ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତମିନ୍ଦ୍ରଲୋକଂ ଲୋକସ୍ଯ ଋଦ୍ଧ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତମ୍। ଦୀପ୍ଯତେ ତ୍ଵମରଶ୍ରେଷ୍ଠୈସ୍ତ୍ରିଦଶୈର୍ନିତ୍ଯସେଵିତମ୍ ।। ୩୪.

ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେବତା ଓ ଅମରମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସଦା ସେବନ୍ତି, ଏହା ଦୀପ୍ତିମାନ।

ଦ୍ଵିତୀଯେଽପ୍ଯନ୍ତରତଟେ ଵୈଦିଶ୍ଯେ ପୂର୍ଵ୍ଵଦକ୍ଷିଣେ। ନାନାଧାତୁଶତଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ସୁରମ୍ଯମତିତେଜସମ୍ ।। ୩୪.

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନ୍ତର ଢାଳରେ, ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଶତଶଃ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

ନୈକରତ୍ନାର୍ଥିତତଲମନେକସ୍ତମ୍ଭସଂଯୁତମ୍। ଜାମ୍ବୂନଦକୃତୋଦ୍ଯାନଂ ନାନାରତ୍ନସୁଵେଦିକମ୍ ।। ୩୪.

ଏହାର ତଳ ଅନେକ ମଣିର ଲୋଭନୀୟ, ଅନେକ ସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ, ସୁନାର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଣିର ମଞ୍ଚ ଅଛି।

କୂଟାଗାରୈର୍ଵିନିକ୍ଷିପ୍ତମନେକୈର୍ଭଵନୋତ୍ତମୈଃ । ମହାଵିମାନଂ ପ୍ରଥିତଂ ଭାସ୍କରଂ ଜାତଵେଦସମ୍ ।। ୩୪.

ଏଠାରେ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଗୃହ ଓ ମହଲ ରହିଛି, ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶାଳ ବିମାନ ଅଛି, ଯାହା ଭାସ୍କର ଭଳି ଚମକୁଛି, ଯାହା ଜାତବେଦସ୍ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କର।

ସା ହି ତେଜୋଵତୀ ନାମ ହୁତାଶସ୍ଯ ମହାସଭା। ସାକ୍ଷାତ୍ତତ୍ର ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଦେଵମୁଖୋଽନଲଃ ।। ୩୪.

ଏହା ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଙ୍କର ମହାସଭା, ଯାହାକୁ 'ତେଜୋବତୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ଅନଳ ଉପସ୍ଥିତ।

ଶିଖାଶତସହସ୍ରାଢ୍ଯୋ ଜ୍ଵାଲାମାଲୀ ଵିଭା ଵସୁଃ। ସ୍ତୂଯତେ ହୂଯତେ ଚୈଵ ତତ୍ର ସର୍ଷିଗଣୈଃ ସୁରୈଃ ।। ୩୪.

ସେ, ଶତଶଃ ହଜାର ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଜ୍ୱାଳାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ବସୁ ଭାବେ ଏଠାରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ହୋମ କରନ୍ତି।

ଅଧିଦୈଵକୃତଂ ଵିପ୍ରୈର୍ଵିଶେଷଃ ସ ତୁ ଉଚ୍ଯତେ। ସ ଵିଭାଗଞ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ସର୍ଵ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୩୪.

ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ବିଶେଷତା କହିଛନ୍ତି, ଏହି ଭିନ୍ନତା ଓ ତେଜସ୍ୱିତା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ।

ଭୋଗାନ୍ତରମନୁପ୍ରାପ୍ତ ଏକତେଜୋ ଵିଭୁଃ ସ୍ମୃତଃ। ପୃଥକ୍‌ତ୍ଵଞ୍ଚ ହି ଯୁକ୍ତ୍ଯା ତୁ କାର୍ଯକାରଣମିଶ୍ରିତମ୍ ।। ୩୪.

ଅନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବାବେଳେ, ସେ ଏକ ଅପାର ତଜ୍ଜ୍ୱଳ୍ୟ ଭାବେ ଚିନ୍ତାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ବିଚାର କଲେ, କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଅଲଗା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବୁଝିବାକୁ ମିଳେ।

ତମଗ୍ନିଂ ଲୋକଲୋକଜ୍ଞୈସ୍ତଦ୍ଵୀର୍ଯୈଂସ୍ତତ୍ପରା କ୍ରମୈଃ । ମହାତ୍ମଭିର୍ମହାସିଦ୍ଧୈର୍ମହାଭାଗୈର୍ନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୩୪.

ସେଇ ଅଗ୍ନିକୁ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାହାର ଗୁଣ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାର ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ପରେ ଏକ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

ତୃତୀଯେଽପ୍ଯନ୍ତରତଟେ ଏଵମେଵ ମହାସଭା। ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞେଯା ଲୋକେ ଖ୍ଯାତା ସୁସଂଯମା ।। ୩୪.

ତୃତୀୟ ଅନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ, ସେଇପରି ଏକ ବଡ଼ ସଭା ଅଛି, ଯାହା ବୈବସ୍ବତଙ୍କର ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଓ ନିୟମିତ ଚଳିଥିବା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତଥା ଚତୁର୍ଥଦିଗ୍ଦେଶେ ନୈର୍ଋତ୍ଯାଧିପତେଃ ସଭା। ନାମ୍ନା କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗନା ନାମ ଵିରୂପାକ୍ଷସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୪.

ଏହିପରି, ଚତୁର୍ଥ ଦିଗରେ ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗପତିଙ୍କର ସଭା ଅଛି, ଯାହାକୁ 'କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗନା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଧୀର ଭାବରେ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କର।

ପଞ୍ଚମେଽପ୍ଯନ୍ତରତଟେ ଏଵମେଵ ମହାସଭା। ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞେଯା ନାମ୍ନା ଶୁଭଵତୀ ସତୀ। ଉଦକାଧିପତେଃ ଖ୍ଯାତା ଵରୁଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୪.

ପଞ୍ଚମ ଅନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି ଏକ ବଡ଼ ସଭା ଅଛି, ଯାହା 'ଶୁଭବତୀ' ନାମରେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କର ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏବଂ ଜଳର ଅଧିପତି ମହାତ୍ମା ବରୁଣଙ୍କର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ପରୋତ୍ତରେ ତଥା ଦେଶେ ଷଷ୍ଠେଽନ୍ତରତଟେ ଶିଵେ। ଵାଯୋର୍ଗନ୍ଧଵତୀ ନାମ ସଭା ସର୍ଵଗୁଣୋତ୍ତରା ।। ୩୪.

ଉତ୍ତର ଦିଗର ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରେ, ଷଷ୍ଠ ଅନ୍ତର ତଟରେ, ବାୟୁଙ୍କର 'ଗନ୍ଧବତୀ' ନାମକ ସଭା ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଅତିଶୟ।

ସପ୍ତ ମେଽପ୍ଯନ୍ତରତଟେ ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତେଃ ସଭା। ନାମ୍ନା ମହୋଦଯା ନାମ ଶୁଦ୍ଧଵୈଢୂର୍ଯ୍ଯଵେଦିକା ।। ୩୪.

ସପ୍ତମ ଅନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ, ତାରାପତିଙ୍କର 'ମହୋଦୟା' ନାମକ ସଭା ଅଛି, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ବୈଡୂର୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ଅଳଙ୍କୃତ।

ଯତ୍ତଦ୍ଵୈ କର୍ଣିକାମୂଲମିତି ଵୈ ସମ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ତଦ୍ଯୋଜନସହସ୍ରାଣାଂ ସପ୍ତତୀନାମଧଃ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୫.

ଯାହାକୁ କର୍ଣ୍ଣିକାର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠା ସପ୍ତ ହଜାର ଯୋଜନା ତଳେ ଅଛି ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

ଚତ୍ଵରିଂଶତ୍ତଥାଷ୍ଟୌ ଚ ସହସ୍ରାଣ୍ଯତ୍ର ମଣ୍ଡଲମ୍। ଶୈଲରାଜାଵୃତଂ ରମ୍ଯଂ ମେରୁମୂଲମିତି ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୩୫.

ସେଠାରେ ଚୁଆଳିଶି ଏବଂ ଆଠ ହଜାର ଯୋଜନା ପରିମାଣର ମଣ୍ଡଳ ଅଛି, ଯାହା ପାହାଡ଼ର ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି ଏବଂ ମେରୁ ମୂଳ ବୋଲି ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ଚିହ୍ନିତ।

ତେଷାଂ ଗିରିସହସ୍ରାଣାମନେକେଷୁ ମହୋଚ୍ଛ୍ରିତାଃ। ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ପର୍ଯ୍ଯନ୍ତୈର୍ମର୍ଯ୍ଯାଦାଃ ପର୍ଵତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୫.

ସେହି ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ସମସ୍ତ ଦିଗର ସୀମାନାରେ ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ସୀମା ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

ନିକୁଞ୍ଜକନ୍ଦରନଦୀଗୁହାନିର୍ଝରଶୋଭିତାଃ। ବହୁପ୍ରାସାଦକଟକୈ ସ୍ତଟୈଶ୍ଚ କୁସୁମୋଜ୍ଜ୍ଵଲୈଃ ।। ୩୫.

ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ଉଦ୍ୟାନ, ଗୁହା, ନଦୀ, ଝରଣା, ଏବଂ ଫୁଲରେ ରଙ୍ଗିନ ଅନେକ ଦୁର୍ଗ ଓ ଉଚ୍ଚ ତଟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ନିତମ୍ବପୁଷ୍ପମାଲୌଘୈଃ ସାନୁଭିର୍ଧାତୁମଣ୍ଡିତୈଃ । ଶିଖରୈର୍ହେମକପିଲୈର୍ନୈକପ୍ରସ୍ରଵଣାଵୃତୈଃ। ଶୋଭିତା ଗିରଯଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ପୁଷ୍ଟୈ ରତ୍ନ ସମର୍ପିତୈଃ ।। ୩୫.

ପାହାଡ଼ମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଢାଳରେ ଫୁଲମାଳା, ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ସୁନା ଓ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ଶିଖର, ଅନେକ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧ।

ଵିହଙ୍ଗଶତସଂଜୁଷ୍ଟୈଃ କୁଞ୍ଜୈରନୁପମୈରପି। ସିହଶାର୍ଦୂଲଶରଭୈର୍ନୈକୈଶ୍ଚାମରଵାରଣୈଃ। ନାନାଵର୍ଣାକୃତିଧରୈଃ ସେଵିତା ଵିଵିଧୈର୍ନଗୈଃ ।। ୩୫.

ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ, ସିଂହ, ବାଘ, ଶରଭ ଏବଂ ଅନେକ ମହାନ ହାତୀ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତିର ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ସପ୍ତାଶ୍ଚ ହରିକୃଷ୍ଣାଙ୍ଗମେକୈକଂ ଦଶପର୍ଵତମ୍। ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯନ୍ତରା ଯେ ତୁ ତ୍ରିଵାହାସ୍ତୁ ସମାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୫.

ସପ୍ତଟି, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ସୁନା ଓ କଳା ଅଂଶ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଦଶଟି ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର ପାହାଡ଼ ଅଛି; ମଧ୍ୟସ୍ଥ ତିନିଟି ସମାନ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।

ଜଠରୋ ଦେଵକୂଟଶ୍ଚ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ପର୍ଵତୌ। ତୌ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରାଯାମାଵାନୀଲନିଷଧାଯତୌ ।। ୩୫.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଜଟହର ଓ ଦେବକୂଟ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ନିଷଧ ଓ ନୀଳ ପାହାଡ଼ ଅଛି।

କୈଲାସୋ ହିମଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରପର୍ଵତୌ। ପୂର୍ଵପଶ୍ଚାଯତାଵେତାଵର୍ଣଵାନ୍ତଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ ।। ୩୫.

କୈଳାସ ଓ ହିମବତ୍ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼; ଏହିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ବିସ୍ତୃତ।

ଯୋଽସୌ ମେରୁର୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଂଶୁଃ କନକପର୍ଵତଃ। ଵିଷ୍କମ୍ଭଂ ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୩୫.

ଯେଉଁ ମେରୁ ପାହାଡ଼, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଉଚ୍ଚ ସୁନାର ପାହାଡ଼; ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥସ୍ଥଳ ବିଷୟରେ କହିବି, ମୋ ଉପରେ ମନ ଦିଅ।

ମହାପାଦାସ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରୋ ମେରୋରଥ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଶମ୍। ଯୈର୍ଧୃତତ୍ଵାନ୍ନ ଚଲତି ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀ ମହୀ ।। ୩୫.

ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଚାରିଟି ମହା ଆଧାର ଅଛି, ଯାହା ଚାରି ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ; ସେମାନେ ଧାରଣ କରୁଥିବାରୁ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଅଚଳ ରହିଛି।

ଦଶଯୋଜନସାହସ୍ର ଆଯାମସ୍ତେଷୁ ପଠ୍ଯତେ। ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାଣାଂ ନାନାରତ୍ନୋପଶୋଭିତାଃ। ନୈକନିର୍ଝରଵପ୍ରାଢ୍ଯା ରମ୍ଯକନ୍ଦରନିର୍ମିତାଃ ।। ୩୫.

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଦୂରତା ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି । ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ସଜିତ, ଅନେକ ଝରଣା ଓ ଉତ୍ତାଳ ପାହାଡ଼ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ମନୋହର ଗୁହା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଛି ।

ନିତମ୍ବପୁଷ୍ପକାଦମ୍ବୈଃ ଶୋଭିତାଶ୍ଚିତ୍ରସାନଵଃ। ମନଃଶିଲାଦରୀଭିଶ୍ଚ ହରିତାଲତଲୈସ୍ତଥା ।। ୩୫.

ସେହି ରଙ୍ଗିନ ପାହାଡ଼ ଶିଖରଗୁଡିକ କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଓ ଫୁଲର ଗୁଛରେ ଶୋଭା ପାଇଛି । ମିକା ପଥର ଓ ହରିତାଳ ତଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସଜିତ ।

ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରାଭିର୍ଗୁହାଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ। ଶୁଦ୍ଧହିଙ୍ଗୁଲକପ୍ରଖ୍ଯୈଃ କାଞ୍ଚନୈର୍ଧାତୁମଣ୍ଡିତୈଃ ।। ୩୫.

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗୁହାଗୁଡିକ ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଭରି ରହିଛି । ଶୁଦ୍ଧ ହିଙ୍ଗୁଳ ଭଳି ଧାତୁ ଓ କାଞ୍ଚନ ଧାତୁରେ ମଣ୍ଡିତ ।

ଵରକାଞ୍ଚନଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ପ୍ରଵାଲୈଃ ସମଲଂକୃତାଃ। ରୁଚିରାଃ ଶତପର୍ଵାଣଃ ସିଦ୍ଧାଵାସା ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ। ମହାଵିମାନୈଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିଃ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଦୀପିତାଃ ।। ୩୫.

ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁନା ଓ ପ୍ରବାଳ ଦ୍ୱାରା ସଜିତ, ଶତପର୍ବା ଭଳି ରୂପରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ନିବାସ ଏହିଠାରେ ଅଛି । ମହାବିମାନ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ମହଲ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗ ଆଲୋକିତ ।