ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶାନ୍ତଭଯସ୍ତେଷାଂ ସପ୍ତଵର୍ଷାଣି ତାନି ଵୈ। ତସ୍ମାଚ୍ଛାନ୍ତଭଯାଚ୍ଚୈଵ ଶିଶିରସ୍ତୁ ସୁଖୋଦଯଃ। ଆନନ୍ଦଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷେମକଶ୍ଚ ଶିଵସ୍ତଥା ।। ୩୩.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ ଶାନ୍ତଭୟ। ଏହି ସାତଟି ଦେଶ। ଶାନ୍ତଭୟରୁ ଶିଶିର, ସୁଖୋଦୟ, ଆନନ୍ଦ, ଧ୍ରୁବ, କ୍ଷେମକ, ଶିବ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ତାନି ତେଷାଂ ସନାମାନି ସପ୍ତଵର୍ଷାଣି ଭାଗଶଃ। ନିଵେଶିତାନି ତୈସ୍ତାନି ପୂର୍ଵେ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ।। ୩୩.

ଏହି ସାତଟି ଦେଶର ନାମ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଅଂଶ। ସେମାନେ ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ଦେଶଗୁଡିକ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

ମେଧାତିଥେସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୈସ୍ତୈଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପନିଵାସିଭିଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେ ପ୍ରଜାଃ କୃତାଃ ।। ୩୩.

ମେଧାତିଥିଙ୍କ ସେହି ପୁଅମାନେ, ସାତ ଦ୍ୱୀପର ନିବାସୀ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପରେ ଜନମାନେକୁ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ନୀତି ଦେଇ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପାଦିକେଷ୍ଵେଵ ଶାକଦ୍ଵୀପାନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ଜ୍ଞେଯଃ ପଞ୍ଚସୁ ଧର୍ମୋ ଵୈ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଭାଗଶଃ ।। ୩୩.

ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ, ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ପରେ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକରେ, ଧର୍ମ ପାଞ୍ଚଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସୁଖମାଯୁଶ୍ଚ ରୂପଞ୍ଚ ବଲଂ ଧର୍ମଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। ପଞ୍ଚସ୍ଵେତେଷୁ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ସର୍ଵଂ ସାଧାରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୩.

ସୁଖ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ରୂପ, ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସବୁ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ସାଧାରଣ।

ସପ୍ତଦ୍ଵୀପପରିକ୍ରାନ୍ତଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ନିବୋଧତ। ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଦାଯାଦଂ କନ୍ଯାପୁତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍। ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋଽଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ୍ତଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରଂ ନୃପମ୍ ।। ୩୩.

ସାତ ଦ୍ୱୀପରେ ଘିରା ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ କନ୍ୟାର ପ୍ରଥମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରକୁ ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା କରିଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁର୍ହି ପ୍ରଜାପତିସମୌଜସଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ନାଭି ରିତି ଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ କିମ୍ପୁରୁଷୋଽନୁଜଃ ।। ୩୩.

ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପ୍ରଜାପତି ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବଡ ପୁଅ ନାଭି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ଭାଇ କିମ୍ପୁରୁଷ।

ହରିଵର୍ଷସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଥୋଽଭୂଦିଲାଵୃତଃ। ରମ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚମଃ ପୁତ୍ରୋ ହରିନ୍ମାନ୍ ଷଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୩.

ତୃତୀୟ ପୁଅ ହରିବର୍ଷ, ଚତୁର୍ଥ ଇଲାବୃତ, ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ରମ୍ୟ, ଷଷ୍ଠ ହାରିମାନ।

କୁରୁସ୍ତୁ ସପ୍ତମସ୍ତେଷାଂ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵୋ ହ୍ଯଷ୍ଟମଃ ସ୍ମୃତଃ। ନଵମଃ କେତୁମାଲସ୍ତୁ ତେଷାଂ ଦେଶାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୩.

ସପ୍ତମ ପୁଅ କୁରୁ, ଅଷ୍ଟମ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନବମ କେତୁମାଳ। ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ଦେଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ନାଭେସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣଂ ଵର୍ଷଂ ହିମାଦ୍ଵନ୍ତୁ ପିତା ଦଦୌ । ହେମ କୂଟଂ ତୁ ଯଦ୍ଵର୍ଷଂ ଦଦୌ କିମ୍ପୁରୁଷାଯ ତତ୍ ।। ୩୩.

ନାଭିଙ୍କରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯେହିଁ ହିମାହ୍ବ ନାମକ ଦେଶ, ସେହି ଦେଶ ପିତା ଦେଲେ। ଏହିପରି, ହେମକୂଟ ନାମକ ଦେଶ କିମ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଲେ।

ନୈଷଧଂ ଯତ୍ ସ୍ମୃତଂ ଵର୍ଷଂ ହରିଵର୍ଷାଯ ତଦ୍ଦଦୌ। ମଧ୍ଯମଂ ଯତ୍ସୁମେରୋସ୍ତୁ ସ ଦଦୌ ତଦିଲାଵୃତେ ।। ୩୩.

ନୈଷଧ ନାମକ ଦେଶ ହରିବର୍ଷଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସୁମେରୁ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟଭାଗ ଇଳାବୃତ ନାମକ ଦେଶକୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ନୀଲନ୍ତୁ ଯତ୍ ସ୍ମୃତଂ ଵର୍ଷଂ ରମ୍ଯାଯୈତତ୍ ପିତା ଦଦୌ । ଶ୍ଵେତଂ ଯଦୁତ୍ତରଂ ତସ୍ମାତ୍ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ହରିନ୍ମତେ ।। ୩୩.

ନୀଳ ନାମକ ଦେଶ ପିତା ରମ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହିପରି, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥିବା ଶ୍ୱେତ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ପିତା ଦେଲେ।

ଯଦୁତ୍ତରଂ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵତୋ ଵର୍ଷ ତତ୍ କୁରଵେ ଦଦୌ । ଵର୍ଷଂ ମାଲ୍ଯଵତ ଶ୍ଚାପି ଭଦ୍ରାଶ୍ଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୩୩.

ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଦେଶ କୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ମାଲ୍ୟବତ୍ ପର୍ବତର ଦେଶ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଗନ୍ଧମାଦନଵର୍ଷନ୍ତୁ କେତୁମାଲେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଇତ୍ଯେତାନି ମହାନ୍ତୀହ ନଵଵର୍ଷାଣି ଭାଗଶଃ ।। ୩୩.

ଗନ୍ଧମାଦନ ଦେଶ କେତୁମାଳଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି, ଏହି ନବ ଦେଶ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାଗରେ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଛି।

ଆଗ୍ନୀଧ୍ରସ୍ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତାନଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ। ଯଥାକ୍ରମଂ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତତସ୍ତୁ ତପସି ସ୍ଥିତଃ ।। ୩୩.

ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ସେହି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେଂକୁ ଅନୁକ୍ରମେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇଦେଲେ। ଏପରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ।

ଇତ୍ଯେତୈଃ ସପ୍ଭିଃ କୃତ୍ସ୍ନାଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ନିଵେଶିତାଃ । ପ୍ରିଯଵ୍ରତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୈସ୍ତୈଃ ପୌତ୍ରୈଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ତୁ ।। ୩୩.

ଏହିପରି, ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ପଉତମାନେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବସାଇଥିଲେ।

ଯାନି କିମ୍ପୁରୁଷାଦ୍ଯାନି ଵର୍ଷାଣ୍ଯଷ୍ଟୌ ଶୁଭାନି ତୁ। ତେଷାଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ ସିଦ୍ଧିଃ ସୁଖପ୍ରାଯା ହ୍ଯଯତ୍ନତଃ ।। ୩୩.

କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ଆଠଟି ଶୁଭ ଦେଶରେ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ସହଜରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।

ଵିପର୍ଯଯୋ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଜରାମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ଚ । ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ନ ତେଷ୍ଵାସ୍ତାଂ ନୋତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମାଃ । ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଯୁଗାଵସ୍ଥା କ୍ଷେତ୍ରେଷ୍ଵେଵ ତୁ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୩.

ସେଠାରେ କେବେଁ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ବୟସ୍ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ। ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ-ମଧ୍ୟମ ଭେଦ ନାହିଁ। ଯୁଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କେବଳ ଦେଶରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ରହିଛି।

ନାଭେର୍ହି ସର୍ଗଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହିମାହ୍ଵେ ତନ୍ନିବୋଧତ। ନାଭିସ୍ତ୍ଵଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରଂ ମେର଼ୁଦେଵ୍ଯାଂ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଋଷଭଂ ପାର୍ଥିଵଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ପୂର୍ଵଜମ୍ ।। ୩୩.

ଏବେ ମୁଁ ନାଭିଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିବି, ହିମାହ୍ବ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ମହାତେଜସ୍ବୀ ନାଭି ମେରୁଦେବୀଙ୍କୁ ରାଜା ଋଷଭ ନାମକ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।

ଋଷଭାଦ୍ଭରତୋ ଜଜ୍ଞେ ଵୀରଃ ପୁତ୍ରଶତାଗ୍ରଜଃ। ସୋଽଭିଷିଚ୍ଯାଥ ଭରତଃ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାଵ୍ରାଜ୍ଯମାସ୍ଥିତଃ ।। ୩୩.

ଋଷଭଙ୍କୁ ଭାରତ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ, ସେ ଶତପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼। ଭାରତ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ନିଜେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ହିମାହ୍ଵଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ଵର୍ଷଂ ଭରତାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ତସ୍ମାତ୍ତଦ୍ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ।। ୩୩.

ହିମାହ୍ବ ନାମକ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶ ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହିକାରଣରୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ଏହି ଦେଶକୁ ତାଙ୍କ ନାମରେ 'ଭାରତ' ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଭରତସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସୁମତିର୍ନାମ ଧାର୍ମିକଃ। ବଭୂଵ ତସ୍ମିଂସ୍ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଭରତଃ ସଂନ୍ଯଯୋଜଯତ୍। ପୁତ୍ର ସଂକ୍ରାମିତଶ୍ରୀକୋ ଵନଂ ରାଜା ଵିଵେଶ ସଃ ।। ୩୩.

ଭାରତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁମତି। ଭାରତ ରାଜ୍ୟ ସୁମତିଙ୍କୁ ଦେଇ, ନିଜ ରାଜ୍ୟଶ୍ରୀ ପୁଅଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ତେଜସସ୍ତୁ ସୁତଶ୍ଚାପି ପ୍ରଜାପତିରମିତ୍ରଜିତ୍। ତୈଜସସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଵିଦ୍ଵାନିନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ।। ୩୩.

ସୁମତିଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ପ୍ରଜାପତି ଅମିତ୍ରଜିତ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ।

ପରମେଷ୍ଠୀ ସୁତଶ୍ଚାଥ ନିଧନେ ତସ୍ଯ ଶୋଭନଃ । ପ୍ରତୀହାରକୁଲେ ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ଜଜ୍ଞେ ତଦନ୍ଵଯାତ୍। ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଜଜ୍ଞେ ତସ୍ଯାପି ଧୀମତଃ ।। ୩୩.

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁଅ ପରମେଷ୍ଠୀ। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ପ୍ରତିହାର କୁଳରେ ଶୋଭନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେହି ବଂଶରୁ ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଉନ୍ନେତା ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତୁସ୍ତୁ ଭୁଵସ୍ତସ୍ଯ ସୁତଃ ସ୍ମୃତଃ । ଉଦ୍ଗୀଥସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ପ୍ରତାଵିଶ୍ଚାପି ତତ୍ସୁତଃ ।। ୩୩.

ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପୁଅ ଉନ୍ନେତା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଉଦ୍ଗୀଥ, ଉଦ୍ଗୀଥଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତାବି।

ପ୍ରତାଵେସ୍ତୁ ଵିଭୁଃ ପୁତ୍ରଃ ପୃଥୁସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ମତଃ । ପୃଥୋଶ୍ଚାପି ସୁତୋ ନକ୍ତୋ ନକ୍ତସ୍ଯାପି ଗଯଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୩.

ପ୍ରତାବିଙ୍କ ପୁଅ ବିଭୁ, ବିଭୁଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁ, ପୃଥୁଙ୍କ ପୁଅ ନକ୍ତ, ନକ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଗୟା।

ଗଯସ୍ଯ ତୁ ନରଃ ପୁତ୍ରୋ ନରସ୍ଯାପି ସୁତୋ ଵିରାଟ୍। ଵିରାଟ୍‌ସୁତୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଦୀମାଂସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୩.

ଗୟାଙ୍କ ପୁଅ ନର, ନରଙ୍କ ପୁଅ ବିରାଟ। ବିରାଟଙ୍କ ପୁଅ ମହାବଳୀ ଦୀମାନ୍ତ।

ଧୀମତଶ୍ଚ ମହାନ୍ ପୁତ୍ରୋ ମହତଶ୍ଚାପି ଭୌଵନଃ। ଭୌଵନସ୍ଯ ସୁତସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ଅରିଜସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୩୩.

ଧୀମାନ୍‌ଙ୍କର ଏକ ମହାନ୍ ପୁଅ ଥିଲେ, ଭୌବନ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଥିଲେ। ଭୌବନଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଅରିଜ।

ଅରିଜସ୍ଯ ରଜଃ ପୁତ୍ରଃ ଶତଜିଦ୍ରଜସୋ ମତଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ତ୍ଵାସୀଦ୍ରାଜାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ ।। ୩୩.

ଅରିଜଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରଜ, ରଜଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଶତଜିତ୍। ତାଙ୍କର ଶତଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜା ହେଇଥିଲେ।