ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମହାଭଦ୍ରସ୍ଯ ସରସ ଉତ୍ତରେଣାପି ଶ୍ରୀମତଃ। ଯେ ମଯା ପୂର୍ଵତଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତାନ୍ଵଦିଷ୍ଯେ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୩୬.

ଶ୍ରୀମତ୍ ମହାଭଦ୍ର ସରୋବରର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁମାନେ କହିଛି, ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି।

ଶଙ୍କୁକୂଟୋ ମହାଶୈଲୋ ଵୃଷଭୋ ହଂସପର୍ଵତଃ। ନାଗଶ୍ଚ କପିଲଶ୍ଚୈଵ ଇନ୍ଦ୍ରଶୈଲଶ୍ଚ ସାନୁମାନ୍ ।। ୩୬.

ଶଙ୍କୁକୂଟ ମହାପର୍ବତ, ବୃଷଭ, ହଂସପର୍ବତ, ନାଗ, କପିଳ, ଇନ୍ଦ୍ରଶୈଳ ଏବଂ ସାନୁମାନ।

ନୀଲଃ କନକ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ। ପୁଷ୍ପକୋ ମେଘଶୈଲଶ୍ଚ ଵିରାଜଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ। ଜାରୁଧିଶ୍ଚୈଵ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଇତ୍ଯେତେ ଉତ୍ତରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୬.

ନୀଳ, କନକଶୃଙ୍ଗ, ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ, ପୁଷ୍ପକ, ମେଘଶୈଳ, ବିରାଜ ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ, ଜାରୁଧି ଏବଂ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ନାୟକ—ଏହିମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗର ପର୍ବତ ଭାବେ ମନେ ରଖାଯାଉଛନ୍ତି।

ଏତେଷାଂ ଶୈଲମୁଖ୍ଯାନାମନ୍ତରେଷୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ସ୍ଥଲ୍ଯୋଽହ୍ଯନ୍ତରଦ୍ରୋଣ୍ଯଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ ନିବୋଧତ ।। ୩୬.

ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମାଝିର ଭୂମି, ଅନ୍ତର୍ବର୍ତ୍ତୀ ଉପତ୍ୟକା ଏବଂ ସରୋବରମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ଷଟ୍‌ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥାନୁସାରେ 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ଛତ୍ତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

ଶୀତାନ୍ତସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁମୁଞ୍ଜସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ତୁ। ଦ୍ରୋଣ୍ଯୋ ଵିହଙ୍ଗସଙ୍ଘୁଷ୍ଟା ନାନାସତ୍ତ୍ଵନିଷେଵିତାଃ ।। ୩୭.

ଶୀତାନ୍ତ ପର୍ବତ ଏବଂ କୁମୁଞ୍ଜ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେଠି ପକ୍ଷୀମାନେ ରବ କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି।

ତ୍ରିଯୋଜନଶତାଯାମା ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଃ ଶତଯୋଜନାଃ। ସୁରସାମଲପାନୀଯରମ୍ଯଂ ତତ୍ର ସରୋଵରମ୍ ।। ୩୭.

ସେଠାର ଉପତ୍ୟକା ତିନି ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା। ସେଠି ଥିବା ସରୋବର ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଦ୍ରୋଣ୍ଯାଯାମପ୍ରମାଣୈସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଡରୀକୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ। ସହସ୍ରଶତପତ୍ରୈର୍ହି ମହାପଦ୍ମୈରଲଂକୃତମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ଝିଅରେ ଅନେକ ପତ୍ର ଥିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ପତ୍ର ଥିବା ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଅଟେ।

ମହୋରଗୈରଧ୍ଯୁଷିତଂ ମହାଭୋଗୈର୍ଦୁରାସଦୈଃ। ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈରୁପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଜଲଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଦେହ ବହୁତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର, ବସବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି।

ପୁଣ୍ଯଂ ତଚ୍ଛ୍ରୀସରୋ ନାମ ପ୍ରକାଶଂ ଦିଵି ଚେହ ଚ। ପ୍ରସନ୍ନଜଲସମ୍ପୂର୍ଣଂ ଶରଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ପବିତ୍ର ଝିଅକୁ 'ଶ୍ରୀସରସ୍' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସ୍ଵର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ।

ତତ୍ର ତ୍ଵେକଂ ମହାପଦ୍ମଂ ମଧ୍ଯେ ପଦ୍ମଵନସ୍ଯ ହ। କୋଟିପତ୍ରପ୍ରଚାରଂ ତତ୍ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍ ।। ୩୭.

ସେଠାରେ ପଦ୍ମ ଜଙ୍ଗଲର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଯାହାର କୋଟି କୋଟି ପତ୍ର ଫେଲିଛି, ଏବଂ ତାହା ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯାକୋଶମଜରଂ ଚାଞ୍ଚଲ୍ଯାଚ୍ଚାତିମଣ୍ଡଲମ୍। ଚାରୁକେଶରଜାଲାଢ୍ଯଂ ମତ୍ତଷଟ୍‌ପଦନାଦିତମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ପଦ୍ମ ସଦା ଫୁଲିଥାଏ, କେବେ ମୁଝିଯାଏ ନାହିଁ, ଏହାର ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଏ, ସୁନ୍ଦର କେଶରରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର।

ତସ୍ମିନ୍ ପଦ୍ମେ ଭଗଵତୀ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରୀର୍ନିତ୍ଯମେଵ ହି। ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପଦ୍ମଂ ତଦାଵାସଂ ମୂର୍ତ୍ତିମତ୍ଯା ନ ସଂଶଯଃ ।। ୩୭..

ସେହି ପଦ୍ମ ଉପରେ ଭଗବତୀ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱୟଂ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି; ଏହି ପଦ୍ମ ହେଉଛି ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ନିବାସ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ସରସସ୍ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ ତୀରେ ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତ। ସଦା ପୁଷ୍ପଫଲଂ ରମ୍ଯଂ ତତ୍ର ବିଲ୍ଵଵନଂ ମହତ୍ ।। ୩୭.

ସେହି ଝିଅର ପୂର୍ବ ତଟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବେଲ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।

ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ତ୍ରିଯୋଜନଶତାଯ ତମ୍। ଅର୍ଧକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚଶିଖରୈର୍ମହାଵୃକ୍ଷୈଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୭.

ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ତିନି ଶତ ଯୋଜନ ଦୀର୍ଘ, ହଜାର ହଜାର ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ଶିଖର ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ।

ଶାଖାସହସ୍ରକଲିତୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ସମାକୁଲମ୍। ଫଲୈଃ ସୁଵର୍ଣସଙ୍କାଶୈର୍ହରିତୈଃ ପାଣ୍ଡରୈସ୍ତଥା ।। ୩୭.

ହଜାର ହଜାର ଡାଳ ଓ ମୋଟ ତଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଭରିଯାଇଛି, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ହରିତ ଓ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଫଳରେ ଶୋଭିତ।

ଅମୃତସ୍ଵାଦୁସଦୃଶୈର୍ଭେରୀମାତ୍ରୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ। ଶୀର୍ଯମାଣୈଃ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ କୀର୍ଣା ଭୂମିର୍ନିରନ୍ତରା ।। ୩୭.

ଅମୃତ ସ୍ୱାଦ ପରି ମିଠା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ବଡ଼ ଢୋଳ ପରି ଆକାରର ଫଳ ଝଡ଼ି ପଡ଼ୁଛି, ଏହି ଫଳରେ ସମଗ୍ର ଭୂମି ଆବୃତ।

ନାମ୍ନା ତଚ୍ଛ୍ରୀଵନଂ ନାମ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କିନ୍ନରୈର୍ଯକ୍ଷୈର୍ମହାନାଗୈଶ୍ଚ ସେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ 'ଶ୍ରୀବନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ ଓ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି।

ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚୈଵ ସମାକୀର୍ଣଂ ନିତ୍ଯଂ ବିଲ୍ଵଫଲାଶିଭିଃ। ଵିଵିଧୈର୍ଭୂତସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ନିତ୍ଯମେଵ ନିଷେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ସିଦ୍ଧମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଲ ଫଳ ଖାଇ ରହନ୍ତି, ସଦା ଏଠାରେ ଥାନ୍ତି; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଏଠାରେ ଆସନ୍ତି।

ତସ୍ମିନ୍ ଵନେ ଭଗଵତୀ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରୀର୍ନିତ୍ଯମେଵ ହି। ଦେଵୀ ସନ୍ନିହିତା ତତ୍ର ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘୈର୍ନମସ୍କୃତା ।। ୩୭.

ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଭଗବତୀ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱୟଂ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି, ଦେବୀ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।

ଵିକଙ୍କସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମଣିଶୈଲସ୍ଯ ଚାନ୍ତରେ। ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଯୋଜନଶତାଯତମ୍ ।। ୩୭.

ବିକଂକ ଓ ମଣିଶୈଳ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଯାହା ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।

ଵିପୁଲଞ୍ଚମ୍ପକଵନଂ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତମ୍। ପୁଷ୍ପଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଵୃତଂ ଭାତି ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ନିତ୍ଯଦା ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ବଡ଼ ଚମ୍ପକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଫୁଲର ଅଳୋକରେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ସଦା ଜ୍ୱଳମାନ ଦେଖାଯାଏ।

ଅର୍ଦ୍ଧକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚଶିଖରୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ପଲାଶିଭିଃ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଶାଖାଶିଖରୈଃ ପିଞ୍ଜରଂ ଭାତି ତଦ୍ଵନମ୍ ।। ୩୭.

ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ମୋଟ ତଣ୍ଡ ଥିବା ବଡ଼ ପଳାଶ ଗଛ, ଫୁଲିଥିବା ଡାଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ସୁନା ପରି ଚମକୁଛି।

ଦ୍ଵିବାହୁପରିଣାହୈସ୍ତୈସ୍ତ୍ରିହସ୍ତାଯାମଵିସ୍ତରୈଃ । ମନଃ ଶିଲାଚୂର୍ଣନିଭୈଃ ପାଣ୍ଡୁକେସରଶାଲିଭିଃ ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ଦୁଇ ବାହୁ ପରି ମୋଟ ତଣ୍ଡ ଓ ତିନି ହସ୍ତ ଲମ୍ବା ଓ ଚଉଡ଼ା ଗଛ ଅଛି, ମାନସିକ ପାଥର ଚୁରା ପରି ହଳଦିଆ କେଶର ଥିବା।

ପୁଷ୍ପୈର୍ମନୋହରୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଵ୍ଯାକୋଶୈର୍ଗନ୍ଧଶାଲିଭିଃ। ଵିରାଜତେ ଵନଂ ସର୍ଵଂ ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତମ୍ ।। ୩୭.

ମନୋହର ଫୁଲ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୋଲିଥିବା ମାଳାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଭରିଯାଇଛି, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଚମକୁଛି।

ତଦ୍ଵନଂ ଦାନଵୈର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସୈଃ। କିନ୍ନରୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ମହାନାଗୈଶ୍ଚ ସେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦାନବ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନର, ଅପ୍ସରା ଓ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଆସନ୍ତି ।

ତତ୍ରାଶ୍ରମଂ ଭଗଵତଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ସିଦ୍ଧସାଧ୍ଯଗଣା କୀର୍ଣଂ ନାନାଶ୍ରୁତିଵିଭୂଷିତମ୍। ମହାନୀଲକୁମୁଞ୍ଜାଭ୍ଯାମନ୍ତରେପ୍ଯଚଲାଵଥ ।। ୩୭.

ସେଠି ବଡ଼ ନୀଳ ଓ କୁମୁଞ୍ଜା ଘାସ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଅଛି । ଏହି ଆଶ୍ରମ ସିଧ୍ଧ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ ଭରି ରହିଛି, ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଅଚଳ ।

ମହାନଦ୍ଯାଃ ସୁଖାଯାସ୍ତୁ ତୀରେ ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତେ। ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଯୋଜନାଯାମଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତରମ୍। ରମ୍ଯଂ ତାଲଵନଂ ତଦ୍ଧି ଅର୍ଦ୍ଧକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚମସ୍ତକମ୍ ।। ୩୭.

ବଡ଼ ନଦୀର ଶାନ୍ତ ତୀରରେ, ସିଧ୍ଧମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସନ୍ତି, ଏଠି ଏକ ସୁନ୍ଦର ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି । ଏହା ପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ତିରିଶି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ତାଳ ଗଛର ଶିର ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ ।

ମହାମୂଲୈର୍ମହାସାରୈଃ ସ୍ଥିରୈରଵିରଲୈଃ ଶୁଭୈଃ। କୁମୁଦାଞ୍ଜନସଂସ୍ଥାନୈଃ ପରିଵୃତ୍ତୈର୍ମହା ଫଲୈଃ। ମୃଷ୍ଟଗନ୍ଧରସୋପେତୈରୁପେତଂ ସିଦ୍ଧସେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ଏଠି ଭଲ ମୂଳ ଓ ମଜବୁତ ତଣ୍ଡ ଥିବା ଗଛ, ଧାରାଳ ଓ ଶୁଭ୍ର, କମଳ ଓ କଜଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ । ବଡ଼ ଫଳ ଗୋଳ ଓ ସୁସ୍ବାଦୁ ଗନ୍ଧ ରସ ଭରିଥିବା ଏହି ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ ସିଧ୍ଧମାନେ ଆସନ୍ତି ।