ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵୋ ଭରତଶ୍ଚୈଵ କେତୁମାଲଶ୍ଚ ପଶ୍ଚିମଃ। ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଶ୍ଚୈଵ କୃତପୁଣ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଯାଃ ।। ୩୪.

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ଭାରତ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ ଏବଂ ଉତ୍ତର କୁରୁ — ଏମାନେ ସମସ୍ତ ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ।

କର୍ଣିକା ତସ୍ଯ ପଦ୍ମସ୍ଯ ସମନ୍ତାତ୍ପରିମଣ୍ଡଲା। ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ନଵତିଃ ଷଟ୍ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚାପ୍ଯଶୀତିଶ୍ଚ ଅନ୍ତରାନ୍ତର ଧିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୩୪.

ସେହି ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ସବୁପଟେ ଗୋଲ ଆକୃତିର। ଏହାର ମାପ ଛଅନବେ ହଜାର ଯୋଜନ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ତରାଳରେ ଚାରି ଓ ଅଶୀ ଯୋଜନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ତ୍ରିଶତଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ପ୍ରମାଣତଃ। ତସ୍ଯ କେଶରଜାଲାନି ଵିସ୍ତୀର୍ଣାନି ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୪.

ତିନି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଏହାର ମାପ, ଏହାର କେଶର ତନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ।

ଶତସାହସ୍ରିକାଯାମା ସାଶୀତିପୃଥୁଲାଯତା। ଚତ୍ଵାରି ତସ୍ଯ ପତ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଶମ୍ ।। ୩୪.

ଏହାର ପତ୍ର ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଅଶୀ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା। ଚାରିଟି ପତ୍ର ଚାରି ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ।

ତତ୍ର ଯାସୌ ମଯା ପୂର୍ଵଂ କର୍ଣିକେତ୍ଯଭିଶବ୍ଦିତା। ତାଂ ଵର୍ଣ୍ଯମାନାମେକାଗ୍ରାଃ ସମାସେନ ନିବୋଧତ ।। ୩୪.

ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯାହାକୁ କର୍ଣ୍ଣିକା ବୋଲି କହିଥିଲି, ଏହାର ବିବରଣୀ ଛୋଟ ଭାବେ ଏବେ ଶୁଣ।

ଶତାଶ୍ରିମେନଂ ମେନେଽତ୍ରିଃ ସହସ୍ରାଶ୍ରିମୃଷିର୍ଭୃଗୁଃ। ଅଷ୍ଟାଶ୍ରିମେନଂ ସାଵର୍ଣିଶ୍ଚତୁରସ୍ରନ୍ତୁ ଭାଗୁରିଃ ।। ୩୪.

ଅତ୍ରି ଏହାକୁ ଶତ କିରଣ ଭାବେ ମନେ କରିଥିଲେ, ଭୃଗୁ ହଜାର କିରଣ, ସାବର୍ଣି ଆଠ କିରଣ, ଭାଗୁରି ଚାରି କିରଣ ଭାବେ ମନେ କରିଥିଲେ।

ଵାର୍ଷାଯଣିସ୍ତୁ ସାମୁଦ୍ରଂ ଶରାଵଞ୍ଚୈଵ ଗାଲଵଃ। ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଵେଣୀକୃତଂ ଗାର୍ଗ୍ଯଃ କ୍ରୋଷ୍ଟକିଃ ପରିମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୩୪.

ବାର୍ଷାୟଣ ଏହାକୁ ସମୁଦ୍ର ପରି, ଗାଳବ ଥାଳି ପରି, ଗାର୍ଗ୍ୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବିନ୍ଧା ପରି, କ୍ରୋଷ୍ଟକି ଗୋଲ ଆକୃତି ଭାବେ ମନେ କରିଥିଲେ।

ଯଦ୍ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ହି ଯତ୍ପାର୍ଶ୍ଚ ପର୍ଵତାଧିପତେର୍ଋଷିଃ। ତତ୍ତଦେଵାସ୍ଯ ଵେଦାସୌ ବ୍ରହ୍ମୈନଂ ଵେଦ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୩୪.

ଯେଉଁ ଦିଗର ଯେଉଁ ଭାଗ, ସେହି ପର୍ବତର ଋଷି ତାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି। ସେପରି ସେ ବେଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

ମଣିରତ୍ନମଯଂ ଚିତ୍ରଂ ନାନାଵର୍ଣପ୍ରଭାଯୁତମ୍। ଅନେକଵର୍ଣନିଚଯଂ ସୌଵର୍ଣମରୁଣପ୍ରଭମ୍ ।। ୩୪.

ଏହା ମଣି ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହାର ଅନେକ ରଙ୍ଗର ଝଲକ ଅଛି, ସୁନା ଓ ଲାଲ ଚାଁଦି ପରି ଦେଖାଯାଏ।

କାନ୍ତଂ ସହସ୍ରପର୍ଵାଣଂ ସହସ୍ରୋଦକକନ୍ଦରମ୍। ସହସ୍ର ଶତପତ୍ରନ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମେରୁଂ ନଗୋତ୍ତମମ୍ ।। ୩୪.

ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ସବୁ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣ; ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ, ହଜାର ଶିଖର, ହଜାର ଜଳଭରା ଗୁହା ଓ ହଜାର ପଦ୍ମପାତ୍ର ଭଳି ଶେଷ ଅଛି।

ମଣିରତ୍ନାର୍ପିତସ୍ତମ୍ଭୈର୍ମଣିଚିତ୍ରିତଵେଦିକୈଃ। ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ତଥା ଵିଦ୍ରୁମତୋରଣୈଃ ।। ୩୪.

ଏହାର ସ୍ତମ୍ଭ ମଣି ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରରେ ସଜିଥିବା, ଦେହ ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଓ ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ପାଗା ମଣିରେ ତିଆରି।

ଵିମାନଯାନୈଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିଃ ଶତସଙ୍ଖ୍ଯୈର୍ଦିଵୌକସାମ୍। ପ୍ରଭାଦୀପିତପର୍ଯନ୍ତଂ ମେରୁଂ ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି ।। ୩୪.

ମେରୁ ପର୍ବତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଖରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତଶଃ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଛି, ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ୱ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଛି।

ତସ୍ଯ ପର୍ଵସହସ୍ରେଽସ୍ମିନ୍ ନାନାଶ୍ରଯଵିଭୂଷିତେ। ସର୍ଵଦେଵ ନିକାଯାନି ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟାନ୍ଯନେକଶଃ ।। ୩୪.

ଏହି ହଜାର ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ନିବାସ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦଳ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ତମାଵସଚ୍ଚୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵତଲେ ଦେଵଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵରିଷ୍ଠସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ, ସବୁଠାରୁ ଉପର ତଳରେ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବସବାସ କରନ୍ତି।

ମହାଭୁଵନସମ୍ପୂର୍ଣୈଃ ସର୍ଵ୍ଵୈଃ କାମଫଲପ୍ରଦୈଃ । ମହାସୁରସହସ୍ରୈସ୍ତଂ ଦିକ୍ଷ୍ଵନେକସମାକୁଲମ୍ ।। ୩୪.

ସେଠା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହଜାର ହଜାର ମହାଅସୁର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି।

ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସଭା ରମ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗଣସେଵିତା । ନାମ୍ନା ମନୋଵତୀ ନାମ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମଧୁର ସଭା ଅଛି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସେବନ୍ତି, ଏହାର ନାମ 'ମନୋବତୀ', ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତତ୍ରେଶାନସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ସହସ୍ରାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍। ମହାଵିମାନଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମହିମ୍ନା ଵର୍ତତେ ସଦା ।। ୩୪.

ସେଠାରେ, ଏଶାନ ଦେବ, ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ତେଜସ୍ୱୀ, ଏକ ବିଶାଳ ବିମାନ ତିଆରି କରି ସେଠାରେ ସଦା ମହିମାରେ ବସିଛନ୍ତି।

ତତ୍ର ସର୍ଷିଗଣା ଦେଵାଶ୍ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ତେ ତଦା। ତଦେଵ ତେଜସାଂ ରାଶିର୍ଦେଵାନାଂ ତତ୍ର କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ସେବନ୍ତି; ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କର ତେଜ ଏକାତ୍ମ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ।

ତତ୍ରାସ୍ତେ ଶ୍ରୀପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ। ଉପାସ୍ଯମାନସ୍ତ୍ରିଦଶୈର୍ମହାଯୋଗୈଃ ସୁରର୍ଷିଭିଃ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀପତି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ପୁରନ୍ଦର, ଦେବତା, ମହାଯୋଗୀ ଓ ଦେବ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଅଛନ୍ତି।

ତତ୍ର ଲୋକପତେଃ ସ୍ଥାନମାଦିତ୍ଯସମଵର୍ଚସଃ। ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵ୍ଵସିଦ୍ଧୈର୍ନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ୱୀ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

ତମିନ୍ଦ୍ରଲୋକଂ ଲୋକସ୍ଯ ଋଦ୍ଧ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତମ୍। ଦୀପ୍ଯତେ ତ୍ଵମରଶ୍ରେଷ୍ଠୈସ୍ତ୍ରିଦଶୈର୍ନିତ୍ଯସେଵିତମ୍ ।। ୩୪.

ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେବତା ଓ ଅମରମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସଦା ସେବନ୍ତି, ଏହା ଦୀପ୍ତିମାନ।

ଦ୍ଵିତୀଯେଽପ୍ଯନ୍ତରତଟେ ଵୈଦିଶ୍ଯେ ପୂର୍ଵ୍ଵଦକ୍ଷିଣେ। ନାନାଧାତୁଶତଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ସୁରମ୍ଯମତିତେଜସମ୍ ।। ୩୪.

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନ୍ତର ଢାଳରେ, ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଶତଶଃ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

ନୈକରତ୍ନାର୍ଥିତତଲମନେକସ୍ତମ୍ଭସଂଯୁତମ୍। ଜାମ୍ବୂନଦକୃତୋଦ୍ଯାନଂ ନାନାରତ୍ନସୁଵେଦିକମ୍ ।। ୩୪.

ଏହାର ତଳ ଅନେକ ମଣିର ଲୋଭନୀୟ, ଅନେକ ସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ, ସୁନାର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଣିର ମଞ୍ଚ ଅଛି।

କୂଟାଗାରୈର୍ଵିନିକ୍ଷିପ୍ତମନେକୈର୍ଭଵନୋତ୍ତମୈଃ । ମହାଵିମାନଂ ପ୍ରଥିତଂ ଭାସ୍କରଂ ଜାତଵେଦସମ୍ ।। ୩୪.

ଏଠାରେ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଗୃହ ଓ ମହଲ ରହିଛି, ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶାଳ ବିମାନ ଅଛି, ଯାହା ଭାସ୍କର ଭଳି ଚମକୁଛି, ଯାହା ଜାତବେଦସ୍ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କର।

ସା ହି ତେଜୋଵତୀ ନାମ ହୁତାଶସ୍ଯ ମହାସଭା। ସାକ୍ଷାତ୍ତତ୍ର ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଦେଵମୁଖୋଽନଲଃ ।। ୩୪.

ଏହା ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଙ୍କର ମହାସଭା, ଯାହାକୁ 'ତେଜୋବତୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ଅନଳ ଉପସ୍ଥିତ।

ଶିଖାଶତସହସ୍ରାଢ୍ଯୋ ଜ୍ଵାଲାମାଲୀ ଵିଭା ଵସୁଃ। ସ୍ତୂଯତେ ହୂଯତେ ଚୈଵ ତତ୍ର ସର୍ଷିଗଣୈଃ ସୁରୈଃ ।। ୩୪.

ସେ, ଶତଶଃ ହଜାର ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଜ୍ୱାଳାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ବସୁ ଭାବେ ଏଠାରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ହୋମ କରନ୍ତି।

ଅଧିଦୈଵକୃତଂ ଵିପ୍ରୈର୍ଵିଶେଷଃ ସ ତୁ ଉଚ୍ଯତେ। ସ ଵିଭାଗଞ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ସର୍ଵ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୩୪.

ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ବିଶେଷତା କହିଛନ୍ତି, ଏହି ଭିନ୍ନତା ଓ ତେଜସ୍ୱିତା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ।

ଭୋଗାନ୍ତରମନୁପ୍ରାପ୍ତ ଏକତେଜୋ ଵିଭୁଃ ସ୍ମୃତଃ। ପୃଥକ୍‌ତ୍ଵଞ୍ଚ ହି ଯୁକ୍ତ୍ଯା ତୁ କାର୍ଯକାରଣମିଶ୍ରିତମ୍ ।। ୩୪.

ଅନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବାବେଳେ, ସେ ଏକ ଅପାର ତଜ୍ଜ୍ୱଳ୍ୟ ଭାବେ ଚିନ୍ତାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ବିଚାର କଲେ, କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଅଲଗା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବୁଝିବାକୁ ମିଳେ।

ତମଗ୍ନିଂ ଲୋକଲୋକଜ୍ଞୈସ୍ତଦ୍ଵୀର୍ଯୈଂସ୍ତତ୍ପରା କ୍ରମୈଃ । ମହାତ୍ମଭିର୍ମହାସିଦ୍ଧୈର୍ମହାଭାଗୈର୍ନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୩୪.

ସେଇ ଅଗ୍ନିକୁ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାହାର ଗୁଣ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାର ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ପରେ ଏକ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।