ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନାନାଵର୍ଣେଷୁ ପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ପୂର୍ଵତଃ ଶ୍ଵେତ ଉଚ୍ଯତେ। ପୀତନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣଂ ତସ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗଂ କୃଷ୍ଣଂ ତଥାପରମ୍ ।। ୩୪.

ମେରୁ ପର୍ବତର ଚାରିପଟେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଅଛି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ, ଦକ୍ଷିଣରେ ପୀତ ଶୃଙ୍ଗ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ କୃଷ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗ ଅଛି।

ଉତ୍ତରଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ତଂ ଵୈ ଶୋଭିଵର୍ଣସମନ୍ଵିତମ୍। ମେରୁସ୍ତୁ ଶୋଭତେ ଶୁଭ୍ରୋ ରାଜଵତ୍ସ ତୁ ଧିଷ୍ଠିତଃ ।। ୩୪.

ତାହାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏକ ଲାଲ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ। ମେରୁ ପର୍ବତ ସଫା ଧଳା ରୂପରେ ରାଜାଙ୍କ ଛୁଆ ପରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ବିରାଜମାନ।

ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାଭୋ ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ। ଚତୁରଶୀତିସାହସ୍ର ଉତ୍ସେଧେନ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ ।। ୩୪.

ସେହି ପର୍ବତ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଧୂଆଁ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉରାସି ହଜାର ମାନାଯାଇଛି।

ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ଷୋଡଶାଧସ୍ତାଦ୍ଵିସ୍ତୃତସ୍ତାଵଦେଵ ତୁ । ସ ଶରାଵସ୍ଥିତଃ ପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି ଵିସ୍ତୃତଃ ।। ୩୪.

ଏହା ଛଉଦଶ ମାପ ତଳେ ଓ ସେତେ ମାପ ଉପରେ ପ୍ରସାରିତ। ପୂର୍ବେ ଏହା ଏକ ଥାଳି ପରି ଥିଲା, ତାହାର ଶିର ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରସ୍ଥ ଏକତିସ ମାପ।

ଵିସ୍ତାରାତ୍ ତ୍ରିଗୁଣଶ୍ଚାସ୍ଯ ପରିଣାହଃ ସମନ୍ତତଃ। ମଣ୍ଡଲେନ ପ୍ରମାଣେନ ତ୍ର୍ଯସ୍ରେଽର୍ଦ୍ଧନ୍ତୁ ତଦିଷ୍ଯତେ ।। ୩୪.

ଏହାର ପରିଧି ସବୁଦିଗରେ ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥର ତିନିଗୁଣା। ଗୋଲ ଆକୃତିରେ ମାପିଲେ, ତ୍ରିଭୁଜ ଆକୃତିର ଅର୍ଧାଂଶ ଧରାଯାଏ।

ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ସମନ୍ତତଃ। ଅଷ୍ଟାଭିରଧିକାନି ସ୍ଯୁସ୍ତ୍ର୍ଯସ୍ରେ ମାନେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍ ।। ୩୪.

ଚାରିଦିଗରେ ଏହାର ଆୟତନ ଚାଳିସ ହଜାର ଯୋଜନ, ତ୍ରିଭୁଜ ମାପରେ ଆଠଟି ଅଧିକ ଯୋଜନ ଯୋଗ ହୁଏ।

ଚତୁରସ୍ରେଣ ମାନେନ ପରିଣାହଃ ସମନ୍ତତଃ। ଚତୁଃଷଷ୍ଟିସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ଵିଧୀଯତେ ।। ୩୪.

ଚତୁର୍ଭୁଜ ମାପରେ ଏହାର ପରିଧି ସବୁଦିଗରେ ଚଉଷଠି ହଜାର ଯୋଜନ ଧରାଯାଏ।

ସ ପର୍ଵତୋ ମହାଦିଵ୍ଯୋ ଦିଵ୍ଯୌଷଧିସମନ୍ଵିତଃ। ଭୁଵନୈରାଵୃତଃ ସର୍ଵୋ ଜାତରୂପମଯୈଃ ଶୁଭୈଃ ।। ୩୪.

ସେହି ପର୍ବତ ଅତି ଦିବ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ଭରିଆ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଛି, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ।

ତତ୍ର ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରାକ୍ଷସାଃ । ଶୈଲରାଜୈଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶୁଭାଶ୍ଚାପ୍ସରସାଙ୍ଗଣାଃ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପର୍ବତରାଜମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି।

ସ ତୁମେରୁଃ ପରିଵୃତୋ ଭୁଵନୈର୍ଭୂତଭାଵନଃ। ଚତ୍ଵାରୋ ଯସ୍ଯ ଦେଶା ଵୈ ନାନାପାର୍ଶ୍ଵେଷ୍ଵଧିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୩୪.

ସେହି ମେରୁ ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ସ। ତାହାର ଚାରିପାଖରେ ଚାରିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵୋ ଭରତଶ୍ଚୈଵ କେତୁମାଲଶ୍ଚ ପଶ୍ଚିମଃ। ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଶ୍ଚୈଵ କୃତପୁଣ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଯାଃ ।। ୩୪.

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ଭାରତ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ ଏବଂ ଉତ୍ତର କୁରୁ — ଏମାନେ ସମସ୍ତ ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ।

କର୍ଣିକା ତସ୍ଯ ପଦ୍ମସ୍ଯ ସମନ୍ତାତ୍ପରିମଣ୍ଡଲା। ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ନଵତିଃ ଷଟ୍ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚାପ୍ଯଶୀତିଶ୍ଚ ଅନ୍ତରାନ୍ତର ଧିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୩୪.

ସେହି ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ସବୁପଟେ ଗୋଲ ଆକୃତିର। ଏହାର ମାପ ଛଅନବେ ହଜାର ଯୋଜନ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ତରାଳରେ ଚାରି ଓ ଅଶୀ ଯୋଜନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ତ୍ରିଶତଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ପ୍ରମାଣତଃ। ତସ୍ଯ କେଶରଜାଲାନି ଵିସ୍ତୀର୍ଣାନି ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୪.

ତିନି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଏହାର ମାପ, ଏହାର କେଶର ତନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ।

ଶତସାହସ୍ରିକାଯାମା ସାଶୀତିପୃଥୁଲାଯତା। ଚତ୍ଵାରି ତସ୍ଯ ପତ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଶମ୍ ।। ୩୪.

ଏହାର ପତ୍ର ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଅଶୀ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା। ଚାରିଟି ପତ୍ର ଚାରି ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ।

ତତ୍ର ଯାସୌ ମଯା ପୂର୍ଵଂ କର୍ଣିକେତ୍ଯଭିଶବ୍ଦିତା। ତାଂ ଵର୍ଣ୍ଯମାନାମେକାଗ୍ରାଃ ସମାସେନ ନିବୋଧତ ।। ୩୪.

ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯାହାକୁ କର୍ଣ୍ଣିକା ବୋଲି କହିଥିଲି, ଏହାର ବିବରଣୀ ଛୋଟ ଭାବେ ଏବେ ଶୁଣ।

ଶତାଶ୍ରିମେନଂ ମେନେଽତ୍ରିଃ ସହସ୍ରାଶ୍ରିମୃଷିର୍ଭୃଗୁଃ। ଅଷ୍ଟାଶ୍ରିମେନଂ ସାଵର୍ଣିଶ୍ଚତୁରସ୍ରନ୍ତୁ ଭାଗୁରିଃ ।। ୩୪.

ଅତ୍ରି ଏହାକୁ ଶତ କିରଣ ଭାବେ ମନେ କରିଥିଲେ, ଭୃଗୁ ହଜାର କିରଣ, ସାବର୍ଣି ଆଠ କିରଣ, ଭାଗୁରି ଚାରି କିରଣ ଭାବେ ମନେ କରିଥିଲେ।

ଵାର୍ଷାଯଣିସ୍ତୁ ସାମୁଦ୍ରଂ ଶରାଵଞ୍ଚୈଵ ଗାଲଵଃ। ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଵେଣୀକୃତଂ ଗାର୍ଗ୍ଯଃ କ୍ରୋଷ୍ଟକିଃ ପରିମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୩୪.

ବାର୍ଷାୟଣ ଏହାକୁ ସମୁଦ୍ର ପରି, ଗାଳବ ଥାଳି ପରି, ଗାର୍ଗ୍ୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବିନ୍ଧା ପରି, କ୍ରୋଷ୍ଟକି ଗୋଲ ଆକୃତି ଭାବେ ମନେ କରିଥିଲେ।

ଯଦ୍ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ହି ଯତ୍ପାର୍ଶ୍ଚ ପର୍ଵତାଧିପତେର୍ଋଷିଃ। ତତ୍ତଦେଵାସ୍ଯ ଵେଦାସୌ ବ୍ରହ୍ମୈନଂ ଵେଦ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୩୪.

ଯେଉଁ ଦିଗର ଯେଉଁ ଭାଗ, ସେହି ପର୍ବତର ଋଷି ତାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି। ସେପରି ସେ ବେଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

ମଣିରତ୍ନମଯଂ ଚିତ୍ରଂ ନାନାଵର୍ଣପ୍ରଭାଯୁତମ୍। ଅନେକଵର୍ଣନିଚଯଂ ସୌଵର୍ଣମରୁଣପ୍ରଭମ୍ ।। ୩୪.

ଏହା ମଣି ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହାର ଅନେକ ରଙ୍ଗର ଝଲକ ଅଛି, ସୁନା ଓ ଲାଲ ଚାଁଦି ପରି ଦେଖାଯାଏ।

କାନ୍ତଂ ସହସ୍ରପର୍ଵାଣଂ ସହସ୍ରୋଦକକନ୍ଦରମ୍। ସହସ୍ର ଶତପତ୍ରନ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମେରୁଂ ନଗୋତ୍ତମମ୍ ।। ୩୪.

ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ସବୁ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣ; ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ, ହଜାର ଶିଖର, ହଜାର ଜଳଭରା ଗୁହା ଓ ହଜାର ପଦ୍ମପାତ୍ର ଭଳି ଶେଷ ଅଛି।

ମଣିରତ୍ନାର୍ପିତସ୍ତମ୍ଭୈର୍ମଣିଚିତ୍ରିତଵେଦିକୈଃ। ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ତଥା ଵିଦ୍ରୁମତୋରଣୈଃ ।। ୩୪.

ଏହାର ସ୍ତମ୍ଭ ମଣି ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରରେ ସଜିଥିବା, ଦେହ ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଓ ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ପାଗା ମଣିରେ ତିଆରି।

ଵିମାନଯାନୈଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିଃ ଶତସଙ୍ଖ୍ଯୈର୍ଦିଵୌକସାମ୍। ପ୍ରଭାଦୀପିତପର୍ଯନ୍ତଂ ମେରୁଂ ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି ।। ୩୪.

ମେରୁ ପର୍ବତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଖରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତଶଃ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଛି, ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ୱ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଛି।

ତସ୍ଯ ପର୍ଵସହସ୍ରେଽସ୍ମିନ୍ ନାନାଶ୍ରଯଵିଭୂଷିତେ। ସର୍ଵଦେଵ ନିକାଯାନି ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟାନ୍ଯନେକଶଃ ।। ୩୪.

ଏହି ହଜାର ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ନିବାସ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦଳ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ତମାଵସଚ୍ଚୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵତଲେ ଦେଵଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵରିଷ୍ଠସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ, ସବୁଠାରୁ ଉପର ତଳରେ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବସବାସ କରନ୍ତି।

ମହାଭୁଵନସମ୍ପୂର୍ଣୈଃ ସର୍ଵ୍ଵୈଃ କାମଫଲପ୍ରଦୈଃ । ମହାସୁରସହସ୍ରୈସ୍ତଂ ଦିକ୍ଷ୍ଵନେକସମାକୁଲମ୍ ।। ୩୪.

ସେଠା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହଜାର ହଜାର ମହାଅସୁର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି।

ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସଭା ରମ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗଣସେଵିତା । ନାମ୍ନା ମନୋଵତୀ ନାମ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମଧୁର ସଭା ଅଛି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସେବନ୍ତି, ଏହାର ନାମ 'ମନୋବତୀ', ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତତ୍ରେଶାନସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ସହସ୍ରାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍। ମହାଵିମାନଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମହିମ୍ନା ଵର୍ତତେ ସଦା ।। ୩୪.

ସେଠାରେ, ଏଶାନ ଦେବ, ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ତେଜସ୍ୱୀ, ଏକ ବିଶାଳ ବିମାନ ତିଆରି କରି ସେଠାରେ ସଦା ମହିମାରେ ବସିଛନ୍ତି।

ତତ୍ର ସର୍ଷିଗଣା ଦେଵାଶ୍ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ତେ ତଦା। ତଦେଵ ତେଜସାଂ ରାଶିର୍ଦେଵାନାଂ ତତ୍ର କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ସେବନ୍ତି; ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କର ତେଜ ଏକାତ୍ମ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ।

ତତ୍ରାସ୍ତେ ଶ୍ରୀପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରନ୍ଦରଃ। ଉପାସ୍ଯମାନସ୍ତ୍ରିଦଶୈର୍ମହାଯୋଗୈଃ ସୁରର୍ଷିଭିଃ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀପତି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ପୁରନ୍ଦର, ଦେବତା, ମହାଯୋଗୀ ଓ ଦେବ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଅଛନ୍ତି।