ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଶାଲ୍ମଲୌ ତୁ ଵପୁଷ୍ମନ୍ତଂ ରାଜାନମଭିଷିକ୍ତଵାନ୍। ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମନ୍ତଂ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ରାଜାନଂ କୃତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୩.

ଭପୁଷ୍ମାନଙ୍କୁ ଶାଲ୍ମଳଦ୍ୱୀପର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ; ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନଙ୍କୁ କୁଶଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି କଲେ।

ଦ୍ଯୁତିମନ୍ତଞ୍ଚ ରାଜାନଂ କ୍ରୌଜ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ସମାଦିଶତ୍। ଶାକଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରଞ୍ଚାପି ହଵ୍ଯଞ୍ଚକ୍ରେ ପ୍ରିଯଵ୍ରତଃ ।। ୩୩.

ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କୁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ରାଜା କଲେ; ପ୍ରିୟବ୍ରତ ହବ୍ୟଙ୍କୁ ଶାକଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି କଲେ।

ପୁଷ୍କରାଧିପତିଞ୍ଚାପି ସଵନଂ କୃତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ପୁଷ୍କରେ ସଵନସ୍ଯାପି ମହାଵୀତଃ ସୁତୋଽଭଵତ୍। ଧାତକିଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵାଵେତୌ ପୁତ୍ରୌ ପୁତ୍ରଵତାଂ ଵରୋ ।। ୩୩.

ପ୍ରଭୁ ସବନଙ୍କୁ ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି କଲେ; ପୁଷ୍କରରେ ସବନଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ — ମହାବୀତ ଓ ଧାତକି — ଜନ୍ମିଲେ, ଦୁଇଁଜଣ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରବତୀ।

ମହାଵୀତଂ ସ୍ମୃତଂ ଵର୍ଷଂ ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ମହାତ୍ମନଃ। ନାମ୍ନା ତୁ ଧାତକେଶ୍ଚାପି ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୩.

ମହାତ୍ମା ମହାବୀତଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ଭୂମିକୁ 'ମହାବୀତ' ବୋଲାଯାଏ; ଧାତକିଙ୍କ ନାମରେ ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ବୋଲାଯାଏ।

ହଵ୍ଯୋ ଵ୍ଯଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଶାକଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ଜଲଦଞ୍ଚ କୁମାରଞ୍ଚ ସୁକୁମାରଂ ମଣୀଚକମ୍। ଵସୁମୋଦଂ ସୁମୋଦାକଂ ସପ୍ତମଞ୍ଚ ମହାଦ୍ରୁମମ୍ ।। ୩୩.

ହବ୍ୟ, ଶାକଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି, ଏହି ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲେ — ଜଳଦ, କୁମାର, ସୁକୁମାର, ମଣୀଚକ, ବସୁମୋଦ, ସୁମୋଦାକ ଓ ସପ୍ତମ ମହାଦ୍ରୁମ।

ଜଲଦଂ ଜଲଦସ୍ଯାଥ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଥମମୁଚ୍ଯତେ। କୁମାରସ୍ଯ ଚ କୌମାରଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୩୩.

ପ୍ରଥମ ଭୂମିକୁ ଜଳଦଙ୍କ ନାମରେ 'ଜଳଦ' ବୋଲାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୂମିକୁ କୁମାରଙ୍କ ନାମରେ 'କୌମାର' ବୋଲାଯାଏ।

ସୁକୁମାରଂ ତୃତୀଯନ୍ତୁ ସୁକୁମାରସ୍ଯ କୀର୍ତିତମ୍। ମଣୀଚକସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥଂ ମଣୀଚକମିହୋଚ୍ଯତେ ।। ୩୩.

ତୃତୀୟ ଭୂମିକୁ ସୁକୁମାରଙ୍କ ନାମରେ 'ସୁକୁମାର' ବୋଲାଯାଏ; ଚତୁର୍ଥ ଭୂମିକୁ ମଣୀଚକଙ୍କ ନାମରେ 'ମଣୀଚକ' ବୋଲାଯାଏ।

ଵସୁମୋଦସ୍ଯ ଵୈ ଵର୍ଷଂ ପଞ୍ଚମଂ ଵସୁମୋଦକମ୍। ମୋଦାକସ୍ଯ ତୁ ମୋଦାକଂ ଵର୍ଷଂ ଷଷ୍ଠଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୩୩.

ପଞ୍ଚମ ଭୂମିକୁ ବସୁମୋଦଙ୍କ ନାମରେ 'ବସୁମୋଦକ'; ଷଷ୍ଠ ଭୂମିକୁ ମୋଦାକଙ୍କ ନାମରେ 'ମୋଦାକ' ବୋଲାଯାଏ।

ମହାଦ୍ରୁମସ୍ଯ ନାମ୍ନା ତୁ ସପ୍ତମନ୍ତୁ ମହାଦ୍ରୁମମ୍। ଏଷାନ୍ତୁ ମାନଭିସ୍ତାନି ସପ୍ତଵର୍ଷାଣି ତତ୍ର ଵୈ ।। ୩୩.

ସପ୍ତମ ଭୂମିକୁ ମହାଦ୍ରୁମଙ୍କ ନାମରେ 'ମହାଦ୍ରୁମ' ବୋଲାଯାଏ; ଏହି ସପ୍ତ ଭୂମି, ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ ଅଭିଧାନିତ।

କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ପୁତ୍ରା ଦ୍ଯୁତିମତସ୍ତୁ ଵୈ। କୁଶଲୋ ମନୁଗଶ୍ଚୋଷ୍ଣଃ ପୀଵରଶ୍ଚାନ୍ଧକାରକଃ। ମୁନିଶ୍ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିଶ୍ଚୈଵ ସୁତା ଦ୍ଯୁତିମତସ୍ତୁ ଵୈ ।। ୩୩.

କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ — କୁଶଳ, ମନୁଗ, ଉଷ୍ଣ, ପୀବର, ଅନ୍ଧକାରକ, ମୁନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି।

ତେଷାଂ ସ୍ଵନାମଭିର୍ଦ୍ଦେଶାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପାଶ୍ରଯାଃ ଶୁଭାଃ। ଉଷ୍ଣସ୍ଯୋଷ୍ଣଃ ସ୍ମୃତୋ ଦେଶଃ ପୀଵରସ୍ଯାପି ପୀଵରଃ ।। ୩୩.

ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଭୂମିମାନେ ଅଭିଧାନିତ; ଉଷ୍ଣଙ୍କ ଭୂମି 'ଉଷ୍ଣ', ପୀବରଙ୍କ ଭୂମି 'ପୀବର' ବୋଲାଯାଏ।

ଅନ୍ଧକାରକଦେଶସ୍ତୁ ଅନ୍ଧକାରଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ। ମୁନେସ୍ତୁ ମୁନିଦେଶୋ ଵୈ ଦୁନ୍ଦୁଭେର୍ଦୁନ୍ଦୁଭିଃ ସ୍ମୃତଃ। ଏତେ ଜନପଦାଃ ସପ୍ତ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଭାସ୍ଵରାଃ ।। ୩୩.

ଅନ୍ଧକାରକ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଅନ୍ଧକାର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୁନିଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ। କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ସାତଟି ଦେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମକୁଛି।

ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତଃ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ସପ୍ତୈତେ ସୁମହୌଜସଃ। ଉଦ୍ଭିଦୋ ଵେଣୁମାଂଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵୈରଥୋ ଲଵଣୋ ଧୃତିଃ। ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରଭାକରଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତମଃ କପିଲଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୩.

କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ସାତଟି ଦେଶ ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ 'ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ଭିଦ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବେଣୁମାନ, ତୃତୀୟ ସ୍ୱୈରଥ, ଚତୁର୍ଥ ଲବଣ, ପଞ୍ଚମ ଧୃତି, ଷଷ୍ଠ ପ୍ରଭାକର, ସପ୍ତମ କପିଳ।

ଉଦ୍ଭିଦଂ ପ୍ରଥମଂ ଵର୍ଷଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵେଣୁମଣ୍ଡଲମ୍। ତୃତୀଯଂ ସ୍ଵୈରଥାକାରଂ ଚତୁର୍ଥଂ ଲଵଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୩.

ପ୍ରଥମ ଦେଶ ଉଦ୍ଭିଦ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବେଣୁମଣ୍ଡଳ, ତୃତୀୟ ସ୍ୱୈରଥ ଆକାର, ଚତୁର୍ଥ ଲବଣ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ପଞ୍ଚମଂ ଧୃତିମଦ୍ଵର୍ଷଂ ଷଷ୍ଠଂ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଭାକରମ୍। ସପ୍ତମଂ କପିଲଂ ନାମ କପିଲସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୩୩.

ପଞ୍ଚମ ଦେଶ ଧୃତିମତ, ଷଷ୍ଠ ପ୍ରଭାକର, ସପ୍ତମ କପିଳ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି କପିଳଙ୍କ ଦେଶ।

ତେଷାଂ ଦ୍ଵୀପାଃ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ତତ୍ସନାମାନ ଏଵ ତୁ। ଆଶ୍ରମାଚାରଯୁକ୍ତାଭିଃ ପ୍ରଜାଭିଃ ସମଲଂକୃତାଃ ।। ୩୩.

କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ଦେଶଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଅଛି, ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମ ଓ ଶିକ୍ଷକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିବା ଲୋକମାନେ ରହୁଛନ୍ତି।

ଶାଲ୍ମଲସ୍ଯେଶ୍ଵରାଃ ସପ୍ତ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ତୁ ଵପୁଷ୍ମତଃ। ଶ୍ଵେତଶ୍ଚ ହରିତଶ୍ଚୈଵ ଜୀମୂତୋ ରୋହିତସ୍ତଥା। ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ମାନସଶ୍ଚୈଵ ସୁପ୍ରଭଃ ସପ୍ତମସ୍ତଥା ।। ୩୩.

ଶାଲମଳୀ ଦ୍ୱୀପରେ ସାତଜଣ ଶାସକ, ସେମାନେ ବପୁଷ୍ମତଙ୍କ ପୁଅ: ଶ୍ୱେତ, ହରିତ, ଜୀମୂତ, ରୋହିତ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସ, ଏବଂ ସପ୍ତମ ସୁପ୍ରଭ।

ଶ୍ଵେତସ୍ଯ ଶ୍ଵେତଦେଶସ୍ତୁ ରୋହିତସ୍ଯ ଚ ରୋହିତଃ। ଜୀମୂତସ୍ଯ ଚ ଜୀମୂତୋ ହରିତସ୍ଯ ଚ ହାରିତଃ ।। ୩୩.

ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଦେଶ ଶ୍ୱେତ, ରୋହିତଙ୍କ ଦେଶ ରୋହିତ, ଜୀମୂତଙ୍କ ଦେଶ ଜୀମୂତ, ହରିତଙ୍କ ଦେଶ ହାରିତ।

ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଵୈଦ୍ଯୁତସ୍ଯାପି ମାନସସ୍ଯାପି ମାନସଃ। ସୁପ୍ରଭଃ ସୁପ୍ରଭସ୍ଯାପି ସପ୍ତୈତେ ଦେଶପାଲକାଃ ।। ୩୩.

ବୈଦ୍ୟୁତଙ୍କ ଦେଶ ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସଙ୍କ ଦେଶ ମାନସ, ସୁପ୍ରଭଙ୍କ ଦେଶ ସୁପ୍ରଭ। ଏହି ସାତଜଣ ଦେଶର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ସପ୍ତଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପାଦନନ୍ତରମ୍। ସପ୍ତ ମେଧାତିଥେଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରା ନୃପାଃ ।। ୩୩.

ଏବେ ମୁଁ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି, ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପ ପରେ: ମେଧାତିଥିଙ୍କ ସାତ ପୁଅ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶାନ୍ତଭଯସ୍ତେଷାଂ ସପ୍ତଵର୍ଷାଣି ତାନି ଵୈ। ତସ୍ମାଚ୍ଛାନ୍ତଭଯାଚ୍ଚୈଵ ଶିଶିରସ୍ତୁ ସୁଖୋଦଯଃ। ଆନନ୍ଦଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷେମକଶ୍ଚ ଶିଵସ୍ତଥା ।। ୩୩.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ ଶାନ୍ତଭୟ। ଏହି ସାତଟି ଦେଶ। ଶାନ୍ତଭୟରୁ ଶିଶିର, ସୁଖୋଦୟ, ଆନନ୍ଦ, ଧ୍ରୁବ, କ୍ଷେମକ, ଶିବ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ତାନି ତେଷାଂ ସନାମାନି ସପ୍ତଵର୍ଷାଣି ଭାଗଶଃ। ନିଵେଶିତାନି ତୈସ୍ତାନି ପୂର୍ଵେ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ।। ୩୩.

ଏହି ସାତଟି ଦେଶର ନାମ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଅଂଶ। ସେମାନେ ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ଦେଶଗୁଡିକ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

ମେଧାତିଥେସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୈସ୍ତୈଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପନିଵାସିଭିଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେ ପ୍ରଜାଃ କୃତାଃ ।। ୩୩.

ମେଧାତିଥିଙ୍କ ସେହି ପୁଅମାନେ, ସାତ ଦ୍ୱୀପର ନିବାସୀ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପରେ ଜନମାନେକୁ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ନୀତି ଦେଇ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପାଦିକେଷ୍ଵେଵ ଶାକଦ୍ଵୀପାନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ଜ୍ଞେଯଃ ପଞ୍ଚସୁ ଧର୍ମୋ ଵୈ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଭାଗଶଃ ।। ୩୩.

ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ, ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ପରେ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକରେ, ଧର୍ମ ପାଞ୍ଚଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସୁଖମାଯୁଶ୍ଚ ରୂପଞ୍ଚ ବଲଂ ଧର୍ମଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। ପଞ୍ଚସ୍ଵେତେଷୁ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ସର୍ଵଂ ସାଧାରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୩.

ସୁଖ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ରୂପ, ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସବୁ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ସାଧାରଣ।

ସପ୍ତଦ୍ଵୀପପରିକ୍ରାନ୍ତଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ନିବୋଧତ। ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଦାଯାଦଂ କନ୍ଯାପୁତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍। ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋଽଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ୍ତଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରଂ ନୃପମ୍ ।। ୩୩.

ସାତ ଦ୍ୱୀପରେ ଘିରା ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ କନ୍ୟାର ପ୍ରଥମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରକୁ ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା କରିଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁର୍ହି ପ୍ରଜାପତିସମୌଜସଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ନାଭି ରିତି ଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ କିମ୍ପୁରୁଷୋଽନୁଜଃ ।। ୩୩.

ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପ୍ରଜାପତି ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବଡ ପୁଅ ନାଭି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ଭାଇ କିମ୍ପୁରୁଷ।

ହରିଵର୍ଷସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଥୋଽଭୂଦିଲାଵୃତଃ। ରମ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚମଃ ପୁତ୍ରୋ ହରିନ୍ମାନ୍ ଷଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୩.

ତୃତୀୟ ପୁଅ ହରିବର୍ଷ, ଚତୁର୍ଥ ଇଲାବୃତ, ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ରମ୍ୟ, ଷଷ୍ଠ ହାରିମାନ।

କୁରୁସ୍ତୁ ସପ୍ତମସ୍ତେଷାଂ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵୋ ହ୍ଯଷ୍ଟମଃ ସ୍ମୃତଃ। ନଵମଃ କେତୁମାଲସ୍ତୁ ତେଷାଂ ଦେଶାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୩୩.

ସପ୍ତମ ପୁଅ କୁରୁ, ଅଷ୍ଟମ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନବମ କେତୁମାଳ। ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ଦେଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।