ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତଵରା ଅନ୍ଯେ ଚ ଗିରଯସ୍ତଥା। ପୂର୍ଵେଣ ମନ୍ଦରସ୍ଯୈତେ ସିଦ୍ଧଵାସା ଉଦାହୃତାଃ ।। ୩୬.

ଏହିମାନେ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ, ଏହା ସହ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏହିମାନେ ସିଦ୍ଧମାନେର ନିବାସସ୍ଥଳ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ସରସୋ ମାନସସ୍ଯେହ ଦକ୍ଷିଣା ଯେ ମହାଚଲାଃ। ଯେ କୀର୍ତିତା ମଯା ତେ ଵୈ ନାମତସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୬.

ମାନସ ସରୋବରର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମହାପର୍ବତ ମୁଁ କହିଛି, ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ।

ଶୈଲସ୍ତ୍ରିଶିଖରଶ୍ଚାପି ଶିଶିରଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ। କଲିଙ୍ଗଶ୍ଚ ପତଙ୍ଗଶ୍ଚ ରୁଚକଶ୍ଚୈଵ ସାନୁମାନ୍ ।। ୩୬.

ତିନି ଶିଖର ଥିବା ଶୈଳ, ଶିଶିର ନାମକ ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ, କଳିଙ୍ଗ, ପତଙ୍ଗ, ରୁଚକ ଏବଂ ସାନୁମାନ—ଏହିମାନେ।

ତାମ୍ରାଭଶ୍ଚ ଵିଶାଖଶ୍ଚ ତଥା ଶ୍ଵେତୋଦରୋ ଗିରିଃ। ସମୂଲୋ ଵିଷଧାରଶ୍ଚ ରତ୍ନଧାରଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ ।। ୩୬.

ତାମ୍ରାଭ, ବିଶାଖ, ଏବଂ ଶ୍ୱେତୋଦର ପାହାଡ଼, ସମୂଳ, ବିଷଧାର ଏବଂ ରତ୍ନଧାର ପର୍ବତ।

ଏକଶ୍ରୃଙ୍ଗୋ ମହାମୂଲୋ ଗଜଶୈଲଃ ପିଶାଚକଃ। ପଞ୍ଚଶୈଲୋଽଥ କୈଲାସୋ ହିମଵଂଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ ।। ୩୬.

ଏକଶୃଙ୍ଗ, ମହାମୂଳ, ଗଜଶୈଳ, ପିଶାଚକ, ପଞ୍ଚଶୈଳ, କୈଳାସ ଏବଂ ହିମବନ୍ତ—ଏହି ଉତ୍ତମ ପର୍ବତମାନେ।

ଇତ୍ଯେତେ ଦେଵଚରିତା ହ୍ଯୁତ୍କୃଷ୍ଟାଃ ପର୍ଵତୋତ୍ତମାଃ। ଦିଗ୍ଭାଗୋ ଦକ୍ଷିଣେ ପ୍ରୋକ୍ତା ମେରୋରମରଵର୍ଚ୍ଚସଃ ।। ୩୬.

ଏହିମାନେ ଦେବମାନେ ଚରିତ୍ର କରିଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତମାନେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଏହି ଭାଗ ମେରୁ ପର୍ବତର ତେଜରେ ଅଲୋକିତ।

ଅପରେଣ ସିତୋଦସ୍ଯ ସରସୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଉତ୍ତମା ଯେ ମହାଶୈଲାସ୍ତାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯେ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୩୬.

ସିତୋଦା ସରୋବର ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ମୁଁ କ୍ରମକ୍ରମେ ସେଠାର ଉତ୍ତମ ମହାପର୍ବତମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଉଛି।

ସୁଵକ୍ଷାଃ ଶିଖିଶୈଲଶ୍ଚ କାଲୋ ଵୈଢୂର୍ଯପର୍ଵତଃ। କପିଲଃ ପିଙ୍ଗଲୋ ରୁଦ୍ରଃ ସୁରସଶ୍ଚ ମହାଚଲଃ ।। ୩୬.

ସୁବକ୍ଷ, ଶିଖିଶୈଳ, କାଳ, ବୈଢୂର୍ୟ ପର୍ବତ, କପିଳ, ପିଙ୍ଗଳ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ସୁରସ ମହାପର୍ବତ।

କୁମୁଦୋ ମଧୁମାଂଶ୍ଚୈଵ ଅଞ୍ଜନୀମୁକୁଟସ୍ତଥା। କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡରଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶିଖରଶ୍ଚହ ।। ୩୬.

କୁମୁଦ, ମଧୁମାନ୍, ଅଞ୍ଜନୀମୁକୁଟ, କୃଷ୍ଣ, ପାଣ୍ଡର ଏବଂ ସହସ୍ରଶିଖର।

ପାରିଯାତ୍ରଶ୍ଚ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ରିଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ। ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତଵରା ଦିଗ୍ଭାଗେ ପଶ୍ଚିମେ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୬.

ପାରିୟାତ୍ର, ପର୍ବତମାନଙ୍କର ମହାନାୟକ, ତିନି ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ—ଏହିମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ ଭାବେ ମନେ ରଖାଯାଉଛନ୍ତି।

ମହାଭଦ୍ରସ୍ଯ ସରସ ଉତ୍ତରେଣାପି ଶ୍ରୀମତଃ। ଯେ ମଯା ପୂର୍ଵତଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତାନ୍ଵଦିଷ୍ଯେ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୩୬.

ଶ୍ରୀମତ୍ ମହାଭଦ୍ର ସରୋବରର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁମାନେ କହିଛି, ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି।

ଶଙ୍କୁକୂଟୋ ମହାଶୈଲୋ ଵୃଷଭୋ ହଂସପର୍ଵତଃ। ନାଗଶ୍ଚ କପିଲଶ୍ଚୈଵ ଇନ୍ଦ୍ରଶୈଲଶ୍ଚ ସାନୁମାନ୍ ।। ୩୬.

ଶଙ୍କୁକୂଟ ମହାପର୍ବତ, ବୃଷଭ, ହଂସପର୍ବତ, ନାଗ, କପିଳ, ଇନ୍ଦ୍ରଶୈଳ ଏବଂ ସାନୁମାନ।

ନୀଲଃ କନକ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ। ପୁଷ୍ପକୋ ମେଘଶୈଲଶ୍ଚ ଵିରାଜଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ। ଜାରୁଧିଶ୍ଚୈଵ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଇତ୍ଯେତେ ଉତ୍ତରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୬.

ନୀଳ, କନକଶୃଙ୍ଗ, ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ, ପୁଷ୍ପକ, ମେଘଶୈଳ, ବିରାଜ ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ, ଜାରୁଧି ଏବଂ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ନାୟକ—ଏହିମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗର ପର୍ବତ ଭାବେ ମନେ ରଖାଯାଉଛନ୍ତି।

ଏତେଷାଂ ଶୈଲମୁଖ୍ଯାନାମନ୍ତରେଷୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ସ୍ଥଲ୍ଯୋଽହ୍ଯନ୍ତରଦ୍ରୋଣ୍ଯଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ ନିବୋଧତ ।। ୩୬.

ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମାଝିର ଭୂମି, ଅନ୍ତର୍ବର୍ତ୍ତୀ ଉପତ୍ୟକା ଏବଂ ସରୋବରମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ଷଟ୍‌ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥାନୁସାରେ 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ଛତ୍ତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

ଶୀତାନ୍ତସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁମୁଞ୍ଜସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ତୁ। ଦ୍ରୋଣ୍ଯୋ ଵିହଙ୍ଗସଙ୍ଘୁଷ୍ଟା ନାନାସତ୍ତ୍ଵନିଷେଵିତାଃ ।। ୩୭.

ଶୀତାନ୍ତ ପର୍ବତ ଏବଂ କୁମୁଞ୍ଜ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେଠି ପକ୍ଷୀମାନେ ରବ କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି।

ତ୍ରିଯୋଜନଶତାଯାମା ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଃ ଶତଯୋଜନାଃ। ସୁରସାମଲପାନୀଯରମ୍ଯଂ ତତ୍ର ସରୋଵରମ୍ ।। ୩୭.

ସେଠାର ଉପତ୍ୟକା ତିନି ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା। ସେଠି ଥିବା ସରୋବର ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଦ୍ରୋଣ୍ଯାଯାମପ୍ରମାଣୈସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଡରୀକୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ। ସହସ୍ରଶତପତ୍ରୈର୍ହି ମହାପଦ୍ମୈରଲଂକୃତମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ଝିଅରେ ଅନେକ ପତ୍ର ଥିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ପତ୍ର ଥିବା ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଅଟେ।

ମହୋରଗୈରଧ୍ଯୁଷିତଂ ମହାଭୋଗୈର୍ଦୁରାସଦୈଃ। ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈରୁପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଜଲଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୩୭.

ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଦେହ ବହୁତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର, ବସବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି।

ପୁଣ୍ଯଂ ତଚ୍ଛ୍ରୀସରୋ ନାମ ପ୍ରକାଶଂ ଦିଵି ଚେହ ଚ। ପ୍ରସନ୍ନଜଲସମ୍ପୂର୍ଣଂ ଶରଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ପବିତ୍ର ଝିଅକୁ 'ଶ୍ରୀସରସ୍' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସ୍ଵର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ।

ତତ୍ର ତ୍ଵେକଂ ମହାପଦ୍ମଂ ମଧ୍ଯେ ପଦ୍ମଵନସ୍ଯ ହ। କୋଟିପତ୍ରପ୍ରଚାରଂ ତତ୍ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍ ।। ୩୭.

ସେଠାରେ ପଦ୍ମ ଜଙ୍ଗଲର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଯାହାର କୋଟି କୋଟି ପତ୍ର ଫେଲିଛି, ଏବଂ ତାହା ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯାକୋଶମଜରଂ ଚାଞ୍ଚଲ୍ଯାଚ୍ଚାତିମଣ୍ଡଲମ୍। ଚାରୁକେଶରଜାଲାଢ୍ଯଂ ମତ୍ତଷଟ୍‌ପଦନାଦିତମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ପଦ୍ମ ସଦା ଫୁଲିଥାଏ, କେବେ ମୁଝିଯାଏ ନାହିଁ, ଏହାର ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଏ, ସୁନ୍ଦର କେଶରରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର।

ତସ୍ମିନ୍ ପଦ୍ମେ ଭଗଵତୀ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରୀର୍ନିତ୍ଯମେଵ ହି। ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପଦ୍ମଂ ତଦାଵାସଂ ମୂର୍ତ୍ତିମତ୍ଯା ନ ସଂଶଯଃ ।। ୩୭..

ସେହି ପଦ୍ମ ଉପରେ ଭଗବତୀ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱୟଂ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି; ଏହି ପଦ୍ମ ହେଉଛି ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ନିବାସ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ସରସସ୍ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ ତୀରେ ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତ। ସଦା ପୁଷ୍ପଫଲଂ ରମ୍ଯଂ ତତ୍ର ବିଲ୍ଵଵନଂ ମହତ୍ ।। ୩୭.

ସେହି ଝିଅର ପୂର୍ବ ତଟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବେଲ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।

ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ତ୍ରିଯୋଜନଶତାଯ ତମ୍। ଅର୍ଧକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚଶିଖରୈର୍ମହାଵୃକ୍ଷୈଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୭.

ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ତିନି ଶତ ଯୋଜନ ଦୀର୍ଘ, ହଜାର ହଜାର ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ଶିଖର ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ।

ଶାଖାସହସ୍ରକଲିତୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ସମାକୁଲମ୍। ଫଲୈଃ ସୁଵର୍ଣସଙ୍କାଶୈର୍ହରିତୈଃ ପାଣ୍ଡରୈସ୍ତଥା ।। ୩୭.

ହଜାର ହଜାର ଡାଳ ଓ ମୋଟ ତଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଭରିଯାଇଛି, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ହରିତ ଓ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଫଳରେ ଶୋଭିତ।

ଅମୃତସ୍ଵାଦୁସଦୃଶୈର୍ଭେରୀମାତ୍ରୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ। ଶୀର୍ଯମାଣୈଃ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ କୀର୍ଣା ଭୂମିର୍ନିରନ୍ତରା ।। ୩୭.

ଅମୃତ ସ୍ୱାଦ ପରି ମିଠା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ବଡ଼ ଢୋଳ ପରି ଆକାରର ଫଳ ଝଡ଼ି ପଡ଼ୁଛି, ଏହି ଫଳରେ ସମଗ୍ର ଭୂମି ଆବୃତ।

ନାମ୍ନା ତଚ୍ଛ୍ରୀଵନଂ ନାମ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କିନ୍ନରୈର୍ଯକ୍ଷୈର୍ମହାନାଗୈଶ୍ଚ ସେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ 'ଶ୍ରୀବନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ ଓ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି।

ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚୈଵ ସମାକୀର୍ଣଂ ନିତ୍ଯଂ ବିଲ୍ଵଫଲାଶିଭିଃ। ଵିଵିଧୈର୍ଭୂତସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ନିତ୍ଯମେଵ ନିଷେଵିତମ୍ ।। ୩୭.

ସିଦ୍ଧମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଲ ଫଳ ଖାଇ ରହନ୍ତି, ସଦା ଏଠାରେ ଥାନ୍ତି; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଏଠାରେ ଆସନ୍ତି।