ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତେଷାଂ ସ୍ଵନାମଭିର୍ଦ୍ଦେଶାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପାଶ୍ରଯାଃ ଶୁଭାଃ। ଉଷ୍ଣସ୍ଯୋଷ୍ଣଃ ସ୍ମୃତୋ ଦେଶଃ ପୀଵରସ୍ଯାପି ପୀଵରଃ ।। ୩୩.

ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଭୂମିମାନେ ଅଭିଧାନିତ; ଉଷ୍ଣଙ୍କ ଭୂମି 'ଉଷ୍ଣ', ପୀବରଙ୍କ ଭୂମି 'ପୀବର' ବୋଲାଯାଏ।

ଅନ୍ଧକାରକଦେଶସ୍ତୁ ଅନ୍ଧକାରଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ। ମୁନେସ୍ତୁ ମୁନିଦେଶୋ ଵୈ ଦୁନ୍ଦୁଭେର୍ଦୁନ୍ଦୁଭିଃ ସ୍ମୃତଃ। ଏତେ ଜନପଦାଃ ସପ୍ତ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଭାସ୍ଵରାଃ ।। ୩୩.

ଅନ୍ଧକାରକ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଅନ୍ଧକାର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୁନିଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ। କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ସାତଟି ଦେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମକୁଛି।

ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତଃ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ସପ୍ତୈତେ ସୁମହୌଜସଃ। ଉଦ୍ଭିଦୋ ଵେଣୁମାଂଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵୈରଥୋ ଲଵଣୋ ଧୃତିଃ। ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରଭାକରଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତମଃ କପିଲଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୩.

କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ସାତଟି ଦେଶ ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ 'ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ଭିଦ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବେଣୁମାନ, ତୃତୀୟ ସ୍ୱୈରଥ, ଚତୁର୍ଥ ଲବଣ, ପଞ୍ଚମ ଧୃତି, ଷଷ୍ଠ ପ୍ରଭାକର, ସପ୍ତମ କପିଳ।

ଉଦ୍ଭିଦଂ ପ୍ରଥମଂ ଵର୍ଷଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵେଣୁମଣ୍ଡଲମ୍। ତୃତୀଯଂ ସ୍ଵୈରଥାକାରଂ ଚତୁର୍ଥଂ ଲଵଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୩.

ପ୍ରଥମ ଦେଶ ଉଦ୍ଭିଦ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବେଣୁମଣ୍ଡଳ, ତୃତୀୟ ସ୍ୱୈରଥ ଆକାର, ଚତୁର୍ଥ ଲବଣ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ପଞ୍ଚମଂ ଧୃତିମଦ୍ଵର୍ଷଂ ଷଷ୍ଠଂ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଭାକରମ୍। ସପ୍ତମଂ କପିଲଂ ନାମ କପିଲସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୩୩.

ପଞ୍ଚମ ଦେଶ ଧୃତିମତ, ଷଷ୍ଠ ପ୍ରଭାକର, ସପ୍ତମ କପିଳ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି କପିଳଙ୍କ ଦେଶ।

ତେଷାଂ ଦ୍ଵୀପାଃ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ତତ୍ସନାମାନ ଏଵ ତୁ। ଆଶ୍ରମାଚାରଯୁକ୍ତାଭିଃ ପ୍ରଜାଭିଃ ସମଲଂକୃତାଃ ।। ୩୩.

କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ଦେଶଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଅଛି, ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମ ଓ ଶିକ୍ଷକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିବା ଲୋକମାନେ ରହୁଛନ୍ତି।

ଶାଲ୍ମଲସ୍ଯେଶ୍ଵରାଃ ସପ୍ତ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ତୁ ଵପୁଷ୍ମତଃ। ଶ୍ଵେତଶ୍ଚ ହରିତଶ୍ଚୈଵ ଜୀମୂତୋ ରୋହିତସ୍ତଥା। ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ମାନସଶ୍ଚୈଵ ସୁପ୍ରଭଃ ସପ୍ତମସ୍ତଥା ।। ୩୩.

ଶାଲମଳୀ ଦ୍ୱୀପରେ ସାତଜଣ ଶାସକ, ସେମାନେ ବପୁଷ୍ମତଙ୍କ ପୁଅ: ଶ୍ୱେତ, ହରିତ, ଜୀମୂତ, ରୋହିତ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସ, ଏବଂ ସପ୍ତମ ସୁପ୍ରଭ।

ଶ୍ଵେତସ୍ଯ ଶ୍ଵେତଦେଶସ୍ତୁ ରୋହିତସ୍ଯ ଚ ରୋହିତଃ। ଜୀମୂତସ୍ଯ ଚ ଜୀମୂତୋ ହରିତସ୍ଯ ଚ ହାରିତଃ ।। ୩୩.

ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଦେଶ ଶ୍ୱେତ, ରୋହିତଙ୍କ ଦେଶ ରୋହିତ, ଜୀମୂତଙ୍କ ଦେଶ ଜୀମୂତ, ହରିତଙ୍କ ଦେଶ ହାରିତ।

ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଵୈଦ୍ଯୁତସ୍ଯାପି ମାନସସ୍ଯାପି ମାନସଃ। ସୁପ୍ରଭଃ ସୁପ୍ରଭସ୍ଯାପି ସପ୍ତୈତେ ଦେଶପାଲକାଃ ।। ୩୩.

ବୈଦ୍ୟୁତଙ୍କ ଦେଶ ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସଙ୍କ ଦେଶ ମାନସ, ସୁପ୍ରଭଙ୍କ ଦେଶ ସୁପ୍ରଭ। ଏହି ସାତଜଣ ଦେଶର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ସପ୍ତଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପାଦନନ୍ତରମ୍। ସପ୍ତ ମେଧାତିଥେଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରା ନୃପାଃ ।। ୩୩.

ଏବେ ମୁଁ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି, ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପ ପରେ: ମେଧାତିଥିଙ୍କ ସାତ ପୁଅ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶାନ୍ତଭଯସ୍ତେଷାଂ ସପ୍ତଵର୍ଷାଣି ତାନି ଵୈ। ତସ୍ମାଚ୍ଛାନ୍ତଭଯାଚ୍ଚୈଵ ଶିଶିରସ୍ତୁ ସୁଖୋଦଯଃ। ଆନନ୍ଦଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷେମକଶ୍ଚ ଶିଵସ୍ତଥା ।। ୩୩.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ ଶାନ୍ତଭୟ। ଏହି ସାତଟି ଦେଶ। ଶାନ୍ତଭୟରୁ ଶିଶିର, ସୁଖୋଦୟ, ଆନନ୍ଦ, ଧ୍ରୁବ, କ୍ଷେମକ, ଶିବ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ତାନି ତେଷାଂ ସନାମାନି ସପ୍ତଵର୍ଷାଣି ଭାଗଶଃ। ନିଵେଶିତାନି ତୈସ୍ତାନି ପୂର୍ଵେ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ।। ୩୩.

ଏହି ସାତଟି ଦେଶର ନାମ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଅଂଶ। ସେମାନେ ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ଦେଶଗୁଡିକ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

ମେଧାତିଥେସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୈସ୍ତୈଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପନିଵାସିଭିଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେ ପ୍ରଜାଃ କୃତାଃ ।। ୩୩.

ମେଧାତିଥିଙ୍କ ସେହି ପୁଅମାନେ, ସାତ ଦ୍ୱୀପର ନିବାସୀ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପରେ ଜନମାନେକୁ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ନୀତି ଦେଇ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପାଦିକେଷ୍ଵେଵ ଶାକଦ୍ଵୀପାନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ଜ୍ଞେଯଃ ପଞ୍ଚସୁ ଧର୍ମୋ ଵୈ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଭାଗଶଃ ।। ୩୩.

ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ, ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ପରେ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକରେ, ଧର୍ମ ପାଞ୍ଚଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସୁଖମାଯୁଶ୍ଚ ରୂପଞ୍ଚ ବଲଂ ଧର୍ମଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। ପଞ୍ଚସ୍ଵେତେଷୁ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ସର୍ଵଂ ସାଧାରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୩.

ସୁଖ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ରୂପ, ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସବୁ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ସାଧାରଣ।

ସପ୍ତଦ୍ଵୀପପରିକ୍ରାନ୍ତଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ନିବୋଧତ। ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଦାଯାଦଂ କନ୍ଯାପୁତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍। ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋଽଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ୍ତଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରଂ ନୃପମ୍ ।। ୩୩.

ସାତ ଦ୍ୱୀପରେ ଘିରା ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ କନ୍ୟାର ପ୍ରଥମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରକୁ ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା କରିଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁର୍ହି ପ୍ରଜାପତିସମୌଜସଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ନାଭି ରିତି ଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ କିମ୍ପୁରୁଷୋଽନୁଜଃ ।। ୩୩.

ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପ୍ରଜାପତି ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବଡ ପୁଅ ନାଭି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ଭାଇ କିମ୍ପୁରୁଷ।

ହରିଵର୍ଷସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଥୋଽଭୂଦିଲାଵୃତଃ। ରମ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚମଃ ପୁତ୍ରୋ ହରିନ୍ମାନ୍ ଷଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୩.

ତୃତୀୟ ପୁଅ ହରିବର୍ଷ, ଚତୁର୍ଥ ଇଲାବୃତ, ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ରମ୍ୟ, ଷଷ୍ଠ ହାରିମାନ।

କୁରୁସ୍ତୁ ସପ୍ତମସ୍ତେଷାଂ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵୋ ହ୍ଯଷ୍ଟମଃ ସ୍ମୃତଃ। ନଵମଃ କେତୁମାଲସ୍ତୁ ତେଷାଂ ଦେଶାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୩.

ସପ୍ତମ ପୁଅ କୁରୁ, ଅଷ୍ଟମ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନବମ କେତୁମାଳ। ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ଦେଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ନାଭେସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣଂ ଵର୍ଷଂ ହିମାଦ୍ଵନ୍ତୁ ପିତା ଦଦୌ । ହେମ କୂଟଂ ତୁ ଯଦ୍ଵର୍ଷଂ ଦଦୌ କିମ୍ପୁରୁଷାଯ ତତ୍ ।। ୩୩.

ନାଭିଙ୍କରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯେହିଁ ହିମାହ୍ବ ନାମକ ଦେଶ, ସେହି ଦେଶ ପିତା ଦେଲେ। ଏହିପରି, ହେମକୂଟ ନାମକ ଦେଶ କିମ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଲେ।

ନୈଷଧଂ ଯତ୍ ସ୍ମୃତଂ ଵର୍ଷଂ ହରିଵର୍ଷାଯ ତଦ୍ଦଦୌ। ମଧ୍ଯମଂ ଯତ୍ସୁମେରୋସ୍ତୁ ସ ଦଦୌ ତଦିଲାଵୃତେ ।। ୩୩.

ନୈଷଧ ନାମକ ଦେଶ ହରିବର୍ଷଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସୁମେରୁ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟଭାଗ ଇଳାବୃତ ନାମକ ଦେଶକୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ନୀଲନ୍ତୁ ଯତ୍ ସ୍ମୃତଂ ଵର୍ଷଂ ରମ୍ଯାଯୈତତ୍ ପିତା ଦଦୌ । ଶ୍ଵେତଂ ଯଦୁତ୍ତରଂ ତସ୍ମାତ୍ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ହରିନ୍ମତେ ।। ୩୩.

ନୀଳ ନାମକ ଦେଶ ପିତା ରମ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହିପରି, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥିବା ଶ୍ୱେତ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ପିତା ଦେଲେ।

ଯଦୁତ୍ତରଂ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵତୋ ଵର୍ଷ ତତ୍ କୁରଵେ ଦଦୌ । ଵର୍ଷଂ ମାଲ୍ଯଵତ ଶ୍ଚାପି ଭଦ୍ରାଶ୍ଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୩୩.

ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଦେଶ କୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ମାଲ୍ୟବତ୍ ପର୍ବତର ଦେଶ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଗନ୍ଧମାଦନଵର୍ଷନ୍ତୁ କେତୁମାଲେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଇତ୍ଯେତାନି ମହାନ୍ତୀହ ନଵଵର୍ଷାଣି ଭାଗଶଃ ।। ୩୩.

ଗନ୍ଧମାଦନ ଦେଶ କେତୁମାଳଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି, ଏହି ନବ ଦେଶ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାଗରେ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଛି।

ଆଗ୍ନୀଧ୍ରସ୍ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତାନଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ। ଯଥାକ୍ରମଂ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତତସ୍ତୁ ତପସି ସ୍ଥିତଃ ।। ୩୩.

ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ସେହି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେଂକୁ ଅନୁକ୍ରମେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇଦେଲେ। ଏପରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ।

ଇତ୍ଯେତୈଃ ସପ୍ଭିଃ କୃତ୍ସ୍ନାଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ନିଵେଶିତାଃ । ପ୍ରିଯଵ୍ରତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୈସ୍ତୈଃ ପୌତ୍ରୈଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ତୁ ।। ୩୩.

ଏହିପରି, ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ପଉତମାନେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବସାଇଥିଲେ।

ଯାନି କିମ୍ପୁରୁଷାଦ୍ଯାନି ଵର୍ଷାଣ୍ଯଷ୍ଟୌ ଶୁଭାନି ତୁ। ତେଷାଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ ସିଦ୍ଧିଃ ସୁଖପ୍ରାଯା ହ୍ଯଯତ୍ନତଃ ।। ୩୩.

କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ଆଠଟି ଶୁଭ ଦେଶରେ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ସହଜରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।

ଵିପର୍ଯଯୋ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଜରାମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ଚ । ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ନ ତେଷ୍ଵାସ୍ତାଂ ନୋତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମାଃ । ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଯୁଗାଵସ୍ଥା କ୍ଷେତ୍ରେଷ୍ଵେଵ ତୁ ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୩.

ସେଠାରେ କେବେଁ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ବୟସ୍ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ। ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ-ମଧ୍ୟମ ଭେଦ ନାହିଁ। ଯୁଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କେବଳ ଦେଶରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ରହିଛି।

ନାଭେର୍ହି ସର୍ଗଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହିମାହ୍ଵେ ତନ୍ନିବୋଧତ। ନାଭିସ୍ତ୍ଵଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରଂ ମେର଼ୁଦେଵ୍ଯାଂ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଋଷଭଂ ପାର୍ଥିଵଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ପୂର୍ଵଜମ୍ ।। ୩୩.

ଏବେ ମୁଁ ନାଭିଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିବି, ହିମାହ୍ବ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ମହାତେଜସ୍ବୀ ନାଭି ମେରୁଦେବୀଙ୍କୁ ରାଜା ଋଷଭ ନାମକ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।