ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସପ୍ତଦ୍ଵୀପନ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯଗ୍ରହୈଃ ସହ। ଯେଷାଂ ମନୁଷ୍ଯାସ୍ତର୍କେଣ ପ୍ରମାଣାନି ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ।। ୩୪.

ମୁଁ ସାତ ଦ୍ୱୀପ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହାର ଆକାର ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି।

ଅଚିନ୍ତ୍ଯାଃ ଖଲୁ ଯେ ଭାଵା ନ ତାଂସ୍ତର୍କେଣ ଭାଵଯେତ୍। ପ୍ରକୃତିଭ୍ଯଃ ପରଂ ଯଚ୍ଚ ତନ୍ନିତ୍ଯଞ୍ଚ ପ୍ରଜକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୩୪.

ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଚିନ୍ତା କରିହେବ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପ୍ରକୃତିରୁ ଯାହା ଅତିକ୍ରମ କରିଛି ଓ ନିତ୍ୟ, ତାହାକୁ କହିଯିବ।

ନଵଵର୍ଷଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ଯଥା ତଥା । ଵିସ୍ତରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଯୋଜନୈସ୍ତନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୪.

ମୁଁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନଉଟି ଭାଗ, ସେମାନଙ୍କର ବିସ୍ତୃତି ଓ ମଣ୍ଡଳ, ଯୋଜନାରେ ମାପି, ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି, ଏହାକୁ ଶୁଣ।

ଶତମେକଂ ସହସ୍ରାଣାଂ ଯୋଜନାନାଂ ପ୍ରମାଣତଃ। ନାନାଜନପଦାକୀର୍ଣୈଃ ପୁରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ଶୁଭୈଃ ।। ୩୪.

ଏହାର ଆକାର ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଜନପଦ ଓ ଶୁଭ୍ର ସହର ରହିଛି।

ସିଦ୍ଧଚାରଣଗନ୍ଧର୍ଵପର୍ଵତୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ସର୍ଵଧାତୁନିବଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଶିଲାଜାଲସମୁଦ୍ଭଵୈଃ । ପର୍ଵତପ୍ରଭଵାଭିଶ୍ଚ ନଦୀଭିଃ ପର୍ଵତୈସ୍ତଥା ।। ୩୪.

ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସମସ୍ତ ଧାତୁ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଓ ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଃ ପୃଥୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସର୍ଵ୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ। ନଵଭିଶ୍ଚାଵୃତଃ ସର୍ଵ୍ଵୈର୍ଭୁଵନୈର୍ଭୂତଭାଵନୈଃ। ଲାଵଣେନ ସମୁଦ୍ରେଣ ସର୍ଵ୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ ।। ୩୪.

ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ବହୁତ ବଡ଼ ଏବଂ ଶ୍ରୀମୟ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଛି। ଏହି ଦ୍ୱୀପଟିକୁ ନ'ଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂମି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ବାସସ୍ଥଳୀ ଚାରିପଟେ ଘେରିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୁଣିଆ ସମୁଦ୍ର ରହିଛି।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାତ୍ ସମେନ ତୁ ସମନ୍ତତଃ। ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାତ୍ ସମେନ ତୁ ସମନ୍ତତଃ। ପ୍ରାଗାଯତାଃ ସୁପର୍ଵାଣଃ ଷଡିମେ ଵର୍ଷପର୍ଵ୍ଵତାଃ। ଅଵଗାଢା ଉଭଯତଃ ସମୁଦ୍ରୌ ପୂର୍ଵପଶ୍ଵିମୌ ।। ୩୪.

ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଚଉଡ଼ା ଯେପରି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଛଅଟି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ହିମପ୍ରାଯଶ୍ଚ ହିମଵାନ୍ ହେମକୂଟଶ୍ଚ ହେମଵାନ୍। ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାଭୋ ହୈରଣ୍ଯୋ ନିଷଧଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୪.

ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଅଧିକାଂଶ ହିମରେ ଢାକିଥାଏ, ହେମକୂଟ ପାହାଡ଼ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ନିଷଧ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଏବଂ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ଚାତୁର୍ଵର୍ଣସ୍ତୁ ସୌଵର୍ଣୋ ମେରୁଶ୍ଚୋଚ୍ଯତମଃ ସ୍ମୃତଃ। ପ୍ଲୁତାକୃତିପ୍ରମାଣଶ୍ଚ ଚତୁରସ୍ରଃ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ ।। ୩୪.

ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଚାରି ପ୍ରକାର ରୂପ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ବଡ଼ ଆକୃତିର, ଚଉକୋଣା ଏବଂ ଉଚ୍ଚ।

ନାନାଵର୍ଣସ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜାପତିଗୁଣାନ୍ଵିତଃ। ନାଭିଵନ୍ଧନସମ୍ଭୂତୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ ।। ୩୪.

ଏହାର ପାର୍ଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ନାନା ରଙ୍ଗର, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଭରିଆ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଅଦୃଶ୍ୟ।

ପୂର୍ଵ୍ଵତଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣୋଽସୌ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ତେନ ତତ୍। ପୀତଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣେନାସୌ ତେନ ଵୈଶ୍ଯତ୍ଵମିଷ୍ଯତେ ।। ୩୪.

ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଯାହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବିଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ତେଣୁ ଏହାକୁ ବୈଶ୍ୟ ଭାବିଯାଏ।

ଭୃଙ୍ଗପତ୍ରନିଭଶ୍ଵାସୌ ପକ୍ଷ୍ଵିମେନ ମହାବଲଃ। ତେନାସ୍ଯ ଶୂଦ୍ରତା ଦୃଷ୍ଟା ମେରୋର୍ନାନାର୍ଥକାରଣାତ୍ ।। ୩୪.

ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱ ମଧୁମକ୍ଷୀର ପାଖିର ପାଖା ଭଳି କଳା ରଙ୍ଗର, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଶୂଦ୍ର ଭାବିଯାଏ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ।

ପାର୍ଶ୍ଵମୁତ୍ତରତସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ତଵର୍ଣଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ। ତେନାସ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରତା ଚସ୍ଯାଦିତି ଵର୍ଣାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ଵ୍ଯକ୍ତଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵର୍ଣତଃ ପରିମାଣତଃ ।। ୩୪.

ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ତେଣୁ ଏହାକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବିଯାଏ। ଏହିଭଳି ଚାରି ପ୍ରକାର ରଙ୍ଗ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମାପ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।

ନୀଲଶ୍ଚ ଵୈଢୂର୍ଯ୍ଯମଯଃ ଶ୍ଵେତଶ୍ରୃଙ୍ଗୋ ହିରଣ୍ମଯଃ। ମଯୂରବର୍ହଵର୍ଣସ୍ତୁ ଶାତକୌମ୍ଭସ୍ତୁ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାନ୍ ।। ୩୪.

ନୀଳ ପାହାଡ଼ ବୈଡ଼ୂର୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି, ତାହାର ଶିଖର ଧଳା ଏବଂ ସୁନା ରଙ୍ଗର। ଶ୍ୱେତ ପାହାଡ଼ ମୟୂର ପାଖିର ପାଖା ଭଳି ରଙ୍ଗର, ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ସୁନା ରଙ୍ଗର।

ଏତେ ପର୍ଵ୍ଵତରାଜାନଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାଃ। ତେଷାମନ୍ତରଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ନଵସାହସ୍ର ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୪.

ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ନଅ ହଜାର ଯୋଜନା।

ମଧ୍ଯେ ତ୍ଵିଲାଵୃତଂ ଯସ୍ତୁ ମହାମେରୋଃ ସମନ୍ତତଃ। ନଵୈଵ ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ପର୍ଵ୍ଵତସ୍ତୁ ସଃ। ମଧ୍ଯେ ତସ୍ଯ ମହାମେରୋର୍ନିର୍ଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ ।। ୩୪.

ମହାମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ର ପ୍ରସ୍ଥ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନା, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନିଭଳି ଜଳିଉଠେ।

ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ମେରୋରୁତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧଂ ତଥୋତ୍ତରମ୍। ଵର୍ଷାଣି ଯାନି ସପ୍ତାତ୍ର ତେଷାଂ ଯେ ଵର୍ଷପର୍ଵ୍ଵତାଃ। ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଯୋଜନାନି ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯାତ୍ ।। ୩୪.

ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ଅର୍ଦ୍ଧକୁ ବେଦ୍ୟା, ଉତ୍ତର ଅର୍ଦ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ବେଦ୍ୟା କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପାହାଡ଼, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଚଉଡ଼ା ଓ ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାତ୍ତେଷାମାଯାମ ଉଚ୍ଯତେ। ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶତେ ଦ୍ଵେ ମଧ୍ଯମୌ ଗିରୀ ।। ୩୪.

ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଚଉଡ଼ା ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନଙ୍କର ଲମ୍ବ ଦିଆଯାଇଛି। ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ପାହାଡ଼ର ମାପ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା।

ନୀଲଶ୍ଚ ନିଷଧଶ୍ଚୈଵ ତାଭ୍ଯାଂ ହୀନାସ୍ତୁ ଯେଽପରେ। ଶ୍ଵେତଶ୍ଚ ହେମକୂଟଶ୍ଚ ହିମଵାନ୍ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାଂଶ୍ଚ ଯଃ ।। ୩୪.

ନୀଳ ଓ ନିଷଧ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ପାହାଡ଼। ଏହାଠାରୁ ଛୋଟ ଯେଉଁପାହାଡ଼ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଶ୍ୱେତ, ହେମକୂଟ, ହିମବନ୍ତ ଓ ଶୃଙ୍ଗବାନ୍।

ନଵତିର୍ଦ୍ଵୀଵଶୀତିର୍ଦ୍ଵୌ ସହସ୍ରାଣ୍ଯାଯତାସ୍ତୁ ଯେ । ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦାସ୍ତାନି ଵର୍ଷାଣି ସପ୍ତ ଵୈ ।। ୩୪.

ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଲମ୍ବ ବିରାଣ୍ଶି ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକବାସ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ।

ସମ୍ପାତଵିଷମୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ପର୍ଵ୍ଵତୈରାଵୃତାନି ଚ। ସନ୍ତତାନି ନଦୀଭେଦୈରଗମ୍ଯାନି ପରସ୍ପରମ୍। ଵସନ୍ତି ତେଷୁ ସତ୍ଵାନି ନାନା ଜାତୀନି ଭାଗଶଃ ।। ୩୪.

ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଅସମ ଓ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଘେରି ରହିଛି। ଅନେକ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ, ଏକଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାକୁ ଯିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରନ୍ତି।

ଇଦଂ ହୈମଵତଂ ଵର୍ଷଂ ଭାରତଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ହେମକୂଟଂ ପରଂ ତସ୍ମାନ୍ନାମ୍ନା କିମ୍ପୁରୁଷଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୪.

ହିମବନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳଟି 'ଭାରତ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେମକୂଟ ପାହାଡ଼ ପରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ, ସେଠାକୁ 'କିମ୍ପୁରୁଷ' କୁହାଯାଏ।

ନୈଷଧଂ ହେମକୂଟନ୍ତୁ ହରିଵର୍ଷଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ। ହରିଵର୍ଷାତ୍ପରଞ୍ଚୈଵ ମେରୋଶ୍ଚ ତଦିଲାଵୃତମ୍ ।। ୩୪.

ନିଷଧ ଓ ହେମକୂଟ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ, ସେଠାକୁ 'ହରିବର୍ଷ' କୁହାଯାଏ। ହରିବର୍ଷ ଓ ମେରୁ ପରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ଇଲାଵୃତପରଂ ନୀଲଂ ରମ୍ଯକଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ରମ୍ଯାତ୍ପରତରଂ ଶ୍ଵେତଂ ଵିଶ୍ରୁତନ୍ତଦ୍ଧିରଣ୍ମଯମ୍। ହିରଣ୍ମଯାତ୍ପରଞ୍ଚାପି ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାଂସ୍ତୁ କୁରୁସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୪.

ଇଲାବୃତ ପରେ ନୀଳ ପର୍ବତ ଅଛି, ତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରମ୍ୟକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ରମ୍ୟକଠାରୁ ଉତ୍ତମ ହେଉଛି ଶ୍ୱେତ ଅଞ୍ଚଳ, ଏବଂ ଶ୍ୱେତଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି ହିରଣ୍ମୟ। ହିରଣ୍ମୟଠାରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ହେଉଛି ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ପର୍ବତ, ଯାହାକୁ କୁରୁ ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ।

ଧନୁଃସଂସ୍ଥେ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯେ ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ। ଦୀର୍ଘାଣି ତତ୍ର ଚତ୍ଵାରି ମଧ୍ଯମନ୍ତଦିଲାଵୃତମ୍ ।। ୩୪.

ଧନୁଷ ଆକୃତିରେ ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି—ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର। ସେଠାରେ ଚାରିଟି ଲମ୍ବା ଭୂମି ଅଛି, ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ଅର୍ଵାକ୍ ଚ ନିଷଧସ୍ଯାଥ ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ସ୍ମୃତମ୍। ପରଂ ନୀଲଵତୋ ଯଚ୍ଚ ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧନ୍ତୁ ତଦୁତ୍ତରମ୍। ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣେ ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷାଣି ତ୍ରୀଣି ଚୋତ୍ତରେ ।। ୩୪.

ନିଷଧ ପର୍ବତର ଏପଟେ ବେଦୀର ଅର୍ଧାଂଶକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ନୀଳ ପର୍ବତ ପରେ ବେଦୀର ଅର୍ଧାଂଶକୁ ଉତ୍ତର ଭାଗ କୁହାଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣ ପଟେ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ଉତ୍ତର ପଟେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ମେରୁମଧ୍ଯମିଲାଵୃତମ୍। ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ନୀଲସ୍ଯ ନିଷଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ତୁ ।। ୩୪.

ଏହି ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ନୀଳ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣରେ ଏବଂ ନିଷଧ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଉଦଗାଯତୋ ମହାଶୈଲୋ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ ନାମ ପର୍ଵ୍ଵତଃ। ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରୋରୁରାନୀଲନିଷଧାଯତଃ। ଆଯାମତଶ୍ଵତୁସ୍ତ୍ରିଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୩୪.

ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପର୍ବତ ଉଠିଛି, ଯାହା ନୀଳ ଓ ନିଷଧ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ଯୋଜନ ଚୌଡ଼ା ଏବଂ ତିରିଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।

ତସ୍ଯ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପର୍ଵତୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ଆଯାମାଦଥ ଵିସ୍ତାରାନ୍ ମାଲ୍ଯଵାନିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୩୪.

ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପର୍ବତର ପଶ୍ଚିମ ପଟେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଅଛି। ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପର୍ବତ ତାହାର ଲମ୍ବା ଓ ପ୍ରସ୍ଥରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ।