ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମହାମୂଲୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଵର୍ଣୈର୍ଵିଭୂଷିତା। ନଵୈଃ ସଦା ପୁଷ୍ପଫଲୈଃ ଶାଖାଭିଶ୍ଚୋପଶୋଭିତା ।। ୩୫.

ଏହି ବୃକ୍ଷ ବଡ଼ ମୂଳ ଓ ମହା ତଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ । ଚମକଦାର ରଙ୍ଗ ଦେଇଥାଏ । ସଦା ନୂତନ ଫୁଲ ଫଳ ଓ ଶାଖାରେ ଶୋଭିତ ।

ତସ୍ଯା ହ୍ଯତିପ୍ରମାଣାନି ସ୍ଵାଦୂନି ଚ ମୃଦୂନି ଚ। ଫଲାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ପତନ୍ତି ଗିରିମୂର୍ଦ୍ଧନି ।। ୩୫.

ଏହାର ଫଳ ବହୁତ ବଡ଼, ମିଠା ଓ ମୃଦୁ । ଅମୃତ ସମାନ ଏହି ଫଳ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।

ତସ୍ମାଦ୍ଗିରିଵରପ୍ରସ୍ଥାତ୍ ପୁନଃ ପ୍ରସ୍ଯନ୍ଦଵାହିନୀ। ନଦୀ ଜମ୍ବୂନଦୀ ନାମ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ମଧୁଵାହିନୀ ।। ୩୫.

ସେହି ପାହାଡ଼ର ପ୍ରସ୍ଥାରୁ ଏକ ଝରଣା ପୁନଃ ବହିଯାଏ । ଏହି ଝରଣାକୁ ଜାମ୍ବୁ ନଦୀ କୁହାଯାଏ । ଏହି ନଦୀ ମଧୁ ବହି ନେଇଯାଏ ।

ତତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦନ୍ନାମ ସୁଵର୍ଣଂ ଜ୍ଵଲନପ୍ରଭମ୍। ଦେଵାଲଙ୍କାରମତୁଲଂ ଜାଯତେ ପାପନାଶନମ୍ ।। ୩୫.

ସେଠାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ନାମକ ସୁନା, ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପୂର୍ବ ଭୂଷଣ ଏବଂ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗାଃ। ଯତ୍ ପିବନ୍ତ୍ଯମୃତପ୍ରଖ୍ଯଂ ମଧୁ ଜାମ୍ଭୂରସସ୍ରଵମ୍ ।। ୩୫.

ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ସର୍ପମାନେ ଜାମ୍ବୁ ଗଛରୁ ବହିଥିବା, ଅମୃତ ସମାନ ମଧୁ ପିଉନ୍ତି।

ସ କେତୁର୍ଦକ୍ଷିଣେ ଦ୍ଵୀପେ ଜମ୍ଭୂର୍ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା। ଯସ୍ଯା ନାମ୍ନା ସ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଜମ୍ଭୂଦ୍ଵୀପଃ ସନାତନଃ ।। ୩୫.

ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ଚିହ୍ନ ହେଉଛି ଜାମ୍ବୁ ଗଛ, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହାର ନାମରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଜାମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି।

ଵିପୁଲସ୍ଯାପି ଶୈଲସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଜାତଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେଽତିସୁମହାନଶ୍ଵତ୍ଥ ଶ୍ଚୈଵ ପାଦପଃ ।। ୩୫.

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ବିଶାଳ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଏକ ବଡ଼ ଅଶ୍ୱଥ ଗଛ ଉଗିଛି।

ଵିଲମ୍ବିଵରମାଲାଦ୍ଯଃ ସୁଵର୍ଣମଣିଵେଦିକଃ। ମହୋଚ୍ଚସ୍କନ୍ଧଵିଟପୋ ନୈକସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଲଯଃ ।। ୩୫.

ସୁନା ଓ ମଣିର ଭିତିରେ ଏହି ଗଛ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ; ଏହାର ତଣ୍ଡ ଓ ଶାଖା ଉଚ୍ଚ, ଏବଂ ଏହା ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଜୀବମାନଙ୍କ ନିବାସ।

କୁମ୍ଭପ୍ରମାଣୈଃ ସୁଖଦୈଃ ଫଲୈଃ ସର୍ଵର୍ତ୍ତୁକୈଃ ଶୁଭୈଃ। ସ କେତୁଃ କେତୁମାଲାନାଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତଃ ।। ୩୫.

ଏହି ଚିହ୍ନ, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ଏହାର ଫଳ କୁମ୍ଭ ପରି ବଡ଼, ସୁଖଦାୟକ, ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ।

କେତୁମାଲେତି ଚ ଯଥା ତସ୍ଯା ନାମ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ତନ୍ନିବୋଧତ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ନିରୁକ୍ତଂ ନାମ କର୍ମତଃ ।। ୩୫.

ଏହାର ନାମ କେତୁମାଳା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ନାମର ଅର୍ଥ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣନ୍ତୁ।

କ୍ଷୀରୋଦମଥନେ ଵୃତ୍ତେ ଦୈତ୍ଯପକ୍ଷେ ପରାଜିତେ। ମହାସମରସମ୍ମର୍ଦଵୃକ୍ଷକ୍ଷୋଭଵିମର୍ଦିତା ।। ୩୫.

କ୍ଷୀରସାଗର ମନ୍ଥନ ସମୟରେ, ଦାନବମାନେ ପରାଜିତ ହେଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଛଟି ଉତ୍କଳିତ ଓ ଅତିକ୍ଷତ ହେଲା।

ସହସ୍ରାକ୍ଷେଣ ଵିହିତା ମାଲା ତସ୍ଯ ସୁତାନିତା। ତସ୍ଯ ସ୍କନ୍ଧେ ସମାସକ୍ତ୍ଯା ହ୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥସ୍ଯ ଵନସ୍ପତେଃ ।। ୩୫.

ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଗଛର ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମାଳା ତିଆରି କରି, ଅଶ୍ୱଥ ଗଛର ତଣ୍ଡରେ ଲଗାଇ ଗଛକୁ ଭୂଷିତ କଲେ।

ସା ତଥୈଵ ମହାଗନ୍ଧା ହ୍ଯମ୍ଲାନା ସର୍ଵକାମିକୀ। ଇଜ୍ଯତେ ସୁମହାଭାଗା ଵିଵିଧୈଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ ।। ୩୫.

ଏହି ମାଳା ଅତି ମହା ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଥାଏ, କେବେ ମୁଲାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଏହାକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବିଭିନ୍ନ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତସ୍ଯ କେତୋଃ ସଦା ମାଲା ଦେଵଦତ୍ତା ଵିରାଜତେ। ପଵନେନେରିତା ଦିଵ୍ଯଂ ଵାତି ଗନ୍ଧଂ ମନୋରମମ୍ ।। ୩୫.

ଏହି ଚିହ୍ନର ମାଳା ସଦା ଚମକୁଥାଏ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି; ପବନରେ ହଲି, ଏହା ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ଗନ୍ଧ ଚାଲିଥାଏ।

ତାଭ୍ଯାଂ ନାମାଙ୍କିତୋ ଦ୍ଵୀପଃ ପଶ୍ଚିମେ ବହୁଵିସ୍ତରଃ। କେତୁମାଲ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଦିଵି ଚେହ ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୫.

ଏହି ଦୁଇ ନାମ ଦ୍ୱାରା ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱୀପ, ବଡ଼ ଆକାରର, ସବୁଠି ଦିବ୍ୟ ଓ ଏଠାରେ କେତୁମାଳା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସ୍ଵପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯୋତ୍ତରେ ଚାପି ଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ଜାତୋ ମହାଦ୍ରୁମଃ । ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୋ ଵିପୁଲସ୍କନ୍ଧୋଽନେକଯୋଜନମଣ୍ଡଲଃ ।। ୩୫.

ନିଜ ପାର୍ଶ୍ୱର ଉତ୍ତର ଶିଖରରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଉଗିଛି—ଏହା ହେଉଛି ବଡ଼ ତଣ୍ଡ ଓ ଅନେକ ଯୋଜନ ଚଉଁଡ଼ିର ବଟ ଗଛ।

ମାଲ୍ଯଦାମକଲାପୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଗନ୍ଧଶାଲିଭିଃ। ଶାକାଵିଲମ୍ବୀ ଶୁଶୁଭେ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ ।। ୩୫.

ମାଳା, ଦାମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଧାନରେ ଶୋଭିତ, ଏହାର ଶାଖା ଲଟକି ଥାଏ; ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏହାକୁ ସେବା କରନ୍ତି।

ପ୍ରଵାଲକୁମ୍ଭସଦୃଶୈର୍ମଧୁପୂର୍ଣୈଃ ଫଲୈଃ ସଦା। ସ ହ୍ଯୁତ୍ତର କୁରୂଣାନ୍ତୁ କେତୁଵୃକ୍ଷଃ ପ୍ରକାଶତେ ।। ୩୫.

ପ୍ରବାଳ କୁମ୍ଭ ପରି ମଧୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ସଦା ଥାଏ; ଏହି କେତୁବୃକ୍ଷ ଉତ୍ତର କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥାଏ।

ସନତ୍କୁମାରାଵରଜା ମାନସା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ। ସପ୍ତ ତତ୍ର ମହାଭାଗାଃ କୁରଵୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ।। ୩୫.

ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ଅନୁଜ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସପ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅମାନେ, ସେଠାରେ କୁରୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତତ୍ର ତୈରାଗତଜ୍ଞାନୈଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥୈଃ ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତିଭିଃ। ଅକ୍ଷଯଂ କ୍ଷେମମପରଂ ଲୋକଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସନାତନମ୍ ।। ୩୫.

ସେଠାରେ କୁରୁମାନେ ଜ୍ଞାନ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚିରକାଳୀନ ଲୋକକୁ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।

ତେଷାଂ ନାମାଙ୍କିତୋ ଦ୍ଵୀପଃ ସପ୍ତାନାଂ ଵୈ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଦିଵି ଚେହ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଃ ସଦା ।। ୩୫.

ସେ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନାମରେ ଦ୍ୱୀପର ନାମ; ଦିବ୍ୟ ଓ ଏଠାରେ ଉତ୍ତର କୁରୁମାନେ ସଦା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତେଷାଂ ଚତୁର୍ଣାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଅନୁବନ୍ଧାନି ରମ୍ଯାଣି ସର୍ଵକାଲର୍ତ୍ତୁକାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏହି ଚାରିଟି ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ର ଅନ୍ୟନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସବୁ ସମୟର ସୁନ୍ଦରତାକୁ ମୁଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

ସାରିକାଭିର୍ମଯୂରୈଶ୍ଚ ଚକୋରୈଶ୍ଚ ମଦୋତ୍କଟୈଃ। ଶୁକୈଶ୍ଚ ଭୃଙ୍ଗରାଜୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରକୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୬.

ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ସାରିକା, ମୟୂର, ଚକୋର, ଶୁଆ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଓ ରଙ୍ଗିନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।

ଜୀଵଞ୍ଜୀଵକନାଦୈଶ୍ଚ ହେମକାନାଞ୍ଚ ନାଦିତୈଃ। ମତ୍ତକୋକିଲନାଦୈଶ୍ଚ ଵଲ୍ଗୂନାଞ୍ଚ ନିନାଦିତୈଃ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଜୀବଞ୍ଜୀବକ ପକ୍ଷୀ, ହେମକ ପକ୍ଷୀ, ମଦମସ୍ତ କୋକିଳ ଓ ମନୋହର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଗୀତରେ ଚାରିପାଖ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି।

ସୁଗ୍ରୀଵକାଞ୍ଚନରଵୈଃ କଲଵିଙ୍କରୁତୈସ୍ତଥା। କୂଜିତାନ୍ତରଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ସୁରମ୍ଯାଣି ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୬.

ସୁଗ୍ରୀବକ ପକ୍ଷୀ, କଳବିଙ୍କ ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁଜିତ ଶବ୍ଦ ଏଠାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର କରିଛି।

ମଦାତ୍କଟୈର୍ମଧୁରୈଶ୍ଚ ଭ୍ରମରୈଶ୍ଚ ମହାଲସୈଃ। ଉପଗୀତଵନାନ୍ତାନି କିନ୍ନରୈଶ୍ଚ ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ମଦମସ୍ତ ଓ ମଧୁର କଣ୍ଠର ମହାଳସ ମଧୁମକୁଳୀ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଏଠାର ଅଟା ଅଟା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗୀତ ଗାଇ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି।

ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତି ମନ୍ଦମାରୁତକମ୍ପିତାଃ। ତରଵୋ ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଚାରୁପଲ୍ଲଵଶୋଭିତାଃ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ମୂଦୁ ପବନରେ ହେଲେଇ ରହିଥିବା, ଚାରୁ ପଲ୍ଲବରେ ଶୋଭିତ ଗଛମାନେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ଝରାଉଛନ୍ତି।

ସ୍ତବକୈର୍ମଞ୍ଜରୀଭିଶ୍ଚ ତାମ୍ରୈଃ କିସଲଯୈସ୍ତଥା। ମନ୍ଦଵାତଵଶାଲ୍ଲୋଲୈର୍ଦୋଲଯଦ୍ଭିର୍ଯୁତାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଗଛମାନେ ଗୁଛା ଫୁଲ, ମଞ୍ଜରୀ ଓ ଲାଲ ନୂତନ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ମୂଦୁ ପବନରେ ହେଲେଇ ଥିବା ଶାଖାରେ ଅଲଙ୍କୃତ।

ନାନାଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ କାନ୍ତରୂପୈଃ ଶିଲାଶତୈଃ। ଶଲ୍ଲୈଃ ଵ୍କଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିନ୍ଯସ୍ତୈଃ ଶୋଭିତାନି ଚ ।। ୩୬.

ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧାତୁ ଓ ରଙ୍ଗର ଶିଳା, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଘଉଁ ଏଠାଏଠି ରହି ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛି।