ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତେଷାଂ ସହସ୍ରଶ୍ରୃଙ୍ଗେଷୁ ଵଜ୍ରଵୈଢୂର୍ଯଵେଦିକାଃ। ଶାଖାସହସ୍ରକଲିତାଃ ସୁମୂଲାଃ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୩୫.

ସେମାନଙ୍କର ହଜାର ଶିଖରରେ ହଜାର ଶାଖା ଥିବା, ହଜାର ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବରେ ଜମି ରହିଛି । ଏଠାରେ ବଜ୍ର ଓ ବୈଡ଼ୂର୍ୟ ତକ୍ତପଟି ରହିଛି ।

ସ୍ରିଗ୍ଧୈର୍ନୀଲୈର୍ଘନୈଃ ପର୍ଣୈଃ ସଞ୍ଝନ୍ନଵିଵିଧାଶ୍ରଯାଃ । ଅନେକପ୍ରଜନୋତ୍ସେଧା ମହାପୁଷ୍ପଫଲୋପଗାଃ ।। ୩୫.

ଚମକଦାର, ଗାଢ଼ ନୀଳ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥାଏ । ଅନେକ ଶାଖା ଓ ଅଧିକ ଫୁଲ ଫଳ ଦେଇ ଉଚ୍ଛେଦ ହୋଇଛି ।

ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵସେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ସେଵିତାଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ। ମହାଵୃକ୍ଷାଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଦ୍ଵୀପକେତଵଃ ।। ୩୫.

ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁ ମହାବୃକ୍ଷଗୁଡିକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସେବନ କରନ୍ତି । ସେ ଚାରିଟି ଦ୍ୱୀପର ପତାକା ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ।

ମନ୍ଦରସ୍ଯ ଗିରେଃଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ମହାଵୃକ୍ଷଃ ସ କେତୁରାଟ୍। ଆଲମ୍ବଶାଖାଶିଖରଃ କନ୍ଦରଶ୍ଚୈଵ ପାଦପଃ ।। ୩୫.

ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ମହାବୃକ୍ଷ ପତାକାର ମୁଖ୍ୟ ରୂପରେ ଅଛି । ଏହାର ଶାଖା ଶିଖରକୁ ଛୁଇଁଥାଏ, ତଳ ଅଂଶ ପାହାଡ଼ର ଆଧାର ।

ମହାକୁମ୍ଭପ୍ରମାଣୈସ୍ତୁ ପୁଷ୍ପୈର୍ଵିକଚକେସରୈଃ। ମହାଗନ୍ଧୈର୍ମନୋଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତଃ ସର୍ଵକାଲଜୈଃ ।। ୩୫.

ଏହି ବୃକ୍ଷ ବଡ଼ କୁମ୍ଭ ପରି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଫୁଲର କେସର ପ୍ରକାଶିତ ଓ ମନୋହର ଗନ୍ଧ ଦେଇଥାଏ । ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲିଥାଏ ।

ସହସ୍ରମଧିକଂ ସୋଽଥ ଗନ୍ଧେନାପୂରଯଦ୍ଦିଶଃ। ଯୋଜନାନାଂ ସମନ୍ତାଦ୍ଵୈ ମନ୍ଦମାରୁତଵୀଜିତଃ ।। ୩୫.

ଏହି ବୃକ୍ଷର ଗନ୍ଧ ହଜାର ଠାରୁ ଅଧିକ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥାଏ । ମୃଦୁ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଚାରିପାଖରେ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ ।

ଵରକେତୁରେଵ ପ୍ରଥିତୋ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵୋ ନାମ ଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାତ୍ ହୃଷୀକେଶଃ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘୈର୍ମହୀଯତେ ।। ୩୫.

ଏହି ପତାକା ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏଠାରେ ହୃଷୀକେଶ ନିଜେ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ।

ତସ୍ଯ ରୁଦ୍ରକଦମ୍ବସ୍ଯ ତଦା ଶ୍ଵେତହରୋ ହରିଃ । ପ୍ରାପ୍ତଵାନପରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ ତତ୍ର ସହିତଃ ପୁରା ।। ୩୫.

ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରକଦମ୍ବ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ଶ୍ୱେତ ଗଳା ହରି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିଲେ ।

ତେନ ଚାଲୋକିତଂ ସର୍ଵଂ ଦ୍ଵୀପଂ ଦ୍ଵିପଦନାଯକାଃ। ଯସ୍ଯ ନାମ୍ନା ସମାଖ୍ଯାତୋ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵୋ ନାମ ନାମତଃ ।। ୩୫.

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଦେଖାଯାଇଥିଲା । ମନ୍ୟମାନେ, ତାଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି ।

ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାପି ଶୈଲସ୍ଯ ଶିଖରେ ଦେଵସେଵିତା। ଜମ୍ବୂଃ ସଦା ପୁଷ୍ପଫଲା ସଦା ମାଲ୍ଯୋପଶୋଭିତା ।। ୩୫.

ଦକ୍ଷିଣ ଶିଳାର ଶିଖରରେ, ଦେବମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା, ଜାମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷ ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ସଦା ମାଲାରେ ଶୋଭିତ ।

ମହାମୂଲୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଵର୍ଣୈର୍ଵିଭୂଷିତା। ନଵୈଃ ସଦା ପୁଷ୍ପଫଲୈଃ ଶାଖାଭିଶ୍ଚୋପଶୋଭିତା ।। ୩୫.

ଏହି ବୃକ୍ଷ ବଡ଼ ମୂଳ ଓ ମହା ତଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ । ଚମକଦାର ରଙ୍ଗ ଦେଇଥାଏ । ସଦା ନୂତନ ଫୁଲ ଫଳ ଓ ଶାଖାରେ ଶୋଭିତ ।

ତସ୍ଯା ହ୍ଯତିପ୍ରମାଣାନି ସ୍ଵାଦୂନି ଚ ମୃଦୂନି ଚ। ଫଲାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ପତନ୍ତି ଗିରିମୂର୍ଦ୍ଧନି ।। ୩୫.

ଏହାର ଫଳ ବହୁତ ବଡ଼, ମିଠା ଓ ମୃଦୁ । ଅମୃତ ସମାନ ଏହି ଫଳ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।

ତସ୍ମାଦ୍ଗିରିଵରପ୍ରସ୍ଥାତ୍ ପୁନଃ ପ୍ରସ୍ଯନ୍ଦଵାହିନୀ। ନଦୀ ଜମ୍ବୂନଦୀ ନାମ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ମଧୁଵାହିନୀ ।। ୩୫.

ସେହି ପାହାଡ଼ର ପ୍ରସ୍ଥାରୁ ଏକ ଝରଣା ପୁନଃ ବହିଯାଏ । ଏହି ଝରଣାକୁ ଜାମ୍ବୁ ନଦୀ କୁହାଯାଏ । ଏହି ନଦୀ ମଧୁ ବହି ନେଇଯାଏ ।

ତତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦନ୍ନାମ ସୁଵର୍ଣଂ ଜ୍ଵଲନପ୍ରଭମ୍। ଦେଵାଲଙ୍କାରମତୁଲଂ ଜାଯତେ ପାପନାଶନମ୍ ।। ୩୫.

ସେଠାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ନାମକ ସୁନା, ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପୂର୍ବ ଭୂଷଣ ଏବଂ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗାଃ। ଯତ୍ ପିବନ୍ତ୍ଯମୃତପ୍ରଖ୍ଯଂ ମଧୁ ଜାମ୍ଭୂରସସ୍ରଵମ୍ ।। ୩୫.

ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ସର୍ପମାନେ ଜାମ୍ବୁ ଗଛରୁ ବହିଥିବା, ଅମୃତ ସମାନ ମଧୁ ପିଉନ୍ତି।

ସ କେତୁର୍ଦକ୍ଷିଣେ ଦ୍ଵୀପେ ଜମ୍ଭୂର୍ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା। ଯସ୍ଯା ନାମ୍ନା ସ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଜମ୍ଭୂଦ୍ଵୀପଃ ସନାତନଃ ।। ୩୫.

ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ଚିହ୍ନ ହେଉଛି ଜାମ୍ବୁ ଗଛ, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହାର ନାମରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଜାମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି।

ଵିପୁଲସ୍ଯାପି ଶୈଲସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଜାତଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେଽତିସୁମହାନଶ୍ଵତ୍ଥ ଶ୍ଚୈଵ ପାଦପଃ ।। ୩୫.

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ବିଶାଳ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଏକ ବଡ଼ ଅଶ୍ୱଥ ଗଛ ଉଗିଛି।

ଵିଲମ୍ବିଵରମାଲାଦ୍ଯଃ ସୁଵର୍ଣମଣିଵେଦିକଃ। ମହୋଚ୍ଚସ୍କନ୍ଧଵିଟପୋ ନୈକସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଲଯଃ ।। ୩୫.

ସୁନା ଓ ମଣିର ଭିତିରେ ଏହି ଗଛ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ; ଏହାର ତଣ୍ଡ ଓ ଶାଖା ଉଚ୍ଚ, ଏବଂ ଏହା ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଜୀବମାନଙ୍କ ନିବାସ।

କୁମ୍ଭପ୍ରମାଣୈଃ ସୁଖଦୈଃ ଫଲୈଃ ସର୍ଵର୍ତ୍ତୁକୈଃ ଶୁଭୈଃ। ସ କେତୁଃ କେତୁମାଲାନାଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତଃ ।। ୩୫.

ଏହି ଚିହ୍ନ, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ଏହାର ଫଳ କୁମ୍ଭ ପରି ବଡ଼, ସୁଖଦାୟକ, ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ।

କେତୁମାଲେତି ଚ ଯଥା ତସ୍ଯା ନାମ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ତନ୍ନିବୋଧତ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ନିରୁକ୍ତଂ ନାମ କର୍ମତଃ ।। ୩୫.

ଏହାର ନାମ କେତୁମାଳା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ନାମର ଅର୍ଥ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣନ୍ତୁ।

କ୍ଷୀରୋଦମଥନେ ଵୃତ୍ତେ ଦୈତ୍ଯପକ୍ଷେ ପରାଜିତେ। ମହାସମରସମ୍ମର୍ଦଵୃକ୍ଷକ୍ଷୋଭଵିମର୍ଦିତା ।। ୩୫.

କ୍ଷୀରସାଗର ମନ୍ଥନ ସମୟରେ, ଦାନବମାନେ ପରାଜିତ ହେଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଛଟି ଉତ୍କଳିତ ଓ ଅତିକ୍ଷତ ହେଲା।

ସହସ୍ରାକ୍ଷେଣ ଵିହିତା ମାଲା ତସ୍ଯ ସୁତାନିତା। ତସ୍ଯ ସ୍କନ୍ଧେ ସମାସକ୍ତ୍ଯା ହ୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥସ୍ଯ ଵନସ୍ପତେଃ ।। ୩୫.

ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଗଛର ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମାଳା ତିଆରି କରି, ଅଶ୍ୱଥ ଗଛର ତଣ୍ଡରେ ଲଗାଇ ଗଛକୁ ଭୂଷିତ କଲେ।

ସା ତଥୈଵ ମହାଗନ୍ଧା ହ୍ଯମ୍ଲାନା ସର୍ଵକାମିକୀ। ଇଜ୍ଯତେ ସୁମହାଭାଗା ଵିଵିଧୈଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ ।। ୩୫.

ଏହି ମାଳା ଅତି ମହା ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଥାଏ, କେବେ ମୁଲାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଏହାକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବିଭିନ୍ନ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତସ୍ଯ କେତୋଃ ସଦା ମାଲା ଦେଵଦତ୍ତା ଵିରାଜତେ। ପଵନେନେରିତା ଦିଵ୍ଯଂ ଵାତି ଗନ୍ଧଂ ମନୋରମମ୍ ।। ୩୫.

ଏହି ଚିହ୍ନର ମାଳା ସଦା ଚମକୁଥାଏ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି; ପବନରେ ହଲି, ଏହା ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ଗନ୍ଧ ଚାଲିଥାଏ।

ତାଭ୍ଯାଂ ନାମାଙ୍କିତୋ ଦ୍ଵୀପଃ ପଶ୍ଚିମେ ବହୁଵିସ୍ତରଃ। କେତୁମାଲ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଦିଵି ଚେହ ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୫.

ଏହି ଦୁଇ ନାମ ଦ୍ୱାରା ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱୀପ, ବଡ଼ ଆକାରର, ସବୁଠି ଦିବ୍ୟ ଓ ଏଠାରେ କେତୁମାଳା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସ୍ଵପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯୋତ୍ତରେ ଚାପି ଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ଜାତୋ ମହାଦ୍ରୁମଃ । ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୋ ଵିପୁଲସ୍କନ୍ଧୋଽନେକଯୋଜନମଣ୍ଡଲଃ ।। ୩୫.

ନିଜ ପାର୍ଶ୍ୱର ଉତ୍ତର ଶିଖରରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଉଗିଛି—ଏହା ହେଉଛି ବଡ଼ ତଣ୍ଡ ଓ ଅନେକ ଯୋଜନ ଚଉଁଡ଼ିର ବଟ ଗଛ।

ମାଲ୍ଯଦାମକଲାପୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଗନ୍ଧଶାଲିଭିଃ। ଶାକାଵିଲମ୍ବୀ ଶୁଶୁଭେ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ ।। ୩୫.

ମାଳା, ଦାମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଧାନରେ ଶୋଭିତ, ଏହାର ଶାଖା ଲଟକି ଥାଏ; ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏହାକୁ ସେବା କରନ୍ତି।

ପ୍ରଵାଲକୁମ୍ଭସଦୃଶୈର୍ମଧୁପୂର୍ଣୈଃ ଫଲୈଃ ସଦା। ସ ହ୍ଯୁତ୍ତର କୁରୂଣାନ୍ତୁ କେତୁଵୃକ୍ଷଃ ପ୍ରକାଶତେ ।। ୩୫.

ପ୍ରବାଳ କୁମ୍ଭ ପରି ମଧୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ସଦା ଥାଏ; ଏହି କେତୁବୃକ୍ଷ ଉତ୍ତର କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥାଏ।

ସନତ୍କୁମାରାଵରଜା ମାନସା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ। ସପ୍ତ ତତ୍ର ମହାଭାଗାଃ କୁରଵୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ।। ୩୫.

ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ଅନୁଜ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସପ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅମାନେ, ସେଠାରେ କୁରୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।