ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତେଷାଂ ନାମାଙ୍କିତୋ ଦ୍ଵୀପଃ ସପ୍ତାନାଂ ଵୈ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଦିଵି ଚେହ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଃ ସଦା ।। ୩୫.

ସେ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନାମରେ ଦ୍ୱୀପର ନାମ; ଦିବ୍ୟ ଓ ଏଠାରେ ଉତ୍ତର କୁରୁମାନେ ସଦା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତେଷାଂ ଚତୁର୍ଣାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଅନୁବନ୍ଧାନି ରମ୍ଯାଣି ସର୍ଵକାଲର୍ତ୍ତୁକାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏହି ଚାରିଟି ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ର ଅନ୍ୟନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସବୁ ସମୟର ସୁନ୍ଦରତାକୁ ମୁଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

ସାରିକାଭିର୍ମଯୂରୈଶ୍ଚ ଚକୋରୈଶ୍ଚ ମଦୋତ୍କଟୈଃ। ଶୁକୈଶ୍ଚ ଭୃଙ୍ଗରାଜୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରକୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୬.

ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ସାରିକା, ମୟୂର, ଚକୋର, ଶୁଆ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଓ ରଙ୍ଗିନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।

ଜୀଵଞ୍ଜୀଵକନାଦୈଶ୍ଚ ହେମକାନାଞ୍ଚ ନାଦିତୈଃ। ମତ୍ତକୋକିଲନାଦୈଶ୍ଚ ଵଲ୍ଗୂନାଞ୍ଚ ନିନାଦିତୈଃ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଜୀବଞ୍ଜୀବକ ପକ୍ଷୀ, ହେମକ ପକ୍ଷୀ, ମଦମସ୍ତ କୋକିଳ ଓ ମନୋହର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଗୀତରେ ଚାରିପାଖ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି।

ସୁଗ୍ରୀଵକାଞ୍ଚନରଵୈଃ କଲଵିଙ୍କରୁତୈସ୍ତଥା। କୂଜିତାନ୍ତରଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ସୁରମ୍ଯାଣି ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୬.

ସୁଗ୍ରୀବକ ପକ୍ଷୀ, କଳବିଙ୍କ ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁଜିତ ଶବ୍ଦ ଏଠାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର କରିଛି।

ମଦାତ୍କଟୈର୍ମଧୁରୈଶ୍ଚ ଭ୍ରମରୈଶ୍ଚ ମହାଲସୈଃ। ଉପଗୀତଵନାନ୍ତାନି କିନ୍ନରୈଶ୍ଚ ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ମଦମସ୍ତ ଓ ମଧୁର କଣ୍ଠର ମହାଳସ ମଧୁମକୁଳୀ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଏଠାର ଅଟା ଅଟା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗୀତ ଗାଇ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି।

ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତି ମନ୍ଦମାରୁତକମ୍ପିତାଃ। ତରଵୋ ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଚାରୁପଲ୍ଲଵଶୋଭିତାଃ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ମୂଦୁ ପବନରେ ହେଲେଇ ରହିଥିବା, ଚାରୁ ପଲ୍ଲବରେ ଶୋଭିତ ଗଛମାନେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ଝରାଉଛନ୍ତି।

ସ୍ତବକୈର୍ମଞ୍ଜରୀଭିଶ୍ଚ ତାମ୍ରୈଃ କିସଲଯୈସ୍ତଥା। ମନ୍ଦଵାତଵଶାଲ୍ଲୋଲୈର୍ଦୋଲଯଦ୍ଭିର୍ଯୁତାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଗଛମାନେ ଗୁଛା ଫୁଲ, ମଞ୍ଜରୀ ଓ ଲାଲ ନୂତନ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ମୂଦୁ ପବନରେ ହେଲେଇ ଥିବା ଶାଖାରେ ଅଲଙ୍କୃତ।

ନାନାଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ କାନ୍ତରୂପୈଃ ଶିଲାଶତୈଃ। ଶଲ୍ଲୈଃ ଵ୍କଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିନ୍ଯସ୍ତୈଃ ଶୋଭିତାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧାତୁ ଓ ରଙ୍ଗର ଶିଳା, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଘଉଁ ଏଠାଏଠି ରହି ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛି।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗୈଃ। ସିଦ୍ଧାପ୍ସରୋଗଣୈଶ୍ଚୈଵ ସେଵିତାନି ତତସ୍ତତଃ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏଠାଏଠି ଆସି ରହନ୍ତି।

ମନୋହରାଣି ଚତ୍ଵାରି ଦେଵାକ୍ରୀଡନକାନ୍ଯଥ। ଚତୁର୍ଦିଶମୁଦାରାଣି ନାମ୍ନା ଶ୍ରୃଣୁତ ତାନି ମେ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଚାରିଟି ଦେବମାନଙ୍କର ମନୋହର କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳୀ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନ୍ଦର; ତାଙ୍କର ନାମ ମୋଠୁ ଶୁଣ।

ପୂର୍ଵଞ୍ଚୈତ୍ରରଥଂ ନାମ ଦକ୍ଷିଣଂ ନନ୍ଦନଂ ଵନମ୍। ଵୈଭ୍ରାଜଂ ପଶ୍ଚିମଂ ଵିଦ୍ଯାଦୁତ୍ତରଂ ସଵିତୁର୍ଵନମ୍ ।। ୩୬.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚୈତ୍ରରଥ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ନନ୍ଦନବନ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବୈଭ୍ରାଜ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସବିତୃବନ ଅଛି।

ମହାଵନେଷୁ ଚୈତେଷୁ ନିଵିଷ୍ଟାନି ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଅନୁବନ୍ଧାନି ରମ୍ଯାଣି ଵିହଙ୍ଗୈଃ କୂଜିତାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏହି ବଡ଼ ବନଗୁଡ଼ିକୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ବିସ୍ତାର କରି ରଖାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି।

ଵନୈର୍ଵିସ୍ତୀର୍ଣତୀର୍ଥାନି ମହାପୁଣ୍ଯାଵନାନି ଚ। ମହାନାଗାଧିଵାସାନି ସେଵିତାନି ମହାତ୍ମଭିଃ ।। ୩୬.

ଏହି ବନଗୁଡ଼ିକରେ ବିସ୍ତୃତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଅତି ପୁଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ମହାତ୍ମାମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି।

ସୁରସାମଲଲୋଯାନି ଶିଵାନି ସୁସୁଖାନି ଚ। ସିଦ୍ଧଦେଵାସୁରଵରୈରୁପସ୍ପୃଷ୍ଟଜଲାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଶୁଭ୍ର, ଶିବ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ସିଦ୍ଧ, ଦେବ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛନ୍ତି।

ଛତ୍ରପ୍ରମାଣୈର୍ଵିକଚୈର୍ମହାଗନ୍ଧୈର୍ମନୋହରୈଃ। ପୁଣ୍ଡରୀକୈର୍ମହାପତ୍ରୈରୁତ୍ପଲୈଃ ଶୋଭିତାନି ଚ। ମହାସରାଂସି ଚତ୍ଵାରି ତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାମତଃ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଛତା ପରି ବଡ଼ ଫୁଲ, ଫୁଲିଥିବା ପୁଣ୍ଡରୀକ, ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧ ଓ ବଡ଼ ପତ୍ର, ଉତ୍ପଳ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ; ମୁଁ ଏହି ଚାରିଟି ବଡ଼ ହ୍ରଦର ନାମ କହିବି।

ଅରୁଣୋଦଂ ସରଃ ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ମାନସଂ ସ୍ମୃତମ୍। ସିତୋଦଂ ପଶ୍ଚିମସରୋ ମହାଭଦ୍ରନ୍ତଥୋତ୍ତରମ୍ ।। ୩୬.

ପୂର୍ବ ଦିଗର ହ୍ରଦ ଅରୁଣୋଦା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ମାନସ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ସିତୋଦା, ଉତ୍ତର ଦିଗର ମହାଭଦ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଅରୁଣୋଦଞ୍ଚ ପୂର୍ଵେଣ ଯେ ଚ ଶୈଲାସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତାଃ। ତାନ୍ କୀର୍ତ୍ଯମାନାଂସ୍ତତ୍ତ୍ଵେନ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାନ୍ମମ ।। ୩୬.

ଏବେ ମୋଠୁ ଶୁଣ, ଅରୁଣୋଦା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ ଅଛି ଓ ପରେ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା।

ଶୀତାନ୍ତଶ୍ଚ କୁମୁଞ୍ଜଶ୍ଚ ସୁଵୀରଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ। ଵିକଙ୍କୋ ମଣିଶୀଲଶ୍ଚ ଵୃଷଭଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ ।। ୩୬.

ଶୀତାନ୍ତ, କୁମୁଞ୍ଜ, ସୁବୀର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼, ବିକଙ୍କ, ମଣିଶୀଳ ଓ ବୃଷଭ ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାହାଡ଼ମାନେ।

ମହାନୀଲୋଽଥ ରୁଚକଃ ସବିନ୍ଦୁର୍ମନ୍ଦରସ୍ତଥା। ଵେଣୁମାଂଶ୍ଚ ସୁମେଧଶ୍ଚ ନିଷଧୋ ଦେଵପର୍ଵତଃ ।। ୩୬.

ମହାନୀଳ, ତାପରେ ରୁଚକ, ସବିନ୍ଦୁ, ମନ୍ଦର, ବେଣୁମାନ୍, ସୁମେଧ, ନିଷଧ ଏବଂ ଦେବପର୍ବତ—ଏହି ପର୍ବତମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତଵରା ଅନ୍ଯେ ଚ ଗିରଯସ୍ତଥା। ପୂର୍ଵେଣ ମନ୍ଦରସ୍ଯୈତେ ସିଦ୍ଧଵାସା ଉଦାହୃତାଃ ।। ୩୬.

ଏହିମାନେ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ, ଏହା ସହ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏହିମାନେ ସିଦ୍ଧମାନେର ନିବାସସ୍ଥଳ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ସରସୋ ମାନସସ୍ଯେହ ଦକ୍ଷିଣା ଯେ ମହାଚଲାଃ। ଯେ କୀର୍ତିତା ମଯା ତେ ଵୈ ନାମତସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୬.

ମାନସ ସରୋବରର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମହାପର୍ବତ ମୁଁ କହିଛି, ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ।

ଶୈଲସ୍ତ୍ରିଶିଖରଶ୍ଚାପି ଶିଶିରଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ। କଲିଙ୍ଗଶ୍ଚ ପତଙ୍ଗଶ୍ଚ ରୁଚକଶ୍ଚୈଵ ସାନୁମାନ୍ ।। ୩୬.

ତିନି ଶିଖର ଥିବା ଶୈଳ, ଶିଶିର ନାମକ ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ, କଳିଙ୍ଗ, ପତଙ୍ଗ, ରୁଚକ ଏବଂ ସାନୁମାନ—ଏହିମାନେ।

ତାମ୍ରାଭଶ୍ଚ ଵିଶାଖଶ୍ଚ ତଥା ଶ୍ଵେତୋଦରୋ ଗିରିଃ। ସମୂଲୋ ଵିଷଧାରଶ୍ଚ ରତ୍ନଧାରଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ ।। ୩୬.

ତାମ୍ରାଭ, ବିଶାଖ, ଏବଂ ଶ୍ୱେତୋଦର ପାହାଡ଼, ସମୂଳ, ବିଷଧାର ଏବଂ ରତ୍ନଧାର ପର୍ବତ।

ଏକଶ୍ରୃଙ୍ଗୋ ମହାମୂଲୋ ଗଜଶୈଲଃ ପିଶାଚକଃ। ପଞ୍ଚଶୈଲୋଽଥ କୈଲାସୋ ହିମଵଂଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ ।। ୩୬.

ଏକଶୃଙ୍ଗ, ମହାମୂଳ, ଗଜଶୈଳ, ପିଶାଚକ, ପଞ୍ଚଶୈଳ, କୈଳାସ ଏବଂ ହିମବନ୍ତ—ଏହି ଉତ୍ତମ ପର୍ବତମାନେ।

ଇତ୍ଯେତେ ଦେଵଚରିତା ହ୍ଯୁତ୍କୃଷ୍ଟାଃ ପର୍ଵତୋତ୍ତମାଃ। ଦିଗ୍ଭାଗୋ ଦକ୍ଷିଣେ ପ୍ରୋକ୍ତା ମେରୋରମରଵର୍ଚ୍ଚସଃ ।। ୩୬.

ଏହିମାନେ ଦେବମାନେ ଚରିତ୍ର କରିଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତମାନେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଏହି ଭାଗ ମେରୁ ପର୍ବତର ତେଜରେ ଅଲୋକିତ।

ଅପରେଣ ସିତୋଦସ୍ଯ ସରସୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଉତ୍ତମା ଯେ ମହାଶୈଲାସ୍ତାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯେ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୩୬.

ସିତୋଦା ସରୋବର ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ମୁଁ କ୍ରମକ୍ରମେ ସେଠାର ଉତ୍ତମ ମହାପର୍ବତମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଉଛି।

ସୁଵକ୍ଷାଃ ଶିଖିଶୈଲଶ୍ଚ କାଲୋ ଵୈଢୂର୍ଯପର୍ଵତଃ। କପିଲଃ ପିଙ୍ଗଲୋ ରୁଦ୍ରଃ ସୁରସଶ୍ଚ ମହାଚଲଃ ।। ୩୬.

ସୁବକ୍ଷ, ଶିଖିଶୈଳ, କାଳ, ବୈଢୂର୍ୟ ପର୍ବତ, କପିଳ, ପିଙ୍ଗଳ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ସୁରସ ମହାପର୍ବତ।

କୁମୁଦୋ ମଧୁମାଂଶ୍ଚୈଵ ଅଞ୍ଜନୀମୁକୁଟସ୍ତଥା। କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡରଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶିଖରଶ୍ଚହ ।। ୩୬.

କୁମୁଦ, ମଧୁମାନ୍, ଅଞ୍ଜନୀମୁକୁଟ, କୃଷ୍ଣ, ପାଣ୍ଡର ଏବଂ ସହସ୍ରଶିଖର।