ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପୂର୍ଵ୍ଵତଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣୋଽସୌ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ତେନ ତତ୍। ପୀତଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣେନାସୌ ତେନ ଵୈଶ୍ଯତ୍ଵମିଷ୍ଯତେ ।। ୩୪.

ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଯାହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବିଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ତେଣୁ ଏହାକୁ ବୈଶ୍ୟ ଭାବିଯାଏ।

ଭୃଙ୍ଗପତ୍ରନିଭଶ୍ଵାସୌ ପକ୍ଷ୍ଵିମେନ ମହାବଲଃ। ତେନାସ୍ଯ ଶୂଦ୍ରତା ଦୃଷ୍ଟା ମେରୋର୍ନାନାର୍ଥକାରଣାତ୍ ।। ୩୪.

ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱ ମଧୁମକ୍ଷୀର ପାଖିର ପାଖା ଭଳି କଳା ରଙ୍ଗର, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଶୂଦ୍ର ଭାବିଯାଏ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ।

ପାର୍ଶ୍ଵମୁତ୍ତରତସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ତଵର୍ଣଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ। ତେନାସ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରତା ଚସ୍ଯାଦିତି ଵର୍ଣାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ଵ୍ଯକ୍ତଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵର୍ଣତଃ ପରିମାଣତଃ ।। ୩୪.

ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ତେଣୁ ଏହାକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବିଯାଏ। ଏହିଭଳି ଚାରି ପ୍ରକାର ରଙ୍ଗ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମାପ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।

ନୀଲଶ୍ଚ ଵୈଢୂର୍ଯ୍ଯମଯଃ ଶ୍ଵେତଶ୍ରୃଙ୍ଗୋ ହିରଣ୍ମଯଃ। ମଯୂରବର୍ହଵର୍ଣସ୍ତୁ ଶାତକୌମ୍ଭସ୍ତୁ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାନ୍ ।। ୩୪.

ନୀଳ ପାହାଡ଼ ବୈଡ଼ୂର୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି, ତାହାର ଶିଖର ଧଳା ଏବଂ ସୁନା ରଙ୍ଗର। ଶ୍ୱେତ ପାହାଡ଼ ମୟୂର ପାଖିର ପାଖା ଭଳି ରଙ୍ଗର, ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ସୁନା ରଙ୍ଗର।

ଏତେ ପର୍ଵ୍ଵତରାଜାନଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାଃ। ତେଷାମନ୍ତରଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ନଵସାହସ୍ର ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୪.

ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ନଅ ହଜାର ଯୋଜନା।

ମଧ୍ଯେ ତ୍ଵିଲାଵୃତଂ ଯସ୍ତୁ ମହାମେରୋଃ ସମନ୍ତତଃ। ନଵୈଵ ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ପର୍ଵ୍ଵତସ୍ତୁ ସଃ। ମଧ୍ଯେ ତସ୍ଯ ମହାମେରୋର୍ନିର୍ଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ ।। ୩୪.

ମହାମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ର ପ୍ରସ୍ଥ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନା, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନିଭଳି ଜଳିଉଠେ।

ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ମେରୋରୁତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧଂ ତଥୋତ୍ତରମ୍। ଵର୍ଷାଣି ଯାନି ସପ୍ତାତ୍ର ତେଷାଂ ଯେ ଵର୍ଷପର୍ଵ୍ଵତାଃ। ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଯୋଜନାନି ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯାତ୍ ।। ୩୪.

ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ଅର୍ଦ୍ଧକୁ ବେଦ୍ୟା, ଉତ୍ତର ଅର୍ଦ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ବେଦ୍ୟା କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପାହାଡ଼, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଚଉଡ଼ା ଓ ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାତ୍ତେଷାମାଯାମ ଉଚ୍ଯତେ। ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶତେ ଦ୍ଵେ ମଧ୍ଯମୌ ଗିରୀ ।। ୩୪.

ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଚଉଡ଼ା ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନଙ୍କର ଲମ୍ବ ଦିଆଯାଇଛି। ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ପାହାଡ଼ର ମାପ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା।

ନୀଲଶ୍ଚ ନିଷଧଶ୍ଚୈଵ ତାଭ୍ଯାଂ ହୀନାସ୍ତୁ ଯେଽପରେ। ଶ୍ଵେତଶ୍ଚ ହେମକୂଟଶ୍ଚ ହିମଵାନ୍ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାଂଶ୍ଚ ଯଃ ।। ୩୪.

ନୀଳ ଓ ନିଷଧ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ପାହାଡ଼। ଏହାଠାରୁ ଛୋଟ ଯେଉଁପାହାଡ଼ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଶ୍ୱେତ, ହେମକୂଟ, ହିମବନ୍ତ ଓ ଶୃଙ୍ଗବାନ୍।

ନଵତିର୍ଦ୍ଵୀଵଶୀତିର୍ଦ୍ଵୌ ସହସ୍ରାଣ୍ଯାଯତାସ୍ତୁ ଯେ । ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦାସ୍ତାନି ଵର୍ଷାଣି ସପ୍ତ ଵୈ ।। ୩୪.

ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଲମ୍ବ ବିରାଣ୍ଶି ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକବାସ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ।

ସମ୍ପାତଵିଷମୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ପର୍ଵ୍ଵତୈରାଵୃତାନି ଚ। ସନ୍ତତାନି ନଦୀଭେଦୈରଗମ୍ଯାନି ପରସ୍ପରମ୍। ଵସନ୍ତି ତେଷୁ ସତ୍ଵାନି ନାନା ଜାତୀନି ଭାଗଶଃ ।। ୩୪.

ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଅସମ ଓ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଘେରି ରହିଛି। ଅନେକ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ, ଏକଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାକୁ ଯିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରନ୍ତି।

ଇଦଂ ହୈମଵତଂ ଵର୍ଷଂ ଭାରତଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ହେମକୂଟଂ ପରଂ ତସ୍ମାନ୍ନାମ୍ନା କିମ୍ପୁରୁଷଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୪.

ହିମବନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳଟି 'ଭାରତ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେମକୂଟ ପାହାଡ଼ ପରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ, ସେଠାକୁ 'କିମ୍ପୁରୁଷ' କୁହାଯାଏ।

ନୈଷଧଂ ହେମକୂଟନ୍ତୁ ହରିଵର୍ଷଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ। ହରିଵର୍ଷାତ୍ପରଞ୍ଚୈଵ ମେରୋଶ୍ଚ ତଦିଲାଵୃତମ୍ ।। ୩୪.

ନିଷଧ ଓ ହେମକୂଟ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ, ସେଠାକୁ 'ହରିବର୍ଷ' କୁହାଯାଏ। ହରିବର୍ଷ ଓ ମେରୁ ପରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ଇଲାଵୃତପରଂ ନୀଲଂ ରମ୍ଯକଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ରମ୍ଯାତ୍ପରତରଂ ଶ୍ଵେତଂ ଵିଶ୍ରୁତନ୍ତଦ୍ଧିରଣ୍ମଯମ୍। ହିରଣ୍ମଯାତ୍ପରଞ୍ଚାପି ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାଂସ୍ତୁ କୁରୁସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୪.

ଇଲାବୃତ ପରେ ନୀଳ ପର୍ବତ ଅଛି, ତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରମ୍ୟକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ରମ୍ୟକଠାରୁ ଉତ୍ତମ ହେଉଛି ଶ୍ୱେତ ଅଞ୍ଚଳ, ଏବଂ ଶ୍ୱେତଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି ହିରଣ୍ମୟ। ହିରଣ୍ମୟଠାରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ହେଉଛି ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ପର୍ବତ, ଯାହାକୁ କୁରୁ ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ।

ଧନୁଃସଂସ୍ଥେ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯେ ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ। ଦୀର୍ଘାଣି ତତ୍ର ଚତ୍ଵାରି ମଧ୍ଯମନ୍ତଦିଲାଵୃତମ୍ ।। ୩୪.

ଧନୁଷ ଆକୃତିରେ ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି—ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର। ସେଠାରେ ଚାରିଟି ଲମ୍ବା ଭୂମି ଅଛି, ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ଅର୍ଵାକ୍ ଚ ନିଷଧସ୍ଯାଥ ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ସ୍ମୃତମ୍। ପରଂ ନୀଲଵତୋ ଯଚ୍ଚ ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧନ୍ତୁ ତଦୁତ୍ତରମ୍। ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣେ ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷାଣି ତ୍ରୀଣି ଚୋତ୍ତରେ ।। ୩୪.

ନିଷଧ ପର୍ବତର ଏପଟେ ବେଦୀର ଅର୍ଧାଂଶକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ନୀଳ ପର୍ବତ ପରେ ବେଦୀର ଅର୍ଧାଂଶକୁ ଉତ୍ତର ଭାଗ କୁହାଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣ ପଟେ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ଉତ୍ତର ପଟେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ମେରୁମଧ୍ଯମିଲାଵୃତମ୍। ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ନୀଲସ୍ଯ ନିଷଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ତୁ ।। ୩୪.

ଏହି ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ନୀଳ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣରେ ଏବଂ ନିଷଧ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଉଦଗାଯତୋ ମହାଶୈଲୋ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ ନାମ ପର୍ଵ୍ଵତଃ। ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରୋରୁରାନୀଲନିଷଧାଯତଃ। ଆଯାମତଶ୍ଵତୁସ୍ତ୍ରିଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୩୪.

ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପର୍ବତ ଉଠିଛି, ଯାହା ନୀଳ ଓ ନିଷଧ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ଯୋଜନ ଚୌଡ଼ା ଏବଂ ତିରିଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।

ତସ୍ଯ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପର୍ଵତୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ଆଯାମାଦଥ ଵିସ୍ତାରାନ୍ ମାଲ୍ଯଵାନିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୩୪.

ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପର୍ବତର ପଶ୍ଚିମ ପଟେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଅଛି। ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପର୍ବତ ତାହାର ଲମ୍ବା ଓ ପ୍ରସ୍ଥରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ପରିମଣ୍ଡଲଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ମେରୁରୁତ୍ତମପର୍ଵତଃ । ଚତୁର୍ଵର୍ଣଃ ସୁସୌଵର୍ଣଶ୍ଚତୁରସ୍ରଃ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ। ଅଵ୍ଯକ୍ତା ଧାତଵଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଜଲାଦଯଃ ।। ୩୪.

ଏହି ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ, ଚାରି ରଙ୍ଗର, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୁନା ଭଳି, ଚାରି କୋଣା ଓ ଉଚ୍ଚ। ସେଠାରୁ ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ ପୃଥିଵୀ ପଦ୍ମଂ ମେରୁପର୍ଵତକର୍ଣିକମ୍। ଚତୁଷ୍ପଥଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପଞ୍ଚଗୁଣଂ ମହତ୍ ।। ୩୪.

ଅଦୃଶ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ପୃଥିବୀ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହା ପଦ୍ମ ଭଳି ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତ ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗ। ସେଠାରୁ ଚାରି ଦିଗର ପଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ପାଞ୍ଚ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ତତଃ ସର୍ଵ୍ଵାଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଵୃତ୍ତଯୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ନୈକକଲ୍ପାର୍ଜିତୈଃ ପୁଣ୍ଯୌର୍ଵେ ଵିଧୈଃ ପ୍ରାଗୁପାର୍ଜିତୈଃ ।। ୩୪.

ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନେକ କଳ୍ପରେ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା।

କୃତାତ୍ମଭିର୍ଵିନୀତାତ୍ମା ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ। ମହାଦେଵୋ ମହାଯୋଗୀ ଜଗଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ସର୍ଵଲୋକଗତୋଽନନ୍ତୋ ହ୍ଯମୂର୍ତିତ୍ଵାଦଜାଯତ ।। ୩୪.

ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ପରମ ପୁରୁଷ, ମହାଦେବ, ମହାଯୋଗୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଥମ, ମହେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅନନ୍ତ ଓ ନିରାକାର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ନ ତସ୍ଯ ପ୍ରାକୃତୀ ମୂର୍ତ୍ତିର୍ମାଂସମେଦୋଽସ୍ଥିସମ୍ଭଵା । ଯୋଗାଚ୍ଚୈଵେଶ୍ଵରତ୍ଵାଚ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମାଗତ ଏଵ ସଃ ।। ୩୪.

ତାଙ୍କର କୌଣସି ପ୍ରାକୃତିକ ଦେହ ନାହିଁ, ମାଂସ, ଚର୍ବି କିମ୍ବା ହାଡ଼ରୁ ତିଆରି ନୁହେଁ। ଯୋଗ ଓ ଈଶ୍ୱରତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଲୋକପଦ୍ମଂ ସନାତନମ୍। କଲ୍ପଶେଷସ୍ଯ ତସ୍ଯାଦୌ କାଲସ୍ଯ ଗତିରୀଦୃଶୀ ।। ୩୪.

ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରୁ ସନାତନ ଲୋକପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। କଳ୍ପର ଶେଷ ଆରମ୍ଭରେ ସମୟର ଏହିପରି ଗତି ହୁଏ।

ତସ୍ମିନ୍ ପଦ୍ମେ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଦେଵଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ପ୍ରଜାପତିପତିର୍ବ୍ରହ୍ମା ଈଶାନୋ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୪.

ସେହି ପଦ୍ମ ଉପରେ ଦେବଦେବ, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମାନ୍ୟ, ଜଗତର ନାୟକ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତସ୍ଯ ବୀଜାନି ସର୍ଗୋ ହି ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ଯଥାର୍ଥଵତ୍। କୃତ୍ସ୍ନଃ ପ୍ରଜାନିସର୍ଗେଣ ଵିସ୍ତରେଣେହ କଥ୍ଯତେ ।। ୩୪.

ତାଙ୍କର ବୀଜଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି, ଯେପରି ପଦ୍ମର ବୀଜ ଥାଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାର ସୃଷ୍ଟିକୁ ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।

ଯଦବ୍ଜଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତତସ୍ତନ୍ନାଭିତୋଽଭଵତ୍। ପଦ୍ମାକାରା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ପୃଥିଵୀ ସଵନଦ୍ରୁମା ।। ୩୪.

ଏହି ପଦ୍ମ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ଏହିଠାରୁ ପଦ୍ମ ଆକୃତିର ପୃଥିବୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗଛପାଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ତଦସ୍ଯ ଲୋକପଦ୍ମସ୍ଯ ଵିସ୍ତରେଣ ପ୍ରକାଶିତମ୍। ଵର୍ଣମାନଂ ଵିଭାଗେନ କ୍ରମଶଃ ଶ୍ରୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୪.

ଏହିପରି ଏହି ଲୋକପଦ୍ମର ବିସ୍ତାର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହାର ବିଭାଗ ଓ ମାପକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶୁଣନ୍ତୁ।