଞ୍ଜରଂ ଭାତି ତଦ୍ଵନମ୍ ।। ୩୭.

ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ମୋଟ ତଣ୍ଡ ଥିବା ବଡ଼ ପଳାଶ ଗଛ, ଫୁଲିଥିବା ଡାଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ସୁନା ପରି ଚମକୁଛି।

ଦ୍ଵିବାହୁପରିଣାହୈସ୍ତୈସ୍ତ୍ରିହସ୍ତାଯାମଵିସ୍ତରୈଃ । ମନଃ ଶିଲାଚୂର୍ଣନିଭୈଃ ପାଣ୍ଡୁକେସରଶାଲିଭିଃ ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ଦୁଇ ବାହୁ ପରି ମୋଟ ତଣ୍ଡ ଓ ତିନି ହସ୍ତ ଲମ୍ବା ଓ ଚଉଡ଼ା ଗଛ ଅଛି, ମାନସିକ ପାଥର ଚୁରା ପରି ହଳଦିଆ କେଶର ଥିବା।

ପୁଷ୍ପୈର୍ମନୋହରୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଵ୍ଯାକୋଶୈର୍ଗନ୍ଧଶାଲିଭିଃ। ଵିରାଜତେ ଵନଂ ସର୍ଵଂ ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତମ୍ ।। ୩୭.

ମନୋହର ଫୁଲ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୋଲିଥିବା ମାଳାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଭରିଯାଇଛି, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଚମକୁଛି।

ତଦ୍ଵନଂ ଦାନଵୈର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସୈଃ। କିନ୍ନରୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ମହାନାଗୈଶ୍ଚ ସେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦାନବ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନର, ଅପ୍ସରା ଓ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଆସନ୍ତି ।

ତତ୍ରାଶ୍ରମଂ ଭଗଵତଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ସିଦ୍ଧସାଧ୍ଯଗଣା କୀର୍ଣଂ ନାନାଶ୍ରୁତିଵିଭୂଷିତମ୍। ମହାନୀଲକୁମୁଞ୍ଜାଭ୍ଯାମନ୍ତରେପ୍ଯଚଲାଵଥ ।। ୩୭.

ସେଠି ବଡ଼ ନୀଳ ଓ କୁମୁଞ୍ଜା ଘାସ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଅଛି । ଏହି ଆଶ୍ରମ ସିଧ୍ଧ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ ଭରି ରହିଛି, ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଅଚଳ ।

ମହାନଦ୍ଯାଃ ସୁଖାଯାସ୍ତୁ ତୀରେ ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତେ। ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଯୋଜନାଯାମଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତରମ୍। ରମ୍ଯଂ ତାଲଵନଂ ତଦ୍ଧି ଅର୍ଦ୍ଧକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚମସ୍ତକମ୍ ।। ୩୭.

ବଡ଼ ନଦୀର ଶାନ୍ତ ତୀରରେ, ସିଧ୍ଧମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସନ୍ତି, ଏଠି ଏକ ସୁନ୍ଦର ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି । ଏହା ପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ତିରିଶି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ତାଳ ଗଛର ଶିର ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ ।

ମହାମୂଲୈର୍ମହାସାରୈଃ ସ୍ଥିରୈରଵିରଲୈଃ ଶୁଭୈଃ। କୁମୁଦାଞ୍ଜନସଂସ୍ଥାନୈଃ ପରିଵୃତ୍ତୈର୍ମହା ଫଲୈଃ। ମୃଷ୍ଟଗନ୍ଧରସୋପେତୈରୁପେତଂ ସିଦ୍ଧସେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ଏଠି ଭଲ ମୂଳ ଓ ମଜବୁତ ତଣ୍ଡ ଥିବା ଗଛ, ଧାରାଳ ଓ ଶୁଭ୍ର, କମଳ ଓ କଜଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ । ବଡ଼ ଫଳ ଗୋଳ ଓ ସୁସ୍ବାଦୁ ଗନ୍ଧ ରସ ଭରିଥିବା ଏହି ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ ସିଧ୍ଧମାନେ ଆସନ୍ତି ।

ମାହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵିପେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତତ୍ର ଵାସ ଉଦାହୃତଃ। ଐରାଵତସ୍ଯ ଭଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୩୭.

ଏଠି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବଡ଼ ହାତୀ ଏଇରାବତଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି । ସେ ଭଲ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନାମ ରହିଛି ।

ଵେଣୁମନ୍ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ସୁମେଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ଚ। ସହସ୍ରଯୋଜନାଯାମଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମ୍ ।। ୩୭.

ବେଣୁମନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଓ ସୁମେଧା ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତରେ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ।

ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମଲତାଗୁଚ୍ଛୈଃ ସର୍ଵଵୀରୁଦ୍ଭିରୀରିତମ୍। ଦୂର୍ଵାପ୍ରସ୍ତାରମେଵାଥ ସର୍ଵସତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୩୭.

ଏଠି ଉଚ୍ଚ ଗଛ, ଝାଡ଼, ଲତା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦୁର୍ବା ଘାସର ଚଉଡ଼ା ତଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିର୍ବିକ ।

ତଥା ନିଷଧଶୈଲସ୍ଯ ଦେଵଶୈଲସ୍ଯ ଚୋତ୍ତରେ। ସହସ୍ରଯୋଜନାଯାମା ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୃତା ।। ୩୭.

ଏହିପରି ନିଷଧ ପାହାଡ଼ ଓ ଦେବ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତରେ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ।

ସଵାଂହ୍ଯେକଶିଲା ଭୂମିର୍ଵୃକ୍ଷଵୀରୁଦ୍ଵିଵର୍ଜିତା। ଆପ୍ଲୁତା ପାଦମାତ୍ରେଣ ହ୍ଯୁଦକେନ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୭.

ସେଠି ଭୂମି ଏକ ଶିଳା ଭଳି, କୌଣସି ଗଛ ଓ ଝାଡ଼ ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାଦ ମାତ୍ର ଉଚ୍ଚ ଜଳରେ ଢାକି ରହିଛି ।

ଇତ୍ଯେତା ହ୍ଯନ୍ତରଦ୍ରୋଣ୍ଯୋ ନାନାକାରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ମେରୋଃ ପୂର୍ଵେଣ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ।। ୩୭.

ଏଭଳି ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଦିଗର ଅନ୍ତର ଉପତ୍ୟକା ଏକ ପରେ ଏକ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମଣ୍ଡଳରେ ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କର କଥା ଅନୁସାରେ 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ସତ୍ତରି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।

ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦକ୍ଷିଣାନ୍ଦିଶମାଶ୍ରିତାଃ। ଯା ଦ୍ରୋଣ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧଚରିତାଃ ଶୃଣୁ ତା ହ୍ଯନୁପୂର୍ଵଶଃ ।। ୩୮.

ଏବେ ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଥିବା, ସିଧ୍ଧମାନେ ଚାଲିଥିବା ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି । ତୁମେ ଶୁଣ ।

ଶିଶିରସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତଙ୍ଗସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ଚ। ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଭୂମିଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତଂ ଲତାଲିଙ୍ଗିତପାଦପମ୍ ।। ୩୮.

ଶିଶିର ଓ ପତଙ୍ଗ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମୃଦୁ ଭୂମି ଅଛି, ଗଛମାନେ ଲତାରେ ଆଲିଙ୍ଗିତ ।

ପୃଥୁକ୍ଷେପୋଚ୍ଚଶିଖରୈଃ ପାଦପୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ଉଦୁମ୍ବରଵନଂ ରମ୍ଯଂ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘନିଷେଵିତମ୍ ।। ୩୮.

ଏଠି ଚଉଡ଼ା ଓ ଉଚ୍ଚ ଶିର ଥିବା ଗଛମାନେ ଶୋଭା ବଢ଼ାନ୍ତି । ଏହା ଉଦୁମ୍ବର ଗଛର ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଦଳ ଦଳ ଆସନ୍ତି ।