ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ ପୃଥିଵୀ ପଦ୍ମଂ ମେରୁପର୍ଵତକର୍ଣିକମ୍। ଚତୁଷ୍ପଥଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପଞ୍ଚଗୁଣଂ ମହତ୍ ।। ୩୪.

ଅଦୃଶ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ପୃଥିବୀ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହା ପଦ୍ମ ଭଳି ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତ ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗ। ସେଠାରୁ ଚାରି ଦିଗର ପଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ପାଞ୍ଚ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ତତଃ ସର୍ଵ୍ଵାଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଵୃତ୍ତଯୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ନୈକକଲ୍ପାର୍ଜିତୈଃ ପୁଣ୍ଯୌର୍ଵେ ଵିଧୈଃ ପ୍ରାଗୁପାର୍ଜିତୈଃ ।। ୩୪.

ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନେକ କଳ୍ପରେ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା।

କୃତାତ୍ମଭିର୍ଵିନୀତାତ୍ମା ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ। ମହାଦେଵୋ ମହାଯୋଗୀ ଜଗଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ସର୍ଵଲୋକଗତୋଽନନ୍ତୋ ହ୍ଯମୂର୍ତିତ୍ଵାଦଜାଯତ ।। ୩୪.

ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ପରମ ପୁରୁଷ, ମହାଦେବ, ମହାଯୋଗୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଥମ, ମହେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅନନ୍ତ ଓ ନିରାକାର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ନ ତସ୍ଯ ପ୍ରାକୃତୀ ମୂର୍ତ୍ତିର୍ମାଂସମେଦୋଽସ୍ଥିସମ୍ଭଵା । ଯୋଗାଚ୍ଚୈଵେଶ୍ଵରତ୍ଵାଚ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମାଗତ ଏଵ ସଃ ।। ୩୪.

ତାଙ୍କର କୌଣସି ପ୍ରାକୃତିକ ଦେହ ନାହିଁ, ମାଂସ, ଚର୍ବି କିମ୍ବା ହାଡ଼ରୁ ତିଆରି ନୁହେଁ। ଯୋଗ ଓ ଈଶ୍ୱରତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଲୋକପଦ୍ମଂ ସନାତନମ୍। କଲ୍ପଶେଷସ୍ଯ ତସ୍ଯାଦୌ କାଲସ୍ଯ ଗତିରୀଦୃଶୀ ।। ୩୪.

ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରୁ ସନାତନ ଲୋକପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। କଳ୍ପର ଶେଷ ଆରମ୍ଭରେ ସମୟର ଏହିପରି ଗତି ହୁଏ।

ତସ୍ମିନ୍ ପଦ୍ମେ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଦେଵଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ପ୍ରଜାପତିପତିର୍ବ୍ରହ୍ମା ଈଶାନୋ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୪.

ସେହି ପଦ୍ମ ଉପରେ ଦେବଦେବ, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମାନ୍ୟ, ଜଗତର ନାୟକ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତସ୍ଯ ବୀଜାନି ସର୍ଗୋ ହି ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ଯଥାର୍ଥଵତ୍। କୃତ୍ସ୍ନଃ ପ୍ରଜାନିସର୍ଗେଣ ଵିସ୍ତରେଣେହ କଥ୍ଯତେ ।। ୩୪.

ତାଙ୍କର ବୀଜଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି, ଯେପରି ପଦ୍ମର ବୀଜ ଥାଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାର ସୃଷ୍ଟିକୁ ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।

ଯଦବ୍ଜଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତତସ୍ତନ୍ନାଭିତୋଽଭଵତ୍। ପଦ୍ମାକାରା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ପୃଥିଵୀ ସଵନଦ୍ରୁମା ।। ୩୪.

ଏହି ପଦ୍ମ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ଏହିଠାରୁ ପଦ୍ମ ଆକୃତିର ପୃଥିବୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗଛପାଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ତଦସ୍ଯ ଲୋକପଦ୍ମସ୍ଯ ଵିସ୍ତରେଣ ପ୍ରକାଶିତମ୍। ଵର୍ଣମାନଂ ଵିଭାଗେନ କ୍ରମଶଃ ଶ୍ରୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୪.

ଏହିପରି ଏହି ଲୋକପଦ୍ମର ବିସ୍ତାର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହାର ବିଭାଗ ଓ ମାପକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ମହାଦ୍ଵୀପାସ୍ତୁ ଵିଖ୍ଯାତାଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ପତ୍ରସଂସ୍ଥିତାଃ। ତତଃ କର୍ଣିକସଂସ୍ଥାନୋ ମେରୁର୍ନାମ ମହାବଲଃ ।। ୩୪.

ଚାରିଟି ମହାଦ୍ୱୀପ ପଦ୍ମର ପତ୍ର ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କର୍ଣ୍ଣିକା ଭଳି ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ନାନାଵର୍ଣେଷୁ ପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ପୂର୍ଵତଃ ଶ୍ଵେତ ଉଚ୍ଯତେ। ପୀତନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣଂ ତସ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗଂ କୃଷ୍ଣଂ ତଥାପରମ୍ ।। ୩୪.

ମେରୁ ପର୍ବତର ଚାରିପଟେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଅଛି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ, ଦକ୍ଷିଣରେ ପୀତ ଶୃଙ୍ଗ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ କୃଷ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗ ଅଛି।

ଉତ୍ତରଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ତଂ ଵୈ ଶୋଭିଵର୍ଣସମନ୍ଵିତମ୍। ମେରୁସ୍ତୁ ଶୋଭତେ ଶୁଭ୍ରୋ ରାଜଵତ୍ସ ତୁ ଧିଷ୍ଠିତଃ ।। ୩୪.

ତାହାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏକ ଲାଲ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ। ମେରୁ ପର୍ବତ ସଫା ଧଳା ରୂପରେ ରାଜାଙ୍କ ଛୁଆ ପରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ବିରାଜମାନ।

ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାଭୋ ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ। ଚତୁରଶୀତିସାହସ୍ର ଉତ୍ସେଧେନ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ ।। ୩୪.

ସେହି ପର୍ବତ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଧୂଆଁ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉରାସି ହଜାର ମାନାଯାଇଛି।

ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ଷୋଡଶାଧସ୍ତାଦ୍ଵିସ୍ତୃତସ୍ତାଵଦେଵ ତୁ । ସ ଶରାଵସ୍ଥିତଃ ପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି ଵିସ୍ତୃତଃ ।। ୩୪.

ଏହା ଛଉଦଶ ମାପ ତଳେ ଓ ସେତେ ମାପ ଉପରେ ପ୍ରସାରିତ। ପୂର୍ବେ ଏହା ଏକ ଥାଳି ପରି ଥିଲା, ତାହାର ଶିର ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରସ୍ଥ ଏକତିସ ମାପ।

ଵିସ୍ତାରାତ୍ ତ୍ରିଗୁଣଶ୍ଚାସ୍ଯ ପରିଣାହଃ ସମନ୍ତତଃ। ମଣ୍ଡଲେନ ପ୍ରମାଣେନ ତ୍ର୍ଯସ୍ରେଽର୍ଦ୍ଧନ୍ତୁ ତଦିଷ୍ଯତେ ।। ୩୪.

ଏହାର ପରିଧି ସବୁଦିଗରେ ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥର ତିନିଗୁଣା। ଗୋଲ ଆକୃତିରେ ମାପିଲେ, ତ୍ରିଭୁଜ ଆକୃତିର ଅର୍ଧାଂଶ ଧରାଯାଏ।

ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ସମନ୍ତତଃ। ଅଷ୍ଟାଭିରଧିକାନି ସ୍ଯୁସ୍ତ୍ର୍ଯସ୍ରେ ମାନେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍ ।। ୩୪.

ଚାରିଦିଗରେ ଏହାର ଆୟତନ ଚାଳିସ ହଜାର ଯୋଜନ, ତ୍ରିଭୁଜ ମାପରେ ଆଠଟି ଅଧିକ ଯୋଜନ ଯୋଗ ହୁଏ।

ଚତୁରସ୍ରେଣ ମାନେନ ପରିଣାହଃ ସମନ୍ତତଃ। ଚତୁଃଷଷ୍ଟିସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ଵିଧୀଯତେ ।। ୩୪.

ଚତୁର୍ଭୁଜ ମାପରେ ଏହାର ପରିଧି ସବୁଦିଗରେ ଚଉଷଠି ହଜାର ଯୋଜନ ଧରାଯାଏ।

ସ ପର୍ଵତୋ ମହାଦିଵ୍ଯୋ ଦିଵ୍ଯୌଷଧିସମନ୍ଵିତଃ। ଭୁଵନୈରାଵୃତଃ ସର୍ଵୋ ଜାତରୂପମଯୈଃ ଶୁଭୈଃ ।। ୩୪.

ସେହି ପର୍ବତ ଅତି ଦିବ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ଭରିଆ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଛି, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ।

ତତ୍ର ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରାକ୍ଷସାଃ । ଶୈଲରାଜୈଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶୁଭାଶ୍ଚାପ୍ସରସାଙ୍ଗଣାଃ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପର୍ବତରାଜମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି।

ସ ତୁମେରୁଃ ପରିଵୃତୋ ଭୁଵନୈର୍ଭୂତଭାଵନଃ। ଚତ୍ଵାରୋ ଯସ୍ଯ ଦେଶା ଵୈ ନାନାପାର୍ଶ୍ଵେଷ୍ଵଧିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୩୪.

ସେହି ମେରୁ ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ସ। ତାହାର ଚାରିପାଖରେ ଚାରିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵୋ ଭରତଶ୍ଚୈଵ କେତୁମାଲଶ୍ଚ ପଶ୍ଚିମଃ। ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଶ୍ଚୈଵ କୃତପୁଣ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଯାଃ ।। ୩୪.

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ଭାରତ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ ଏବଂ ଉତ୍ତର କୁରୁ — ଏମାନେ ସମସ୍ତ ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ।

କର୍ଣିକା ତସ୍ଯ ପଦ୍ମସ୍ଯ ସମନ୍ତାତ୍ପରିମଣ୍ଡଲା। ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ନଵତିଃ ଷଟ୍ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚାପ୍ଯଶୀତିଶ୍ଚ ଅନ୍ତରାନ୍ତର ଧିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୩୪.

ସେହି ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ସବୁପଟେ ଗୋଲ ଆକୃତିର। ଏହାର ମାପ ଛଅନବେ ହଜାର ଯୋଜନ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ତରାଳରେ ଚାରି ଓ ଅଶୀ ଯୋଜନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ତ୍ରିଶତଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ପ୍ରମାଣତଃ। ତସ୍ଯ କେଶରଜାଲାନି ଵିସ୍ତୀର୍ଣାନି ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୪.

ତିନି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଏହାର ମାପ, ଏହାର କେଶର ତନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ।

ଶତସାହସ୍ରିକାଯାମା ସାଶୀତିପୃଥୁଲାଯତା। ଚତ୍ଵାରି ତସ୍ଯ ପତ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଶମ୍ ।। ୩୪.

ଏହାର ପତ୍ର ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଅଶୀ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା। ଚାରିଟି ପତ୍ର ଚାରି ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ।

ତତ୍ର ଯାସୌ ମଯା ପୂର୍ଵଂ କର୍ଣିକେତ୍ଯଭିଶବ୍ଦିତା। ତାଂ ଵର୍ଣ୍ଯମାନାମେକାଗ୍ରାଃ ସମାସେନ ନିବୋଧତ ।। ୩୪.

ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯାହାକୁ କର୍ଣ୍ଣିକା ବୋଲି କହିଥିଲି, ଏହାର ବିବରଣୀ ଛୋଟ ଭାବେ ଏବେ ଶୁଣ।

ଶତାଶ୍ରିମେନଂ ମେନେଽତ୍ରିଃ ସହସ୍ରାଶ୍ରିମୃଷିର୍ଭୃଗୁଃ। ଅଷ୍ଟାଶ୍ରିମେନଂ ସାଵର୍ଣିଶ୍ଚତୁରସ୍ରନ୍ତୁ ଭାଗୁରିଃ ।। ୩୪.

ଅତ୍ରି ଏହାକୁ ଶତ କିରଣ ଭାବେ ମନେ କରିଥିଲେ, ଭୃଗୁ ହଜାର କିରଣ, ସାବର୍ଣି ଆଠ କିରଣ, ଭାଗୁରି ଚାରି କିରଣ ଭାବେ ମନେ କରିଥିଲେ।

ଵାର୍ଷାଯଣିସ୍ତୁ ସାମୁଦ୍ରଂ ଶରାଵଞ୍ଚୈଵ ଗାଲଵଃ। ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଵେଣୀକୃତଂ ଗାର୍ଗ୍ଯଃ କ୍ରୋଷ୍ଟକିଃ ପରିମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୩୪.

ବାର୍ଷାୟଣ ଏହାକୁ ସମୁଦ୍ର ପରି, ଗାଳବ ଥାଳି ପରି, ଗାର୍ଗ୍ୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବିନ୍ଧା ପରି, କ୍ରୋଷ୍ଟକି ଗୋଲ ଆକୃତି ଭାବେ ମନେ କରିଥିଲେ।

ଯଦ୍ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ହି ଯତ୍ପାର୍ଶ୍ଚ ପର୍ଵତାଧିପତେର୍ଋଷିଃ। ତତ୍ତଦେଵାସ୍ଯ ଵେଦାସୌ ବ୍ରହ୍ମୈନଂ ଵେଦ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୩୪.

ଯେଉଁ ଦିଗର ଯେଉଁ ଭାଗ, ସେହି ପର୍ବତର ଋଷି ତାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି। ସେପରି ସେ ବେଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

ମଣିରତ୍ନମଯଂ ଚିତ୍ରଂ ନାନାଵର୍ଣପ୍ରଭାଯୁତମ୍। ଅନେକଵର୍ଣନିଚଯଂ ସୌଵର୍ଣମରୁଣପ୍ରଭମ୍ ।। ୩୪.

ଏହା ମଣି ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହାର ଅନେକ ରଙ୍ଗର ଝଲକ ଅଛି, ସୁନା ଓ ଲାଲ ଚାଁଦି ପରି ଦେଖାଯାଏ।