ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦେଵାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ଯେ ଚ ତସ୍ମିନ୍ ମନ୍ଵନ୍ତରେଽଧିପାଃ। ଋଷଯୋ ମାନଵାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ତୁଲ୍ଯାଭିମାନିନଃ ।। ୩୩.

ସେ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଦେବମାନେ ଓ ଅଧିପତିମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ମନୁମାନେ, ସମସ୍ତେ ସମାନ ଗର୍ବ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ମହର୍ଷିସର୍ଗଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵୈ ଵଂଶଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ତୁ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ।। ୩୩.

ମହା ଋଷିମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି; ଏବେ ତୁମେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ବଂଶର ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ କ୍ରମବଦ୍ଧ ବିବରଣା ଶୁଣ।

ମନୋଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯାସନ୍ ଦଶ ପୌତ୍ରାସ୍ତୁ ତତ୍ସମାଃ. ଯୈରିଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମନ୍ଵିତା ।। ୩୩.

ମନୁ ସ୍ୱାୟଂଭୁବଙ୍କର ଦଶଟି ପୁଅ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ମନୁଙ୍କ ପରି; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୂରଣ କରିଥିଲେ।

ସସମୁଦ୍ରାକରଵତୀ ପ୍ରତିଵର୍ଷନ୍ନିଵେଶିତା। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵମାଦ୍ଯେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତଦା ।। ୩୩.

ସମୁଦ୍ର ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରର ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ଏହି ଆକାରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା।

ପ୍ରିଯଵ୍ରତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୈସ୍ତୈଃ ପୌତ୍ରୈଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ତୁ। ପ୍ରଜାସର୍ଗତପୋଯୋଗୈସ୍ତୈରିଯଂ ଵିନିଵେଶିତା ।। ୩୩.

ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପୁଅପୁଅ ଏବଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ପୁଅପୁଅମାନେ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉଚିତ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ।

ପ୍ରିଯଵ୍ରତାତ୍ ପ୍ରଜାଵନ୍ତଃ ଵୀରାତ୍ କନ୍ଯା ଵ୍ଯଜାଯତ। କନ୍ଯା ସା ତୁ ମହାଭାଗା କର୍ଦ୍ଦମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ ।। ୩୩.

ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କଠାରୁ, ଅନେକ ପ୍ରଜା ଥିବା ଏକ କନ୍ୟା 'କନ୍ୟା' ଜନ୍ମିଥିଲା; ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ କନ୍ୟା, କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

କନ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଶତପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସମ୍ରାଟ୍ କୁକ୍ଷିଶ୍ଚ ତେ ଉଭେ। ତର୍ଯୋର୍ଵୈ ଭ୍ରାତରଃ ଶୂରାଃ ପ୍ରଜାପତିସମା ଦଶ ।। ୩୩.

ସମ୍ରାଟଙ୍କଠାରେ ଦୁଇ କନ୍ୟା ଓ ଶତପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦଶଜଣ ଭାଇ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସମାନ ଶୂର, ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ।

ଅଗ୍ନୀଧ୍ରଶ୍ଚଵପୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ମେଧା ମେଧାତିଥିର୍ଵିଭୁଃ। ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନ୍ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ହଵ୍ଯଃ ସଵନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଚ ।। ୩୩.

ଅଗ୍ନୀଧ୍ର, ଭପୁଷ୍ମାନ, ମେଧା, ମେଧାତିଥି, ବିଭୁ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ହବ୍ୟ, ସବନ ଓ ସର୍ବ — ଏହି ଦଶଜଣ ଥିଲେ।

ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋଽଭିଷିଚ୍ଯୈତାନ୍ ସପ୍ତ ସପ୍ତସୁ ପାର୍ଥିଵାନ୍। ଦ୍ଵୀପେଷୁ ତେଷୁ ଧର୍ମେଣ ଦ୍ଵୀପାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ନିବୋଧତ ।। ୩୩.

ପ୍ରିୟବ୍ରତ ସେଇ ସପ୍ତଜଣଙ୍କୁ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏବେ ସେଇ ଦ୍ୱୀପ ଓ ତାଙ୍କ ଶାସକଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରଂ ଚକ୍ରେ ଅଗ୍ନୀଧ୍ରନ୍ତୁ ମହାବଲମ୍। ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରଶ୍ଚାପି ତେନ ମେଧାତିଥିଃ କୃତଃ ।। ୩୩.

ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି କଲେ; ମେଧାତିଥିକୁ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ରାଜା କଲେ।

ଶାଲ୍ମଲୌ ତୁ ଵପୁଷ୍ମନ୍ତଂ ରାଜାନମଭିଷିକ୍ତଵାନ୍। ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମନ୍ତଂ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ରାଜାନଂ କୃତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୩.

ଭପୁଷ୍ମାନଙ୍କୁ ଶାଲ୍ମଳଦ୍ୱୀପର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ; ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନଙ୍କୁ କୁଶଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି କଲେ।

ଦ୍ଯୁତିମନ୍ତଞ୍ଚ ରାଜାନଂ କ୍ରୌଜ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ସମାଦିଶତ୍। ଶାକଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରଞ୍ଚାପି ହଵ୍ଯଞ୍ଚକ୍ରେ ପ୍ରିଯଵ୍ରତଃ ।। ୩୩.

ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କୁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ରାଜା କଲେ; ପ୍ରିୟବ୍ରତ ହବ୍ୟଙ୍କୁ ଶାକଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି କଲେ।

ପୁଷ୍କରାଧିପତିଞ୍ଚାପି ସଵନଂ କୃତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ପୁଷ୍କରେ ସଵନସ୍ଯାପି ମହାଵୀତଃ ସୁତୋଽଭଵତ୍। ଧାତକିଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵାଵେତୌ ପୁତ୍ରୌ ପୁତ୍ରଵତାଂ ଵରୋ ।। ୩୩.

ପ୍ରଭୁ ସବନଙ୍କୁ ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି କଲେ; ପୁଷ୍କରରେ ସବନଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ — ମହାବୀତ ଓ ଧାତକି — ଜନ୍ମିଲେ, ଦୁଇଁଜଣ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରବତୀ।

ମହାଵୀତଂ ସ୍ମୃତଂ ଵର୍ଷଂ ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ମହାତ୍ମନଃ। ନାମ୍ନା ତୁ ଧାତକେଶ୍ଚାପି ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୩.

ମହାତ୍ମା ମହାବୀତଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ଭୂମିକୁ 'ମହାବୀତ' ବୋଲାଯାଏ; ଧାତକିଙ୍କ ନାମରେ ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ବୋଲାଯାଏ।

ହଵ୍ଯୋ ଵ୍ଯଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଶାକଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ଜଲଦଞ୍ଚ କୁମାରଞ୍ଚ ସୁକୁମାରଂ ମଣୀଚକମ୍। ଵସୁମୋଦଂ ସୁମୋଦାକଂ ସପ୍ତମଞ୍ଚ ମହାଦ୍ରୁମମ୍ ।। ୩୩.

ହବ୍ୟ, ଶାକଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି, ଏହି ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲେ — ଜଳଦ, କୁମାର, ସୁକୁମାର, ମଣୀଚକ, ବସୁମୋଦ, ସୁମୋଦାକ ଓ ସପ୍ତମ ମହାଦ୍ରୁମ।

ଜଲଦଂ ଜଲଦସ୍ଯାଥ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଥମମୁଚ୍ଯତେ। କୁମାରସ୍ଯ ଚ କୌମାରଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୩୩.

ପ୍ରଥମ ଭୂମିକୁ ଜଳଦଙ୍କ ନାମରେ 'ଜଳଦ' ବୋଲାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୂମିକୁ କୁମାରଙ୍କ ନାମରେ 'କୌମାର' ବୋଲାଯାଏ।

ସୁକୁମାରଂ ତୃତୀଯନ୍ତୁ ସୁକୁମାରସ୍ଯ କୀର୍ତିତମ୍। ମଣୀଚକସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥଂ ମଣୀଚକମିହୋଚ୍ଯତେ ।। ୩୩.

ତୃତୀୟ ଭୂମିକୁ ସୁକୁମାରଙ୍କ ନାମରେ 'ସୁକୁମାର' ବୋଲାଯାଏ; ଚତୁର୍ଥ ଭୂମିକୁ ମଣୀଚକଙ୍କ ନାମରେ 'ମଣୀଚକ' ବୋଲାଯାଏ।

ଵସୁମୋଦସ୍ଯ ଵୈ ଵର୍ଷଂ ପଞ୍ଚମଂ ଵସୁମୋଦକମ୍। ମୋଦାକସ୍ଯ ତୁ ମୋଦାକଂ ଵର୍ଷଂ ଷଷ୍ଠଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୩୩.

ପଞ୍ଚମ ଭୂମିକୁ ବସୁମୋଦଙ୍କ ନାମରେ 'ବସୁମୋଦକ'; ଷଷ୍ଠ ଭୂମିକୁ ମୋଦାକଙ୍କ ନାମରେ 'ମୋଦାକ' ବୋଲାଯାଏ।

ମହାଦ୍ରୁମସ୍ଯ ନାମ୍ନା ତୁ ସପ୍ତମନ୍ତୁ ମହାଦ୍ରୁମମ୍। ଏଷାନ୍ତୁ ମାନଭିସ୍ତାନି ସପ୍ତଵର୍ଷାଣି ତତ୍ର ଵୈ ।। ୩୩.

ସପ୍ତମ ଭୂମିକୁ ମହାଦ୍ରୁମଙ୍କ ନାମରେ 'ମହାଦ୍ରୁମ' ବୋଲାଯାଏ; ଏହି ସପ୍ତ ଭୂମି, ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ ଅଭିଧାନିତ।

କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ପୁତ୍ରା ଦ୍ଯୁତିମତସ୍ତୁ ଵୈ। କୁଶଲୋ ମନୁଗଶ୍ଚୋଷ୍ଣଃ ପୀଵରଶ୍ଚାନ୍ଧକାରକଃ। ମୁନିଶ୍ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିଶ୍ଚୈଵ ସୁତା ଦ୍ଯୁତିମତସ୍ତୁ ଵୈ ।। ୩୩.

କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ — କୁଶଳ, ମନୁଗ, ଉଷ୍ଣ, ପୀବର, ଅନ୍ଧକାରକ, ମୁନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି।

ତେଷାଂ ସ୍ଵନାମଭିର୍ଦ୍ଦେଶାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପାଶ୍ରଯାଃ ଶୁଭାଃ। ଉଷ୍ଣସ୍ଯୋଷ୍ଣଃ ସ୍ମୃତୋ ଦେଶଃ ପୀଵରସ୍ଯାପି ପୀଵରଃ ।। ୩୩.

ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଭୂମିମାନେ ଅଭିଧାନିତ; ଉଷ୍ଣଙ୍କ ଭୂମି 'ଉଷ୍ଣ', ପୀବରଙ୍କ ଭୂମି 'ପୀବର' ବୋଲାଯାଏ।

ଅନ୍ଧକାରକଦେଶସ୍ତୁ ଅନ୍ଧକାରଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ। ମୁନେସ୍ତୁ ମୁନିଦେଶୋ ଵୈ ଦୁନ୍ଦୁଭେର୍ଦୁନ୍ଦୁଭିଃ ସ୍ମୃତଃ। ଏତେ ଜନପଦାଃ ସପ୍ତ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଭାସ୍ଵରାଃ ।। ୩୩.

ଅନ୍ଧକାରକ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଅନ୍ଧକାର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୁନିଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ। କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ସାତଟି ଦେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମକୁଛି।

ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତଃ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ସପ୍ତୈତେ ସୁମହୌଜସଃ। ଉଦ୍ଭିଦୋ ଵେଣୁମାଂଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵୈରଥୋ ଲଵଣୋ ଧୃତିଃ। ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରଭାକରଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତମଃ କପିଲଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୩.

କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ସାତଟି ଦେଶ ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ 'ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ଭିଦ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବେଣୁମାନ, ତୃତୀୟ ସ୍ୱୈରଥ, ଚତୁର୍ଥ ଲବଣ, ପଞ୍ଚମ ଧୃତି, ଷଷ୍ଠ ପ୍ରଭାକର, ସପ୍ତମ କପିଳ।

ଉଦ୍ଭିଦଂ ପ୍ରଥମଂ ଵର୍ଷଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵେଣୁମଣ୍ଡଲମ୍। ତୃତୀଯଂ ସ୍ଵୈରଥାକାରଂ ଚତୁର୍ଥଂ ଲଵଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୩.

ପ୍ରଥମ ଦେଶ ଉଦ୍ଭିଦ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବେଣୁମଣ୍ଡଳ, ତୃତୀୟ ସ୍ୱୈରଥ ଆକାର, ଚତୁର୍ଥ ଲବଣ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ପଞ୍ଚମଂ ଧୃତିମଦ୍ଵର୍ଷଂ ଷଷ୍ଠଂ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଭାକରମ୍। ସପ୍ତମଂ କପିଲଂ ନାମ କପିଲସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୩୩.

ପଞ୍ଚମ ଦେଶ ଧୃତିମତ, ଷଷ୍ଠ ପ୍ରଭାକର, ସପ୍ତମ କପିଳ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି କପିଳଙ୍କ ଦେଶ।

ତେଷାଂ ଦ୍ଵୀପାଃ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ତତ୍ସନାମାନ ଏଵ ତୁ। ଆଶ୍ରମାଚାରଯୁକ୍ତାଭିଃ ପ୍ରଜାଭିଃ ସମଲଂକୃତାଃ ।। ୩୩.

କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ଦେଶଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଅଛି, ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମ ଓ ଶିକ୍ଷକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିବା ଲୋକମାନେ ରହୁଛନ୍ତି।

ଶାଲ୍ମଲସ୍ଯେଶ୍ଵରାଃ ସପ୍ତ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ତୁ ଵପୁଷ୍ମତଃ। ଶ୍ଵେତଶ୍ଚ ହରିତଶ୍ଚୈଵ ଜୀମୂତୋ ରୋହିତସ୍ତଥା। ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ମାନସଶ୍ଚୈଵ ସୁପ୍ରଭଃ ସପ୍ତମସ୍ତଥା ।। ୩୩.

ଶାଲମଳୀ ଦ୍ୱୀପରେ ସାତଜଣ ଶାସକ, ସେମାନେ ବପୁଷ୍ମତଙ୍କ ପୁଅ: ଶ୍ୱେତ, ହରିତ, ଜୀମୂତ, ରୋହିତ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସ, ଏବଂ ସପ୍ତମ ସୁପ୍ରଭ।

ଶ୍ଵେତସ୍ଯ ଶ୍ଵେତଦେଶସ୍ତୁ ରୋହିତସ୍ଯ ଚ ରୋହିତଃ। ଜୀମୂତସ୍ଯ ଚ ଜୀମୂତୋ ହରିତସ୍ଯ ଚ ହାରିତଃ ।। ୩୩.

ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଦେଶ ଶ୍ୱେତ, ରୋହିତଙ୍କ ଦେଶ ରୋହିତ, ଜୀମୂତଙ୍କ ଦେଶ ଜୀମୂତ, ହରିତଙ୍କ ଦେଶ ହାରିତ।

ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଵୈଦ୍ଯୁତସ୍ଯାପି ମାନସସ୍ଯାପି ମାନସଃ। ସୁପ୍ରଭଃ ସୁପ୍ରଭସ୍ଯାପି ସପ୍ତୈତେ ଦେଶପାଲକାଃ ।। ୩୩.

ବୈଦ୍ୟୁତଙ୍କ ଦେଶ ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସଙ୍କ ଦେଶ ମାନସ, ସୁପ୍ରଭଙ୍କ ଦେଶ ସୁପ୍ରଭ। ଏହି ସାତଜଣ ଦେଶର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।