ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଐଡଵଂଶେଽଥ ସମ୍ଭୂତା ଯଥା ଚେକ୍ଷ୍ଵାକଵୋ ନୃପାଃ। ତେଭ୍ଯ ଏଵ ଶତଂ ପୂର୍ଣଂ କୁଲାନାମଭିଷେଚିତମ୍ ।। ୩୨.

ଐଡ଼ ବଂଶରେ ଯେପରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତଟି କୁଳ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଛି ।

ତାଵଦେଵ ତୁ ଭୋଜାନାଂ ଵିସ୍ତରୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ଭୋଜନ୍ତୁ ତ୍ରିଶତଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ତଦ୍ଯଥାଦିଶମ୍ ।। ୩୨.

ଭୋଜମାନଙ୍କ ବଂଶ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଭୋଜମାନେ ତିନିଶ ଜଣ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ସେମାନେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି ।

ତେଷ୍ଵତୀତାସ୍ତୁ ରାଜାନୋ ବ୍ରୁଵତସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ। ଶତଂ ଵୈ ପ୍ରତିଵିନ୍ଧ୍ଯାନାଂ ହୈହଯାନାଂ ତଥା ଶତମ୍ ।। ୩୨.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ: ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଶତଟି, ଏଭଳି ହୈହୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଶତଟି ।

ଧାର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାସ୍ତ୍ଵେକଶତଂ ଅଶୀତିର୍ଜନମେଜଯାଃ। ଶତଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତାନାଂ କୁଲାନାଂ ଵୀର୍ଯିଣାଂ ଶତମ୍ ।। ୩୨.

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଏକଶତ, ଜନମେଜୟମାନେ ଅଶୀ, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତମାନେ ଏକଶତ, ଏବଂ ଶତଟି ପ୍ରବଳ କୁଳ ।

ତତଃ ଶତନ୍ତୁ ପୌଲାନାଂ ଶତଂ କାଶିକୁଶାଦଯଃ । ତଥାପରଂ ସହସ୍ରନ୍ତୁ ଯେଽତୀତାଃ ଶଶବିନ୍ଦଵଃ। ଇଜାନାସ୍ତେଽଶ୍ଵମେଧୈସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ନିଯୁତଦକ୍ଷିଣୈଃ ।। ୩୨.

ତାପରେ ପୌଳମାନେ ଶତଟି, କାଶି ଓ କୁଶମାନେ ମଧ୍ୟ ଶତଟି; ଏଭଳି ଶଶବିନ୍ଦୁମାନେ ହଜାରଟି, ଯେଉଁମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ସମସ୍ତ ଇଜନମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ଅସଂଖ୍ୟ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ ।

ଏଵଂ ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ନ ଶକ୍ଯା ଵିସ୍ତରେଣ ତୁ। ଵକ୍ତୁଂ ରାଜର୍ଷଯଃ କୃତ୍ସ୍ନା ଯେଽତୀତାସ୍ତୈର୍ଯୁକୈଃସହ ।। ୩୨.

ଏହିପରି ଛୋଟ ଭାବରେ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସମସ୍ତ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଯୁଗଗୁଡିକୁ ଏକାଏକି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ଏତେ ଯଯାତିଵଂଶସ୍ଯ ବଭୂଵୁର୍ଵଂଶଵର୍ଦ୍ଧନାଃ। କୀର୍ତିତା ଦ୍ଯୁତିମନ୍ତସ୍ତେ ଯେ ଲୋକାନ୍ ଧାରଯନ୍ତି ଵୈ ।। ୩୨.

ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନାମଗୁଡିକ ଯାଯାତି ବଂଶର ଉନ୍ନତିକାରୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

ଲଭନ୍ତେ ଚ ଵରାନ୍ ପଞ୍ଚ ଦୁର୍ଲଭାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଲୌକିକାନ୍ । ଆଯୁଃ ପୁତ୍ରା ଧନଂ କୀର୍ତିରୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଭୂତିରେଵ ଚ ।। ୩୨.

ସେମାନେ ପାଞ୍ଚଟି ଦୁର୍ଲଭ ଦାୟା ପାଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଏବଂ ଏହି ଲୋକ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ: ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ପୁଅ, ଧନ, କୀର୍ତି, ଶ୍ରୀ, ଏବଂ ଉନ୍ନତି।

ଧାରଣାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ ପଞ୍ଚଵର୍ଗସ୍ଯ ଧୀମତାମ୍। ତଥୋକ୍ତା ଲୌକିକାଶ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ଵୈ ।। ୩୨.

ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଧାରଣ କରିବା ଏବଂ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯଥା କହାଯାଇଛି, ଲୋକ ଲାଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଚତ୍ଵାର୍ଯାହୁଃ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ କୃତଂ ଯୁଗମ୍ । ତସ୍ଯ ତାଵଚ୍ଛତୀ ସନ୍ଧ୍ଯା ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ତଥାଵିଧଃ ।। ୩୨.

କହାଯାଏ କୃତ ଯୁଗରେ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଅଛି; ଏହାର ସନ୍ଧ୍ୟା ଏକ ଶତ ବର୍ଷର, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମଧ୍ୟ ଏମିତି।

କୃତେ ଵୈ ପ୍ରକ୍ରିଯାପାଦଶ୍ଚତୁଃସାହସ୍ର ଉଚ୍ଯତେ। ତସ୍ମାଚ୍ଚତୁଃଶତଂ ସନ୍ଧ୍ଯା ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ଯଥାଵିଧଃ ।। ୩୨.

କୃତ ଯୁଗର ମୂଳ ଅଂଶ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଭାବରେ କହାଯାଇଛି; ଏହାରୁ ଚାରି ଶତ ବର୍ଷ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମାପର।

ତ୍ରେତାଦୀନି ସହସ୍ରାଣି ସଂଖ୍ଯଯା ମୁନିଭିଃ ସହ। ତସ୍ଯାପି ତ୍ରିଶତୀ ସନ୍ଧ୍ଯା ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶସ୍ତ୍ରିଶତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୨.

ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗଗୁଡିକ ମୁନିମାନେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଭାବରେ ଗଣନା କରନ୍ତି; ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ତିନି ଶତ ବର୍ଷ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମଧ୍ୟ ତିନି ଶତ ବର୍ଷ।

ଅନୁଷଙ୍ଗପାଦସ୍ତ୍ରେତାଯାସ୍ତ୍ରିସାହସ୍ରସ୍ତୁ ସଙ୍ଖ୍ଯଯା। ଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତୁ ଵର୍ଷାଣାଂ ସମ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୩୨.

ତ୍ରେତା ଯୁଗର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶ ଗଣନାରେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ; ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଥିବା କହାଯାଇଛି।

ତସ୍ଯାପି ଦ୍ଵିଶତୀ ସନ୍ଧ୍ଯା ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶୋ ଦ୍ଵିଶତସ୍ତଥା। ଉପୋଦ୍ଵାତସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଦ୍ଵାପରେ ପାଦ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୩୨.

ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଶତ ବର୍ଷ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଶତ ବର୍ଷ; ଦ୍ୱାପରର ତୃତୀୟ ଅଂଶକୁ ଉପୋଦ୍ୱାତ ଭାବରେ କହାଯାଏ।

କଲିଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରନ୍ତୁ ପ୍ରାହୁଃ ସଙ୍ଖ୍ଯାଵିଦୋ ଜନାଃ। ତସ୍ଯାପି ଶତିକା ସନ୍ଧ୍ଯା ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶଃ ଶତମେଵ ଚ ।। ୩୨.

ସଂଖ୍ୟା ଜଣା ଲୋକମାନେ କଳି ଯୁଗକୁ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଭାବରେ କହନ୍ତି; ଏହାର ସନ୍ଧ୍ୟା ଏକ ଶତ ବର୍ଷ, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ।

ସଂହାରପାଦଃ ସଂଖ୍ଯାତଶ୍ଵତୁର୍ଥୋ ଵୈ କଲୌ ଯୁଗେ। ସସନ୍ଧ୍ଯାନି ସହାଂଶାନି ଚତ୍ଵାରି ତୁ ଯୁଗାନି ଵୈ ।। ୩୨.

କଳି ଯୁଗରେ ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶକୁ ସଂହାର ଅଂଶ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ସହିତ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି।

ଏତଦ୍ ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରଂ ଚତୁର୍ଯୁଗମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ଏଵଂ ପାଦୈଃ ସହସ୍ରାଣି ଶ୍ଲୋକାନାଂ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଚ ।। ୩୨.

ଏହି ଚାରିଟି ଯୁଗକୁ ବାରହ ହଜାର ବର୍ଷ ଭାବରେ ମନେ କରାଯାଏ; ଏହି ଅଂଶଗୁଡିକ ସହିତ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

ସନ୍ଧ୍ଯାସନ୍ଧ୍ଯାଂଶକୈରେଵ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତଥାଽପରେ। ଏଵଂ ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରଂ ପୁରାଣଂ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ ।। ୩୨.

ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ସହିତ ଆଉ ଦୁଇ ହଜାର ଅଛି; ଏହିପରି ବାରହ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ପୁରାଣକୁ କବିମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

ଯଥା ଵେଦଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଦଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଦଂ ତଥା ଯୁଗମ୍। ଯଥା ଯୁଗଂ ଚତୁଷ୍ପାଦଂ ଵିଧାତ୍ରା ଵିହିତଂ ସ୍ଵଯମ୍। ଛଚତୁଷ୍ପାଦଂ ସୁରାଣାନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵିହିତଂ ପୁରା ।। ୩୨.

ଯେପରି ବେଦ ଚାରି ଅଂଶର, ସେପରି ଯୁଗ ମଧ୍ୟ ଚାରି ଅଂଶର; ଯେପରି ଚାରି ଅଂଶ ଯୁଗ ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ସେପରି ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଚାରି ଅଂଶ ବିଭାଗ କରାଯାଇଥିଲା।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଅତୀତାନାଗତେଷ୍ଵିହ। ତୁଲ୍ଯାଭିମାନିନଃ ସର୍ଵେ ଜାଯନ୍ତେ ନାମରୂପତଃ ।। ୩୩.

ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ ଗର୍ବ ସହିତ ନାମ ଓ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଦେଵାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ଯେ ଚ ତସ୍ମିନ୍ ମନ୍ଵନ୍ତରେଽଧିପାଃ। ଋଷଯୋ ମାନଵାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ତୁଲ୍ଯାଭିମାନିନଃ ।। ୩୩.

ସେ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଦେବମାନେ ଓ ଅଧିପତିମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ମନୁମାନେ, ସମସ୍ତେ ସମାନ ଗର୍ବ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ମହର୍ଷିସର୍ଗଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵୈ ଵଂଶଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ତୁ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ।। ୩୩.

ମହା ଋଷିମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି; ଏବେ ତୁମେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ବଂଶର ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ କ୍ରମବଦ୍ଧ ବିବରଣା ଶୁଣ।

ମନୋଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯାସନ୍ ଦଶ ପୌତ୍ରାସ୍ତୁ ତତ୍ସମାଃ. ଯୈରିଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମନ୍ଵିତା ।। ୩୩.

ମନୁ ସ୍ୱାୟଂଭୁବଙ୍କର ଦଶଟି ପୁଅ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ମନୁଙ୍କ ପରି; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୂରଣ କରିଥିଲେ।

ସସମୁଦ୍ରାକରଵତୀ ପ୍ରତିଵର୍ଷନ୍ନିଵେଶିତା। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵମାଦ୍ଯେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତଦା ।। ୩୩.

ସମୁଦ୍ର ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରର ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ଏହି ଆକାରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା।

ପ୍ରିଯଵ୍ରତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୈସ୍ତୈଃ ପୌତ୍ରୈଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ତୁ। ପ୍ରଜାସର୍ଗତପୋଯୋଗୈସ୍ତୈରିଯଂ ଵିନିଵେଶିତା ।। ୩୩.

ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପୁଅପୁଅ ଏବଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ପୁଅପୁଅମାନେ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉଚିତ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ।

ପ୍ରିଯଵ୍ରତାତ୍ ପ୍ରଜାଵନ୍ତଃ ଵୀରାତ୍ କନ୍ଯା ଵ୍ଯଜାଯତ। କନ୍ଯା ସା ତୁ ମହାଭାଗା କର୍ଦ୍ଦମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ ।। ୩୩.

ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କଠାରୁ, ଅନେକ ପ୍ରଜା ଥିବା ଏକ କନ୍ୟା 'କନ୍ୟା' ଜନ୍ମିଥିଲା; ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ କନ୍ୟା, କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

କନ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଶତପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସମ୍ରାଟ୍ କୁକ୍ଷିଶ୍ଚ ତେ ଉଭେ। ତର୍ଯୋର୍ଵୈ ଭ୍ରାତରଃ ଶୂରାଃ ପ୍ରଜାପତିସମା ଦଶ ।। ୩୩.

ସମ୍ରାଟଙ୍କଠାରେ ଦୁଇ କନ୍ୟା ଓ ଶତପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦଶଜଣ ଭାଇ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସମାନ ଶୂର, ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ।

ଅଗ୍ନୀଧ୍ରଶ୍ଚଵପୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ମେଧା ମେଧାତିଥିର୍ଵିଭୁଃ। ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନ୍ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ହଵ୍ଯଃ ସଵନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଚ ।। ୩୩.

ଅଗ୍ନୀଧ୍ର, ଭପୁଷ୍ମାନ, ମେଧା, ମେଧାତିଥି, ବିଭୁ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ହବ୍ୟ, ସବନ ଓ ସର୍ବ — ଏହି ଦଶଜଣ ଥିଲେ।

ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋଽଭିଷିଚ୍ଯୈତାନ୍ ସପ୍ତ ସପ୍ତସୁ ପାର୍ଥିଵାନ୍। ଦ୍ଵୀପେଷୁ ତେଷୁ ଧର୍ମେଣ ଦ୍ଵୀପାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ନିବୋଧତ ।। ୩୩.

ପ୍ରିୟବ୍ରତ ସେଇ ସପ୍ତଜଣଙ୍କୁ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏବେ ସେଇ ଦ୍ୱୀପ ଓ ତାଙ୍କ ଶାସକଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ।