ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନୈଷଧଂ ଯତ୍ ସ୍ମୃତଂ ଵର୍ଷଂ ହରିଵର୍ଷାଯ ତଦ୍ଦଦୌ। ମଧ୍ଯମଂ ଯତ୍ସୁମେରୋସ୍ତୁ ସ ଦଦୌ ତଦିଲାଵୃତେ ।। ୩୩.

ନୈଷଧ ନାମକ ଦେଶ ହରିବର୍ଷଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସୁମେରୁ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟଭାଗ ଇଳାବୃତ ନାମକ ଦେଶକୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ନୀଲନ୍ତୁ ଯତ୍ ସ୍ମୃତଂ ଵର୍ଷଂ ରମ୍ଯାଯୈତତ୍ ପିତା ଦଦୌ । ଶ୍ଵେତଂ ଯଦୁତ୍ତରଂ ତସ୍ମାତ୍ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ହରିନ୍ମତେ ।। ୩୩.

ନୀଳ ନାମକ ଦେଶ ପିତା ରମ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହିପରି, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥିବା ଶ୍ୱେତ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ପିତା ଦେଲେ।

ଯଦୁତ୍ତରଂ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵତୋ ଵର୍ଷ ତତ୍ କୁରଵେ ଦଦୌ । ଵର୍ଷଂ ମାଲ୍ଯଵତ ଶ୍ଚାପି ଭଦ୍ରାଶ୍ଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୩୩.

ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଦେଶ କୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ମାଲ୍ୟବତ୍ ପର୍ବତର ଦେଶ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଗନ୍ଧମାଦନଵର୍ଷନ୍ତୁ କେତୁମାଲେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଇତ୍ଯେତାନି ମହାନ୍ତୀହ ନଵଵର୍ଷାଣି ଭାଗଶଃ ।। ୩୩.

ଗନ୍ଧମାଦନ ଦେଶ କେତୁମାଳଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି, ଏହି ନବ ଦେଶ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାଗରେ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଛି।

ଆଗ୍ନୀଧ୍ରସ୍ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତାନଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ। ଯଥାକ୍ରମଂ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତତସ୍ତୁ ତପସି ସ୍ଥିତଃ ।। ୩୩.

ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ସେହି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେଂକୁ ଅନୁକ୍ରମେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇଦେଲେ। ଏପରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ।

ଇତ୍ଯେତୈଃ ସପ୍ଭିଃ କୃତ୍ସ୍ନାଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ନିଵେଶିତାଃ । ପ୍ରିଯଵ୍ରତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୈସ୍ତୈଃ ପୌତ୍ରୈଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ତୁ ।। ୩୩.

ଏହିପରି, ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ପଉତମାନେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବସାଇଥିଲେ।

ଯାନି କିମ୍ପୁରୁଷାଦ୍ଯାନି ଵର୍ଷାଣ୍ଯଷ୍ଟୌ ଶୁଭାନି ତୁ। ତେଷାଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ ସିଦ୍ଧିଃ ସୁଖପ୍ରାଯା ହ୍ଯଯତ୍ନତଃ ।। ୩୩.

କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ଆଠଟି ଶୁଭ ଦେଶରେ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ସହଜରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।

ଵିପର୍ଯଯୋ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଜରାମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ଚ । ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ନ ତେଷ୍ଵାସ୍ତାଂ ନୋତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମାଃ । ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଯୁଗାଵସ୍ଥା କ୍ଷେତ୍ରେଷ୍ଵେଵ ତୁ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୩.

ସେଠାରେ କେବେଁ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ବୟସ୍ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ। ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ-ମଧ୍ୟମ ଭେଦ ନାହିଁ। ଯୁଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କେବଳ ଦେଶରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ରହିଛି।

ନାଭେର୍ହି ସର୍ଗଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହିମାହ୍ଵେ ତନ୍ନିବୋଧତ। ନାଭିସ୍ତ୍ଵଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରଂ ମେର଼ୁଦେଵ୍ଯାଂ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଋଷଭଂ ପାର୍ଥିଵଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ପୂର୍ଵଜମ୍ ।। ୩୩.

ଏବେ ମୁଁ ନାଭିଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିବି, ହିମାହ୍ବ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ମହାତେଜସ୍ବୀ ନାଭି ମେରୁଦେବୀଙ୍କୁ ରାଜା ଋଷଭ ନାମକ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।

ଋଷଭାଦ୍ଭରତୋ ଜଜ୍ଞେ ଵୀରଃ ପୁତ୍ରଶତାଗ୍ରଜଃ। ସୋଽଭିଷିଚ୍ଯାଥ ଭରତଃ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାଵ୍ରାଜ୍ଯମାସ୍ଥିତଃ ।। ୩୩.

ଋଷଭଙ୍କୁ ଭାରତ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ, ସେ ଶତପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼। ଭାରତ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ନିଜେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ହିମାହ୍ଵଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ଵର୍ଷଂ ଭରତାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ତସ୍ମାତ୍ତଦ୍ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ।। ୩୩.

ହିମାହ୍ବ ନାମକ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶ ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହିକାରଣରୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ଏହି ଦେଶକୁ ତାଙ୍କ ନାମରେ 'ଭାରତ' ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଭରତସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସୁମତିର୍ନାମ ଧାର୍ମିକଃ। ବଭୂଵ ତସ୍ମିଂସ୍ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଭରତଃ ସଂନ୍ଯଯୋଜଯତ୍। ପୁତ୍ର ସଂକ୍ରାମିତଶ୍ରୀକୋ ଵନଂ ରାଜା ଵିଵେଶ ସଃ ।। ୩୩.

ଭାରତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁମତି। ଭାରତ ରାଜ୍ୟ ସୁମତିଙ୍କୁ ଦେଇ, ନିଜ ରାଜ୍ୟଶ୍ରୀ ପୁଅଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ତେଜସସ୍ତୁ ସୁତଶ୍ଚାପି ପ୍ରଜାପତିରମିତ୍ରଜିତ୍। ତୈଜସସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଵିଦ୍ଵାନିନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ।। ୩୩.

ସୁମତିଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ପ୍ରଜାପତି ଅମିତ୍ରଜିତ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ।

ପରମେଷ୍ଠୀ ସୁତଶ୍ଚାଥ ନିଧନେ ତସ୍ଯ ଶୋଭନଃ । ପ୍ରତୀହାରକୁଲେ ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ଜଜ୍ଞେ ତଦନ୍ଵଯାତ୍। ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଜଜ୍ଞେ ତସ୍ଯାପି ଧୀମତଃ ।। ୩୩.

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁଅ ପରମେଷ୍ଠୀ। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ପ୍ରତିହାର କୁଳରେ ଶୋଭନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେହି ବଂଶରୁ ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଉନ୍ନେତା ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତୁସ୍ତୁ ଭୁଵସ୍ତସ୍ଯ ସୁତଃ ସ୍ମୃତଃ । ଉଦ୍ଗୀଥସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ପ୍ରତାଵିଶ୍ଚାପି ତତ୍ସୁତଃ ।। ୩୩.

ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପୁଅ ଉନ୍ନେତା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଉଦ୍ଗୀଥ, ଉଦ୍ଗୀଥଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତାବି।

ପ୍ରତାଵେସ୍ତୁ ଵିଭୁଃ ପୁତ୍ରଃ ପୃଥୁସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ମତଃ । ପୃଥୋଶ୍ଚାପି ସୁତୋ ନକ୍ତୋ ନକ୍ତସ୍ଯାପି ଗଯଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୩.

ପ୍ରତାବିଙ୍କ ପୁଅ ବିଭୁ, ବିଭୁଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁ, ପୃଥୁଙ୍କ ପୁଅ ନକ୍ତ, ନକ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଗୟା।

ଗଯସ୍ଯ ତୁ ନରଃ ପୁତ୍ରୋ ନରସ୍ଯାପି ସୁତୋ ଵିରାଟ୍। ଵିରାଟ୍‌ସୁତୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଦୀମାଂସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୩.

ଗୟାଙ୍କ ପୁଅ ନର, ନରଙ୍କ ପୁଅ ବିରାଟ। ବିରାଟଙ୍କ ପୁଅ ମହାବଳୀ ଦୀମାନ୍ତ।

ଧୀମତଶ୍ଚ ମହାନ୍ ପୁତ୍ରୋ ମହତଶ୍ଚାପି ଭୌଵନଃ। ଭୌଵନସ୍ଯ ସୁତସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ଅରିଜସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୩୩.

ଧୀମାନ୍‌ଙ୍କର ଏକ ମହାନ୍ ପୁଅ ଥିଲେ, ଭୌବନ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଥିଲେ। ଭୌବନଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଅରିଜ।

ଅରିଜସ୍ଯ ରଜଃ ପୁତ୍ରଃ ଶତଜିଦ୍ରଜସୋ ମତଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ତ୍ଵାସୀଦ୍ରାଜାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ ।। ୩୩.

ଅରିଜଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରଜ, ରଜଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଶତଜିତ୍। ତାଙ୍କର ଶତଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜା ହେଇଥିଲେ।

ଵିଶ୍ଵଜ୍ଯୋତିଃ ପ୍ରଧାନାଯୈସ୍ତୈରିମା ଵର୍ଦ୍ଧିତାଃ ପ୍ରଜାଃ। ତୈରିଦଂ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ସପ୍ତଖଣ୍ଡଂ କୃତଂ ପୁରା ।। ୩୩.

ବିଶ୍ୱଜ୍ୟୋତି ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଭାରତ ଭୂମିକୁ ପୁରୁଣି ସାତ ଖଣ୍ଡରେ ବାଣ୍ଟିଥିଲେ।

ତେଷାଂ ଵଂଶପ୍ରକୂତୈସ୍ତୁ ଭୁକ୍ତେଯଂ ଭାରତୀ ଧରା। କୃତତ୍ରେତାଦିଯୁକ୍ତାନି ଯୁଗାଖ୍ଯାନ୍ଯେକସପ୍ତତିଃ ।। ୩୩.

ସେମାନଙ୍କ ବଂଶର ଉତ୍ତରଧିକାରୀମାନେ ଏହି ଭାରତ ଭୂମିକୁ ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି। କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗ ମିଶି ସତରେକ ଯୁଗ ବିତିଯାଇଛି।

ଯେଽତୀତାସ୍ତୈର୍ଯୁଗୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ରାଜାନସ୍ତେ ତଦନ୍ଵଯାଃ। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୩.

ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶଜମାନେ ସେହି ଯୁଗ ସହିତ ବିତିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଶତେ ଓ ସହସ୍ରେ ଥିଲେ।

ଏଷ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଃ ସର୍ଗୋ ଯେନେଦଂ ପୂରିତଂ ଜଗତ୍। ଋଷିଭିର୍ଦୈଵତୈଶ୍ଚାପି ପିତୃଗନ୍ଧର୍ଵରାକ୍ଷସୈଃ ।। ୩୩.

ଏହି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା—ଋଷି, ଦେବତା, ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହିଠାରେ ଥିଲେ।

ଯକ୍ଷଭୂତପିଶାଚୈଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯମୃଗପକ୍ଷିଭିଃ । ତୈଷାଂ ସୃଷ୍ଟିରିଯଂ ଲୋକେ ଯୁଗୈଃ ସହ ଵିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୩୩.

ଏଠି ଯକ୍ଷ, ଭୂତ, ପିଶାଚ, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଏହି ଲୋକରେ ଯୁଗ ସହିତ ଏକାଠି ବଦଳିଯାଏ।

ଏଵଂ ପ୍ରଜାସନ୍ନିଵେଶଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ଋଷିପୁଙ୍ଗଵଃ। ପପ୍ରଚ୍ଛ ନିପୁଣଃ ସୂତଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଯାମ ଵିସ୍ତରୌ ।। ୩୪.

ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶୁଣି, ମହାନ୍ ଋଷି ଚତୁର୍ ଭାବେ ସୂତଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ଆକାର ଓ ବ୍ୟାପକତା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।

କତି ଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରା ଵା ପର୍ଵତାଶ୍ଚ କତି ପ୍ରଭୋଃ। କିଯନ୍ତି ଚୈଵ ଵର୍ଷାଣି ତେଷୁ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ କାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୪.

ପୃଥିବୀରେ କେତେ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଅଛି, କେତେ ପର୍ବତ ଅଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ? ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେତେ ଭାଗ ଅଛି, କେଉଁ ନଦୀମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ?

ମହାଭୂତପ୍ରମାଣଞ୍ଚ ଲୋକା ଲୋକୌ ତଥୈଵ ଚ। ପର୍ଯାଯପାରିମାଣ୍ଯଞ୍ଚ ଗତିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଯୋସ୍ତଥା। ଏତତ୍ ପ୍ରବ୍ରୂହି ନଃ ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଯଥା ତଥା ।। ୩୪.

ମହାଭୂତମାନଙ୍କର ଆକାର କେତେ, ଲୋକ ଓ ଲୋକାଲୋକର ଆକାର କେତେ, ସେମାନଙ୍କର ବିକଳ୍ପ ଆକାର କେତେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି କଣ? ଏହି ସବୁକିଛି ଆମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହ।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୃଥିଵ୍ଯାଯାମଵିସ୍ତରମ୍। ସଙ୍ଖ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଵୀପାନାଞ୍ଚୈଵ ଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୩୪.

ଏବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀର ବ୍ୟାପକତା, ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଓ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ବିସ୍ତୃତି ବିଷୟରେ କହିବି।

ଯାଵନ୍ତି ଚୈଵ ଵର୍ଷାଣି ତେଷୁ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ମହାଭୂତପ୍ରମାଣଞ୍ଚ ଲୋକାଲୋକୌ ତଥୈଵ ଚ। ପର୍ଯାଯପାରିମାଣ୍ଯଞ୍ଚ ଗତିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଯୋସ୍ତଥା ।। ୩୪.

ସେଠାରେ କେତେ ଭାଗ ଅଛି, କେଉଁ ନଦୀମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ଆକାର କେତେ, ଲୋକ ଓ ଲୋକାଲୋକର ଆକାର କେତେ, ସେମାନଙ୍କର ବିକଳ୍ପ ଆକାର କେତେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି କଣ?