ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସପ୍ତାଶ୍ଚ ହରିକୃଷ୍ଣାଙ୍ଗମେକୈକଂ ଦଶପର୍ଵତମ୍। ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯନ୍ତରା ଯେ ତୁ ତ୍ରିଵାହାସ୍ତୁ ସମାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୫.

ସପ୍ତଟି, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ସୁନା ଓ କଳା ଅଂଶ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଦଶଟି ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର ପାହାଡ଼ ଅଛି; ମଧ୍ୟସ୍ଥ ତିନିଟି ସମାନ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।

ଜଠରୋ ଦେଵକୂଟଶ୍ଚ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ପର୍ଵତୌ। ତୌ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରାଯାମାଵାନୀଲନିଷଧାଯତୌ ।। ୩୫.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଜଟହର ଓ ଦେବକୂଟ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ନିଷଧ ଓ ନୀଳ ପାହାଡ଼ ଅଛି।

କୈଲାସୋ ହିମଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରପର୍ଵତୌ। ପୂର୍ଵପଶ୍ଚାଯତାଵେତାଵର୍ଣଵାନ୍ତଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ ।। ୩୫.

କୈଳାସ ଓ ହିମବତ୍ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼; ଏହିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ବିସ୍ତୃତ।

ଯୋଽସୌ ମେରୁର୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଂଶୁଃ କନକପର୍ଵତଃ। ଵିଷ୍କମ୍ଭଂ ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୩୫.

ଯେଉଁ ମେରୁ ପାହାଡ଼, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଉଚ୍ଚ ସୁନାର ପାହାଡ଼; ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥସ୍ଥଳ ବିଷୟରେ କହିବି, ମୋ ଉପରେ ମନ ଦିଅ।

ମହାପାଦାସ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରୋ ମେରୋରଥ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଶମ୍। ଯୈର୍ଧୃତତ୍ଵାନ୍ନ ଚଲତି ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀ ମହୀ ।। ୩୫.

ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଚାରିଟି ମହା ଆଧାର ଅଛି, ଯାହା ଚାରି ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ; ସେମାନେ ଧାରଣ କରୁଥିବାରୁ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଅଚଳ ରହିଛି।

ଦଶଯୋଜନସାହସ୍ର ଆଯାମସ୍ତେଷୁ ପଠ୍ଯତେ। ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାଣାଂ ନାନାରତ୍ନୋପଶୋଭିତାଃ। ନୈକନିର୍ଝରଵପ୍ରାଢ୍ଯା ରମ୍ଯକନ୍ଦରନିର୍ମିତାଃ ।। ୩୫.

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଦୂରତା ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି । ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ସଜିତ, ଅନେକ ଝରଣା ଓ ଉତ୍ତାଳ ପାହାଡ଼ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ମନୋହର ଗୁହା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଛି ।

ନିତମ୍ବପୁଷ୍ପକାଦମ୍ବୈଃ ଶୋଭିତାଶ୍ଚିତ୍ରସାନଵଃ। ମନଃଶିଲାଦରୀଭିଶ୍ଚ ହରିତାଲତଲୈସ୍ତଥା ।। ୩୫.

ସେହି ରଙ୍ଗିନ ପାହାଡ଼ ଶିଖରଗୁଡିକ କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଓ ଫୁଲର ଗୁଛରେ ଶୋଭା ପାଇଛି । ମିକା ପଥର ଓ ହରିତାଳ ତଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସଜିତ ।

ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରାଭିର୍ଗୁହାଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ। ଶୁଦ୍ଧହିଙ୍ଗୁଲକପ୍ରଖ୍ଯୈଃ କାଞ୍ଚନୈର୍ଧାତୁମଣ୍ଡିତୈଃ ।। ୩୫.

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗୁହାଗୁଡିକ ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଭରି ରହିଛି । ଶୁଦ୍ଧ ହିଙ୍ଗୁଳ ଭଳି ଧାତୁ ଓ କାଞ୍ଚନ ଧାତୁରେ ମଣ୍ଡିତ ।

ଵରକାଞ୍ଚନଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ପ୍ରଵାଲୈଃ ସମଲଂକୃତାଃ। ରୁଚିରାଃ ଶତପର୍ଵାଣଃ ସିଦ୍ଧାଵାସା ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ। ମହାଵିମାନୈଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିଃ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଦୀପିତାଃ ।। ୩୫.

ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁନା ଓ ପ୍ରବାଳ ଦ୍ୱାରା ସଜିତ, ଶତପର୍ବା ଭଳି ରୂପରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ନିବାସ ଏହିଠାରେ ଅଛି । ମହାବିମାନ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ମହଲ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗ ଆଲୋକିତ ।

ପୂର୍ଵେଣ ମନ୍ଦରୋ ନାମ ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ଵିପୁଲଃ ପଶ୍ଚିମେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଶ୍ଚୋତ୍ତରେ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୫.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ ଓ ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପାହାଡ଼ ଅଛି ।

ତେଷାଂ ସହସ୍ରଶ୍ରୃଙ୍ଗେଷୁ ଵଜ୍ରଵୈଢୂର୍ଯଵେଦିକାଃ। ଶାଖାସହସ୍ରକଲିତାଃ ସୁମୂଲାଃ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୩୫.

ସେମାନଙ୍କର ହଜାର ଶିଖରରେ ହଜାର ଶାଖା ଥିବା, ହଜାର ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବରେ ଜମି ରହିଛି । ଏଠାରେ ବଜ୍ର ଓ ବୈଡ଼ୂର୍ୟ ତକ୍ତପଟି ରହିଛି ।

ସ୍ରିଗ୍ଧୈର୍ନୀଲୈର୍ଘନୈଃ ପର୍ଣୈଃ ସଞ୍ଝନ୍ନଵିଵିଧାଶ୍ରଯାଃ । ଅନେକପ୍ରଜନୋତ୍ସେଧା ମହାପୁଷ୍ପଫଲୋପଗାଃ ।। ୩୫.

ଚମକଦାର, ଗାଢ଼ ନୀଳ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥାଏ । ଅନେକ ଶାଖା ଓ ଅଧିକ ଫୁଲ ଫଳ ଦେଇ ଉଚ୍ଛେଦ ହୋଇଛି ।

ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵସେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ସେଵିତାଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ। ମହାଵୃକ୍ଷାଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଦ୍ଵୀପକେତଵଃ ।। ୩୫.

ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁ ମହାବୃକ୍ଷଗୁଡିକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସେବନ କରନ୍ତି । ସେ ଚାରିଟି ଦ୍ୱୀପର ପତାକା ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ।

ମନ୍ଦରସ୍ଯ ଗିରେଃଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ମହାଵୃକ୍ଷଃ ସ କେତୁରାଟ୍। ଆଲମ୍ବଶାଖାଶିଖରଃ କନ୍ଦରଶ୍ଚୈଵ ପାଦପଃ ।। ୩୫.

ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ମହାବୃକ୍ଷ ପତାକାର ମୁଖ୍ୟ ରୂପରେ ଅଛି । ଏହାର ଶାଖା ଶିଖରକୁ ଛୁଇଁଥାଏ, ତଳ ଅଂଶ ପାହାଡ଼ର ଆଧାର ।

ମହାକୁମ୍ଭପ୍ରମାଣୈସ୍ତୁ ପୁଷ୍ପୈର୍ଵିକଚକେସରୈଃ। ମହାଗନ୍ଧୈର୍ମନୋଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତଃ ସର୍ଵକାଲଜୈଃ ।। ୩୫.

ଏହି ବୃକ୍ଷ ବଡ଼ କୁମ୍ଭ ପରି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଫୁଲର କେସର ପ୍ରକାଶିତ ଓ ମନୋହର ଗନ୍ଧ ଦେଇଥାଏ । ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲିଥାଏ ।

ସହସ୍ରମଧିକଂ ସୋଽଥ ଗନ୍ଧେନାପୂରଯଦ୍ଦିଶଃ। ଯୋଜନାନାଂ ସମନ୍ତାଦ୍ଵୈ ମନ୍ଦମାରୁତଵୀଜିତଃ ।। ୩୫.

ଏହି ବୃକ୍ଷର ଗନ୍ଧ ହଜାର ଠାରୁ ଅଧିକ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥାଏ । ମୃଦୁ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଚାରିପାଖରେ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ ।

ଵରକେତୁରେଵ ପ୍ରଥିତୋ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵୋ ନାମ ଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାତ୍ ହୃଷୀକେଶଃ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘୈର୍ମହୀଯତେ ।। ୩୫.

ଏହି ପତାକା ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏଠାରେ ହୃଷୀକେଶ ନିଜେ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ।

ତସ୍ଯ ରୁଦ୍ରକଦମ୍ବସ୍ଯ ତଦା ଶ୍ଵେତହରୋ ହରିଃ । ପ୍ରାପ୍ତଵାନପରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ ତତ୍ର ସହିତଃ ପୁରା ।। ୩୫.

ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରକଦମ୍ବ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ଶ୍ୱେତ ଗଳା ହରି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିଲେ ।

ତେନ ଚାଲୋକିତଂ ସର୍ଵଂ ଦ୍ଵୀପଂ ଦ୍ଵିପଦନାଯକାଃ। ଯସ୍ଯ ନାମ୍ନା ସମାଖ୍ଯାତୋ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵୋ ନାମ ନାମତଃ ।। ୩୫.

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଦେଖାଯାଇଥିଲା । ମନ୍ୟମାନେ, ତାଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି ।

ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାପି ଶୈଲସ୍ଯ ଶିଖରେ ଦେଵସେଵିତା। ଜମ୍ବୂଃ ସଦା ପୁଷ୍ପଫଲା ସଦା ମାଲ୍ଯୋପଶୋଭିତା ।। ୩୫.

ଦକ୍ଷିଣ ଶିଳାର ଶିଖରରେ, ଦେବମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା, ଜାମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷ ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ସଦା ମାଲାରେ ଶୋଭିତ ।

ମହାମୂଲୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଵର୍ଣୈର୍ଵିଭୂଷିତା। ନଵୈଃ ସଦା ପୁଷ୍ପଫଲୈଃ ଶାଖାଭିଶ୍ଚୋପଶୋଭିତା ।। ୩୫.

ଏହି ବୃକ୍ଷ ବଡ଼ ମୂଳ ଓ ମହା ତଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ । ଚମକଦାର ରଙ୍ଗ ଦେଇଥାଏ । ସଦା ନୂତନ ଫୁଲ ଫଳ ଓ ଶାଖାରେ ଶୋଭିତ ।

ତସ୍ଯା ହ୍ଯତିପ୍ରମାଣାନି ସ୍ଵାଦୂନି ଚ ମୃଦୂନି ଚ। ଫଲାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ପତନ୍ତି ଗିରିମୂର୍ଦ୍ଧନି ।। ୩୫.

ଏହାର ଫଳ ବହୁତ ବଡ଼, ମିଠା ଓ ମୃଦୁ । ଅମୃତ ସମାନ ଏହି ଫଳ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।

ତସ୍ମାଦ୍ଗିରିଵରପ୍ରସ୍ଥାତ୍ ପୁନଃ ପ୍ରସ୍ଯନ୍ଦଵାହିନୀ। ନଦୀ ଜମ୍ବୂନଦୀ ନାମ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ମଧୁଵାହିନୀ ।। ୩୫.

ସେହି ପାହାଡ଼ର ପ୍ରସ୍ଥାରୁ ଏକ ଝରଣା ପୁନଃ ବହିଯାଏ । ଏହି ଝରଣାକୁ ଜାମ୍ବୁ ନଦୀ କୁହାଯାଏ । ଏହି ନଦୀ ମଧୁ ବହି ନେଇଯାଏ ।

ତତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦନ୍ନାମ ସୁଵର୍ଣଂ ଜ୍ଵଲନପ୍ରଭମ୍। ଦେଵାଲଙ୍କାରମତୁଲଂ ଜାଯତେ ପାପନାଶନମ୍ ।। ୩୫.

ସେଠାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ନାମକ ସୁନା, ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପୂର୍ବ ଭୂଷଣ ଏବଂ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗାଃ। ଯତ୍ ପିବନ୍ତ୍ଯମୃତପ୍ରଖ୍ଯଂ ମଧୁ ଜାମ୍ଭୂରସସ୍ରଵମ୍ ।। ୩୫.

ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ସର୍ପମାନେ ଜାମ୍ବୁ ଗଛରୁ ବହିଥିବା, ଅମୃତ ସମାନ ମଧୁ ପିଉନ୍ତି।

ସ କେତୁର୍ଦକ୍ଷିଣେ ଦ୍ଵୀପେ ଜମ୍ଭୂର୍ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା। ଯସ୍ଯା ନାମ୍ନା ସ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଜମ୍ଭୂଦ୍ଵୀପଃ ସନାତନଃ ।। ୩୫.

ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ଚିହ୍ନ ହେଉଛି ଜାମ୍ବୁ ଗଛ, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହାର ନାମରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଜାମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି।

ଵିପୁଲସ୍ଯାପି ଶୈଲସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଜାତଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେଽତିସୁମହାନଶ୍ଵତ୍ଥ ଶ୍ଚୈଵ ପାଦପଃ ।। ୩୫.

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ବିଶାଳ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଏକ ବଡ଼ ଅଶ୍ୱଥ ଗଛ ଉଗିଛି।

ଵିଲମ୍ବିଵରମାଲାଦ୍ଯଃ ସୁଵର୍ଣମଣିଵେଦିକଃ। ମହୋଚ୍ଚସ୍କନ୍ଧଵିଟପୋ ନୈକସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଲଯଃ ।। ୩୫.

ସୁନା ଓ ମଣିର ଭିତିରେ ଏହି ଗଛ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ; ଏହାର ତଣ୍ଡ ଓ ଶାଖା ଉଚ୍ଚ, ଏବଂ ଏହା ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଜୀବମାନଙ୍କ ନିବାସ।

କୁମ୍ଭପ୍ରମାଣୈଃ ସୁଖଦୈଃ ଫଲୈଃ ସର୍ଵର୍ତ୍ତୁକୈଃ ଶୁଭୈଃ। ସ କେତୁଃ କେତୁମାଲାନାଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତଃ ।। ୩୫.

ଏହି ଚିହ୍ନ, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ଏହାର ଫଳ କୁମ୍ଭ ପରି ବଡ଼, ସୁଖଦାୟକ, ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ।