ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମଣିରତ୍ନାର୍ପିତସ୍ତମ୍ଭୈର୍ମଣିଚିତ୍ରିତଵେଦିକୈଃ। ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ତଥା ଵିଦ୍ରୁମତୋରଣୈଃ ।। ୩୪.

ଏହାର ସ୍ତମ୍ଭ ମଣି ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରରେ ସଜିଥିବା, ଦେହ ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଓ ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ପାଗା ମଣିରେ ତିଆରି।

ଵିମାନଯାନୈଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିଃ ଶତସଙ୍ଖ୍ଯୈର୍ଦିଵୌକସାମ୍। ପ୍ରଭାଦୀପିତପର୍ଯନ୍ତଂ ମେରୁଂ ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି ।। ୩୪.

ମେରୁ ପର୍ବତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଖରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତଶଃ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଛି, ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ୱ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଛି।

ତସ୍ଯ ପର୍ଵସହସ୍ରେଽସ୍ମିନ୍ ନାନାଶ୍ରଯଵିଭୂଷିତେ। ସର୍ଵଦେଵ ନିକାଯାନି ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟାନ୍ଯନେକଶଃ ।। ୩୪.

ଏହି ହଜାର ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ନିବାସ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦଳ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ତମାଵସଚ୍ଚୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵତଲେ ଦେଵଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵରିଷ୍ଠସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ, ସବୁଠାରୁ ଉପର ତଳରେ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବସବାସ କରନ୍ତି।

ମହାଭୁଵନସମ୍ପୂର୍ଣୈଃ ସର୍ଵ୍ଵୈଃ କାମଫଲପ୍ରଦୈଃ । ମହାସୁରସହସ୍ରୈସ୍ତଂ ଦିକ୍ଷ୍ଵନେକସମାକୁଲମ୍ ।। ୩୪.

ସେଠା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହଜାର ହଜାର ମହାଅସୁର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି।

ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସଭା ରମ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗଣସେଵିତା । ନାମ୍ନା ମନୋଵତୀ ନାମ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମଧୁର ସଭା ଅଛି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସେବନ୍ତି, ଏହାର ନାମ 'ମନୋବତୀ', ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତତ୍ରେଶାନସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ସହସ୍ରାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍। ମହାଵିମାନଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମହିମ୍ନା ଵର୍ତତେ ସଦା ।। ୩୪.

ସେଠାରେ, ଏଶାନ ଦେବ, ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ତେଜସ୍ୱୀ, ଏକ ବିଶାଳ ବିମାନ ତିଆରି କରି ସେଠାରେ ସଦା ମହିମାରେ ବସିଛନ୍ତି।

ତତ୍ର ସର୍ଷିଗଣା ଦେଵାଶ୍ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ତେ ତଦା। ତଦେଵ ତେଜସାଂ ରାଶିର୍ଦେଵାନାଂ ତତ୍ର କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ସେବନ୍ତି; ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କର ତେଜ ଏକାତ୍ମ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ।

ତତ୍ରାସ୍ତେ ଶ୍ରୀପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ। ଉପାସ୍ଯମାନସ୍ତ୍ରିଦଶୈର୍ମହାଯୋଗୈଃ ସୁରର୍ଷିଭିଃ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀପତି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ପୁରନ୍ଦର, ଦେବତା, ମହାଯୋଗୀ ଓ ଦେବ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଅଛନ୍ତି।

ତତ୍ର ଲୋକପତେଃ ସ୍ଥାନମାଦିତ୍ଯସମଵର୍ଚସଃ। ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵ୍ଵସିଦ୍ଧୈର୍ନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ୱୀ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

ତମିନ୍ଦ୍ରଲୋକଂ ଲୋକସ୍ଯ ଋଦ୍ଧ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତମ୍। ଦୀପ୍ଯତେ ତ୍ଵମରଶ୍ରେଷ୍ଠୈସ୍ତ୍ରିଦଶୈର୍ନିତ୍ଯସେଵିତମ୍ ।। ୩୪.

ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେବତା ଓ ଅମରମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସଦା ସେବନ୍ତି, ଏହା ଦୀପ୍ତିମାନ।

ଦ୍ଵିତୀଯେଽପ୍ଯନ୍ତରତଟେ ଵୈଦିଶ୍ଯେ ପୂର୍ଵ୍ଵଦକ୍ଷିଣେ। ନାନାଧାତୁଶତଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ସୁରମ୍ଯମତିତେଜସମ୍ ।। ୩୪.

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନ୍ତର ଢାଳରେ, ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଶତଶଃ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

ନୈକରତ୍ନାର୍ଥିତତଲମନେକସ୍ତମ୍ଭସଂଯୁତମ୍। ଜାମ୍ବୂନଦକୃତୋଦ୍ଯାନଂ ନାନାରତ୍ନସୁଵେଦିକମ୍ ।। ୩୪.

ଏହାର ତଳ ଅନେକ ମଣିର ଲୋଭନୀୟ, ଅନେକ ସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ, ସୁନାର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଣିର ମଞ୍ଚ ଅଛି।

କୂଟାଗାରୈର୍ଵିନିକ୍ଷିପ୍ତମନେକୈର୍ଭଵନୋତ୍ତମୈଃ । ମହାଵିମାନଂ ପ୍ରଥିତଂ ଭାସ୍କରଂ ଜାତଵେଦସମ୍ ।। ୩୪.

ଏଠାରେ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଗୃହ ଓ ମହଲ ରହିଛି, ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶାଳ ବିମାନ ଅଛି, ଯାହା ଭାସ୍କର ଭଳି ଚମକୁଛି, ଯାହା ଜାତବେଦସ୍ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କର।

ସା ହି ତେଜୋଵତୀ ନାମ ହୁତାଶସ୍ଯ ମହାସଭା। ସାକ୍ଷାତ୍ତତ୍ର ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଦେଵମୁଖୋଽନଲଃ ।। ୩୪.

ଏହା ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଙ୍କର ମହାସଭା, ଯାହାକୁ 'ତେଜୋବତୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ଅନଳ ଉପସ୍ଥିତ।

ଶିଖାଶତସହସ୍ରାଢ୍ଯୋ ଜ୍ଵାଲାମାଲୀ ଵିଭା ଵସୁଃ। ସ୍ତୂଯତେ ହୂଯତେ ଚୈଵ ତତ୍ର ସର୍ଷିଗଣୈଃ ସୁରୈଃ ।। ୩୪.

ସେ, ଶତଶଃ ହଜାର ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଜ୍ୱାଳାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ବସୁ ଭାବେ ଏଠାରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ହୋମ କରନ୍ତି।

ଅଧିଦୈଵକୃତଂ ଵିପ୍ରୈର୍ଵିଶେଷଃ ସ ତୁ ଉଚ୍ଯତେ। ସ ଵିଭାଗଞ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ସର୍ଵ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୩୪.

ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ବିଶେଷତା କହିଛନ୍ତି, ଏହି ଭିନ୍ନତା ଓ ତେଜସ୍ୱିତା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ।

ଭୋଗାନ୍ତରମନୁପ୍ରାପ୍ତ ଏକତେଜୋ ଵିଭୁଃ ସ୍ମୃତଃ। ପୃଥକ୍‌ତ୍ଵଞ୍ଚ ହି ଯୁକ୍ତ୍ଯା ତୁ କାର୍ଯକାରଣମିଶ୍ରିତମ୍ ।। ୩୪.

ଅନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବାବେଳେ, ସେ ଏକ ଅପାର ତଜ୍ଜ୍ୱଳ୍ୟ ଭାବେ ଚିନ୍ତାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ବିଚାର କଲେ, କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଅଲଗା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବୁଝିବାକୁ ମିଳେ।

ତମଗ୍ନିଂ ଲୋକଲୋକଜ୍ଞୈସ୍ତଦ୍ଵୀର୍ଯୈଂସ୍ତତ୍ପରା କ୍ରମୈଃ । ମହାତ୍ମଭିର୍ମହାସିଦ୍ଧୈର୍ମହାଭାଗୈର୍ନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୩୪.

ସେଇ ଅଗ୍ନିକୁ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାହାର ଗୁଣ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାର ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ପରେ ଏକ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

ତୃତୀଯେଽପ୍ଯନ୍ତରତଟେ ଏଵମେଵ ମହାସଭା। ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞେଯା ଲୋକେ ଖ୍ଯାତା ସୁସଂଯମା ।। ୩୪.

ତୃତୀୟ ଅନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ, ସେଇପରି ଏକ ବଡ଼ ସଭା ଅଛି, ଯାହା ବୈବସ୍ବତଙ୍କର ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଓ ନିୟମିତ ଚଳିଥିବା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତଥା ଚତୁର୍ଥଦିଗ୍ଦେଶେ ନୈର୍ଋତ୍ଯାଧିପତେଃ ସଭା। ନାମ୍ନା କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗନା ନାମ ଵିରୂପାକ୍ଷସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୪.

ଏହିପରି, ଚତୁର୍ଥ ଦିଗରେ ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗପତିଙ୍କର ସଭା ଅଛି, ଯାହାକୁ 'କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗନା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଧୀର ଭାବରେ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କର।

ପଞ୍ଚମେଽପ୍ଯନ୍ତରତଟେ ଏଵମେଵ ମହାସଭା। ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞେଯା ନାମ୍ନା ଶୁଭଵତୀ ସତୀ। ଉଦକାଧିପତେଃ ଖ୍ଯାତା ଵରୁଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୪.

ପଞ୍ଚମ ଅନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି ଏକ ବଡ଼ ସଭା ଅଛି, ଯାହା 'ଶୁଭବତୀ' ନାମରେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କର ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏବଂ ଜଳର ଅଧିପତି ମହାତ୍ମା ବରୁଣଙ୍କର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ପରୋତ୍ତରେ ତଥା ଦେଶେ ଷଷ୍ଠେଽନ୍ତରତଟେ ଶିଵେ। ଵାଯୋର୍ଗନ୍ଧଵତୀ ନାମ ସଭା ସର୍ଵଗୁଣୋତ୍ତରା ।। ୩୪.

ଉତ୍ତର ଦିଗର ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରେ, ଷଷ୍ଠ ଅନ୍ତର ତଟରେ, ବାୟୁଙ୍କର 'ଗନ୍ଧବତୀ' ନାମକ ସଭା ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଅତିଶୟ।

ସପ୍ତ ମେଽପ୍ଯନ୍ତରତଟେ ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତେଃ ସଭା। ନାମ୍ନା ମହୋଦଯା ନାମ ଶୁଦ୍ଧଵୈଢୂର୍ଯ୍ଯଵେଦିକା ।। ୩୪.

ସପ୍ତମ ଅନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ, ତାରାପତିଙ୍କର 'ମହୋଦୟା' ନାମକ ସଭା ଅଛି, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ବୈଡୂର୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ଅଳଙ୍କୃତ।

ଯତ୍ତଦ୍ଵୈ କର୍ଣିକାମୂଲମିତି ଵୈ ସମ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ତଦ୍ଯୋଜନସହସ୍ରାଣାଂ ସପ୍ତତୀନାମଧଃ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୫.

ଯାହାକୁ କର୍ଣ୍ଣିକାର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠା ସପ୍ତ ହଜାର ଯୋଜନା ତଳେ ଅଛି ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

ଚତ୍ଵରିଂଶତ୍ତଥାଷ୍ଟୌ ଚ ସହସ୍ରାଣ୍ଯତ୍ର ମଣ୍ଡଲମ୍। ଶୈଲରାଜାଵୃତଂ ରମ୍ଯଂ ମେରୁମୂଲମିତି ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୩୫.

ସେଠାରେ ଚୁଆଳିଶି ଏବଂ ଆଠ ହଜାର ଯୋଜନା ପରିମାଣର ମଣ୍ଡଳ ଅଛି, ଯାହା ପାହାଡ଼ର ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି ଏବଂ ମେରୁ ମୂଳ ବୋଲି ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ଚିହ୍ନିତ।

ତେଷାଂ ଗିରିସହସ୍ରାଣାମନେକେଷୁ ମହୋଚ୍ଛ୍ରିତାଃ। ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ପର୍ଯ୍ଯନ୍ତୈର୍ମର୍ଯ୍ଯାଦାଃ ପର୍ଵତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୫.

ସେହି ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ସମସ୍ତ ଦିଗର ସୀମାନାରେ ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ସୀମା ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

ନିକୁଞ୍ଜକନ୍ଦରନଦୀଗୁହାନିର୍ଝରଶୋଭିତାଃ। ବହୁପ୍ରାସାଦକଟକୈ ସ୍ତଟୈଶ୍ଚ କୁସୁମୋଜ୍ଜ୍ଵଲୈଃ ।। ୩୫.

ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ଉଦ୍ୟାନ, ଗୁହା, ନଦୀ, ଝରଣା, ଏବଂ ଫୁଲରେ ରଙ୍ଗିନ ଅନେକ ଦୁର୍ଗ ଓ ଉଚ୍ଚ ତଟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ନିତମ୍ବପୁଷ୍ପମାଲୌଘୈଃ ସାନୁଭିର୍ଧାତୁମଣ୍ଡିତୈଃ । ଶିଖରୈର୍ହେମକପିଲୈର୍ନୈକପ୍ରସ୍ରଵଣାଵୃତୈଃ। ଶୋଭିତା ଗିରଯଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ପୁଷ୍ଟୈ ରତ୍ନ ସମର୍ପିତୈଃ ।। ୩୫.

ପାହାଡ଼ମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଢାଳରେ ଫୁଲମାଳା, ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ସୁନା ଓ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ଶିଖର, ଅନେକ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧ।