ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କ୍ଷୀରୋଦମଥନେ ଵୃତ୍ତେ ଦୈତ୍ଯପକ୍ଷେ ପରାଜିତେ। ମହାସମରସମ୍ମର୍ଦଵୃକ୍ଷକ୍ଷୋଭଵିମର୍ଦିତା ।। ୩୫.

କ୍ଷୀରସାଗର ମନ୍ଥନ ସମୟରେ, ଦାନବମାନେ ପରାଜିତ ହେଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଛଟି ଉତ୍କଳିତ ଓ ଅତିକ୍ଷତ ହେଲା।

ସହସ୍ରାକ୍ଷେଣ ଵିହିତା ମାଲା ତସ୍ଯ ସୁତାନିତା। ତସ୍ଯ ସ୍କନ୍ଧେ ସମାସକ୍ତ୍ଯା ହ୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥସ୍ଯ ଵନସ୍ପତେଃ ।। ୩୫.

ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଗଛର ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମାଳା ତିଆରି କରି, ଅଶ୍ୱଥ ଗଛର ତଣ୍ଡରେ ଲଗାଇ ଗଛକୁ ଭୂଷିତ କଲେ।

ସା ତଥୈଵ ମହାଗନ୍ଧା ହ୍ଯମ୍ଲାନା ସର୍ଵକାମିକୀ। ଇଜ୍ଯତେ ସୁମହାଭାଗା ଵିଵିଧୈଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ ।। ୩୫.

ଏହି ମାଳା ଅତି ମହା ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଥାଏ, କେବେ ମୁଲାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଏହାକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବିଭିନ୍ନ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତସ୍ଯ କେତୋଃ ସଦା ମାଲା ଦେଵଦତ୍ତା ଵିରାଜତେ। ପଵନେନେରିତା ଦିଵ୍ଯଂ ଵାତି ଗନ୍ଧଂ ମନୋରମମ୍ ।। ୩୫.

ଏହି ଚିହ୍ନର ମାଳା ସଦା ଚମକୁଥାଏ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି; ପବନରେ ହଲି, ଏହା ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ଗନ୍ଧ ଚାଲିଥାଏ।

ତାଭ୍ଯାଂ ନାମାଙ୍କିତୋ ଦ୍ଵୀପଃ ପଶ୍ଚିମେ ବହୁଵିସ୍ତରଃ। କେତୁମାଲ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଦିଵି ଚେହ ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୫.

ଏହି ଦୁଇ ନାମ ଦ୍ୱାରା ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱୀପ, ବଡ଼ ଆକାରର, ସବୁଠି ଦିବ୍ୟ ଓ ଏଠାରେ କେତୁମାଳା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସ୍ଵପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯୋତ୍ତରେ ଚାପି ଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ଜାତୋ ମହାଦ୍ରୁମଃ । ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୋ ଵିପୁଲସ୍କନ୍ଧୋଽନେକଯୋଜନମଣ୍ଡଲଃ ।। ୩୫.

ନିଜ ପାର୍ଶ୍ୱର ଉତ୍ତର ଶିଖରରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଉଗିଛି—ଏହା ହେଉଛି ବଡ଼ ତଣ୍ଡ ଓ ଅନେକ ଯୋଜନ ଚଉଁଡ଼ିର ବଟ ଗଛ।

ମାଲ୍ଯଦାମକଲାପୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଗନ୍ଧଶାଲିଭିଃ। ଶାକାଵିଲମ୍ବୀ ଶୁଶୁଭେ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ ।। ୩୫.

ମାଳା, ଦାମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଧାନରେ ଶୋଭିତ, ଏହାର ଶାଖା ଲଟକି ଥାଏ; ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏହାକୁ ସେବା କରନ୍ତି।

ପ୍ରଵାଲକୁମ୍ଭସଦୃଶୈର୍ମଧୁପୂର୍ଣୈଃ ଫଲୈଃ ସଦା। ସ ହ୍ଯୁତ୍ତର କୁରୂଣାନ୍ତୁ କେତୁଵୃକ୍ଷଃ ପ୍ରକାଶତେ ।। ୩୫.

ପ୍ରବାଳ କୁମ୍ଭ ପରି ମଧୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ସଦା ଥାଏ; ଏହି କେତୁବୃକ୍ଷ ଉତ୍ତର କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥାଏ।

ସନତ୍କୁମାରାଵରଜା ମାନସା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ। ସପ୍ତ ତତ୍ର ମହାଭାଗାଃ କୁରଵୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ।। ୩୫.

ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ଅନୁଜ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସପ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅମାନେ, ସେଠାରେ କୁରୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତତ୍ର ତୈରାଗତଜ୍ଞାନୈଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥୈଃ ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତିଭିଃ। ଅକ୍ଷଯଂ କ୍ଷେମମପରଂ ଲୋକଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସନାତନମ୍ ।। ୩୫.

ସେଠାରେ କୁରୁମାନେ ଜ୍ଞାନ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚିରକାଳୀନ ଲୋକକୁ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।

ତେଷାଂ ନାମାଙ୍କିତୋ ଦ୍ଵୀପଃ ସପ୍ତାନାଂ ଵୈ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଦିଵି ଚେହ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଃ ସଦା ।। ୩୫.

ସେ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନାମରେ ଦ୍ୱୀପର ନାମ; ଦିବ୍ୟ ଓ ଏଠାରେ ଉତ୍ତର କୁରୁମାନେ ସଦା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତେଷାଂ ଚତୁର୍ଣାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଅନୁବନ୍ଧାନି ରମ୍ଯାଣି ସର୍ଵକାଲର୍ତ୍ତୁକାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏହି ଚାରିଟି ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ର ଅନ୍ୟନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସବୁ ସମୟର ସୁନ୍ଦରତାକୁ ମୁଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

ସାରିକାଭିର୍ମଯୂରୈଶ୍ଚ ଚକୋରୈଶ୍ଚ ମଦୋତ୍କଟୈଃ। ଶୁକୈଶ୍ଚ ଭୃଙ୍ଗରାଜୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରକୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୬.

ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ସାରିକା, ମୟୂର, ଚକୋର, ଶୁଆ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଓ ରଙ୍ଗିନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।

ଜୀଵଞ୍ଜୀଵକନାଦୈଶ୍ଚ ହେମକାନାଞ୍ଚ ନାଦିତୈଃ। ମତ୍ତକୋକିଲନାଦୈଶ୍ଚ ଵଲ୍ଗୂନାଞ୍ଚ ନିନାଦିତୈଃ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଜୀବଞ୍ଜୀବକ ପକ୍ଷୀ, ହେମକ ପକ୍ଷୀ, ମଦମସ୍ତ କୋକିଳ ଓ ମନୋହର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଗୀତରେ ଚାରିପାଖ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି।

ସୁଗ୍ରୀଵକାଞ୍ଚନରଵୈଃ କଲଵିଙ୍କରୁତୈସ୍ତଥା। କୂଜିତାନ୍ତରଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ସୁରମ୍ଯାଣି ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୬.

ସୁଗ୍ରୀବକ ପକ୍ଷୀ, କଳବିଙ୍କ ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁଜିତ ଶବ୍ଦ ଏଠାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର କରିଛି।

ମଦାତ୍କଟୈର୍ମଧୁରୈଶ୍ଚ ଭ୍ରମରୈଶ୍ଚ ମହାଲସୈଃ। ଉପଗୀତଵନାନ୍ତାନି କିନ୍ନରୈଶ୍ଚ ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ମଦମସ୍ତ ଓ ମଧୁର କଣ୍ଠର ମହାଳସ ମଧୁମକୁଳୀ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଏଠାର ଅଟା ଅଟା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗୀତ ଗାଇ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି।

ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତି ମନ୍ଦମାରୁତକମ୍ପିତାଃ। ତରଵୋ ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଚାରୁପଲ୍ଲଵଶୋଭିତାଃ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ମୂଦୁ ପବନରେ ହେଲେଇ ରହିଥିବା, ଚାରୁ ପଲ୍ଲବରେ ଶୋଭିତ ଗଛମାନେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ଝରାଉଛନ୍ତି।

ସ୍ତବକୈର୍ମଞ୍ଜରୀଭିଶ୍ଚ ତାମ୍ରୈଃ କିସଲଯୈସ୍ତଥା। ମନ୍ଦଵାତଵଶାଲ୍ଲୋଲୈର୍ଦୋଲଯଦ୍ଭିର୍ଯୁତାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଗଛମାନେ ଗୁଛା ଫୁଲ, ମଞ୍ଜରୀ ଓ ଲାଲ ନୂତନ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ମୂଦୁ ପବନରେ ହେଲେଇ ଥିବା ଶାଖାରେ ଅଲଙ୍କୃତ।

ନାନାଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ କାନ୍ତରୂପୈଃ ଶିଲାଶତୈଃ। ଶଲ୍ଲୈଃ ଵ୍କଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିନ୍ଯସ୍ତୈଃ ଶୋଭିତାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧାତୁ ଓ ରଙ୍ଗର ଶିଳା, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଘଉଁ ଏଠାଏଠି ରହି ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛି।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗୈଃ। ସିଦ୍ଧାପ୍ସରୋଗଣୈଶ୍ଚୈଵ ସେଵିତାନି ତତସ୍ତତଃ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏଠାଏଠି ଆସି ରହନ୍ତି।

ମନୋହରାଣି ଚତ୍ଵାରି ଦେଵାକ୍ରୀଡନକାନ୍ଯଥ। ଚତୁର୍ଦିଶମୁଦାରାଣି ନାମ୍ନା ଶ୍ରୃଣୁତ ତାନି ମେ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଚାରିଟି ଦେବମାନଙ୍କର ମନୋହର କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳୀ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନ୍ଦର; ତାଙ୍କର ନାମ ମୋଠୁ ଶୁଣ।

ପୂର୍ଵଞ୍ଚୈତ୍ରରଥଂ ନାମ ଦକ୍ଷିଣଂ ନନ୍ଦନଂ ଵନମ୍। ଵୈଭ୍ରାଜଂ ପଶ୍ଚିମଂ ଵିଦ୍ଯାଦୁତ୍ତରଂ ସଵିତୁର୍ଵନମ୍ ।। ୩୬.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚୈତ୍ରରଥ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ନନ୍ଦନବନ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବୈଭ୍ରାଜ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସବିତୃବନ ଅଛି।

ମହାଵନେଷୁ ଚୈତେଷୁ ନିଵିଷ୍ଟାନି ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଅନୁବନ୍ଧାନି ରମ୍ଯାଣି ଵିହଙ୍ଗୈଃ କୂଜିତାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏହି ବଡ଼ ବନଗୁଡ଼ିକୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ବିସ୍ତାର କରି ରଖାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି।

ଵନୈର୍ଵିସ୍ତୀର୍ଣତୀର୍ଥାନି ମହାପୁଣ୍ଯାଵନାନି ଚ। ମହାନାଗାଧିଵାସାନି ସେଵିତାନି ମହାତ୍ମଭିଃ ।। ୩୬.

ଏହି ବନଗୁଡ଼ିକରେ ବିସ୍ତୃତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଅତି ପୁଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ମହାତ୍ମାମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି।

ସୁରସାମଲଲୋଯାନି ଶିଵାନି ସୁସୁଖାନି ଚ। ସିଦ୍ଧଦେଵାସୁରଵରୈରୁପସ୍ପୃଷ୍ଟଜଲାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଶୁଭ୍ର, ଶିବ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ସିଦ୍ଧ, ଦେବ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛନ୍ତି।

ଛତ୍ରପ୍ରମାଣୈର୍ଵିକଚୈର୍ମହାଗନ୍ଧୈର୍ମନୋହରୈଃ। ପୁଣ୍ଡରୀକୈର୍ମହାପତ୍ରୈରୁତ୍ପଲୈଃ ଶୋଭିତାନି ଚ। ମହାସରାଂସି ଚତ୍ଵାରି ତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାମତଃ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଛତା ପରି ବଡ଼ ଫୁଲ, ଫୁଲିଥିବା ପୁଣ୍ଡରୀକ, ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧ ଓ ବଡ଼ ପତ୍ର, ଉତ୍ପଳ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ; ମୁଁ ଏହି ଚାରିଟି ବଡ଼ ହ୍ରଦର ନାମ କହିବି।

ଅରୁଣୋଦଂ ସରଃ ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ମାନସଂ ସ୍ମୃତମ୍। ସିତୋଦଂ ପଶ୍ଚିମସରୋ ମହାଭଦ୍ରନ୍ତଥୋତ୍ତରମ୍ ।। ୩୬.

ପୂର୍ବ ଦିଗର ହ୍ରଦ ଅରୁଣୋଦା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ମାନସ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ସିତୋଦା, ଉତ୍ତର ଦିଗର ମହାଭଦ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଅରୁଣୋଦଞ୍ଚ ପୂର୍ଵେଣ ଯେ ଚ ଶୈଲାସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତାଃ। ତାନ୍ କୀର୍ତ୍ଯମାନାଂସ୍ତତ୍ତ୍ଵେନ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାନ୍ମମ ।। ୩୬.

ଏବେ ମୋଠୁ ଶୁଣ, ଅରୁଣୋଦା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ ଅଛି ଓ ପରେ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା।

ଶୀତାନ୍ତଶ୍ଚ କୁମୁଞ୍ଜଶ୍ଚ ସୁଵୀରଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ। ଵିକଙ୍କୋ ମଣିଶୀଲଶ୍ଚ ଵୃଷଭଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ ।। ୩୬.

ଶୀତାନ୍ତ, କୁମୁଞ୍ଜ, ସୁବୀର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼, ବିକଙ୍କ, ମଣିଶୀଳ ଓ ବୃଷଭ ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାହାଡ଼ମାନେ।