ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏଵମୁକ୍ତା ସ୍ତତଃ ସର୍ଵା ଦେଵତା ଋଷିଭିଃ ସହ। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵଂ ପୁନରୂଚୁର୍ଜଗତ୍ପତିମ୍ ।। ୩୨.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ମିଶି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ଜଗତ୍‌ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।

ମହାତେଜା ମହାକାଯୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଭୀଷଣଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କଥଂ କାଲଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ ।। ୩୨.

ହେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମହାକାୟ, ମହାବଳୀ, ମହାଦ୍ୟୁତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା, କିପରି କାଳ ଚାରିଟି ମୁହଁ ଧାରଣ କରେ?

ଏଷ କାଲଶ୍ଚତୁର୍ମୂର୍ତିଶ୍ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ଲୋକସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଅତିକ୍ରାମତି ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୨.

ଏହି କାଳ ଚାରି ରୂପ, ଚାରି ଦାନ୍ତ, ଚାରି ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି।

ନାସାଧ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ଚାସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ସଚରାଚରେ। କାଲଃ ସୃଜତି ଭୂତାନି ପୁନଃସଂହରତି କ୍ରମାତ୍ ।। ୩୨.

ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନାହିଁ। କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁଣି ପୁଣି ସଂହାର କରନ୍ତି।

ସର୍ଵେ କାଲସ୍ଯ ଵଶଗା ନ କାଲଃ କସ୍ଯଚିଦ୍ଵଶେ। ତସ୍ମାତ୍ତୁ ସର୍ଵଭୂତାନି କାଲଃ କଲଯତେ ସଦା ।। ୩୨.

ସମସ୍ତେ କାଳର ଅଧୀନ, କାଳ କାହାର ଅଧୀନ ନୁହେଁ। ତେଣୁ କାଳ ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିୟମିତ କରେ।

ଵିକ୍ରମସ୍ଯ ପଦାନ୍ଯସ୍ଯ ପୂର୍ଵୋକ୍ତାନ୍ଯେକସପ୍ତତିଃ। ତାନି ମନ୍ଵନ୍ତରାଣୀହ ପରିଵୃତ୍ତଯୁଗକ୍ରମାତ୍ ।। ୩୨.

ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିବା ତାଙ୍କର ଏକାଏକାଉଣ୍ଠି ଇଚ୍ଛାର ସତତି ଏଠାରେ ମନ୍ବନ୍ତର ହେଉଛି, ଯୁଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ କ୍ରମରେ।

ଏକଂ ପଦଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ପଦାନାମେକସପ୍ତତିଃ। ଯଦା କାଲଃ ପ୍ରକ୍ରମତେ ତଦା ମନ୍ଵନ୍ତରକ୍ଷଯଃ ।। ୩୨.

ଏକଟି ପଦକ୍ରମ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ସେହି ଏକାଏକାଉଣ୍ଠି ମଧ୍ୟରୁ, ଯେତେବେଳେ କାଳ ଆଗକୁ ବଢ଼େ, ସେତେବେଳେ ଏକ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷ ହୁଏ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵର୍ଷିପିତୃଦାନଵାନ୍। ନମସ୍କୃତଶ୍ଚ ତୈଃ ସର୍ଵୈସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୩୨.

ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଦାନବମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ସେଠାରେ ଭଗବାନ ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ ।

ଏଵଂ ସ କାଲେ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵର୍ଷିପିତୃଦାନଵାନ୍। ପୁନଃ ପୁନଃ ସଂହରତେ ସୃଜତେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୨.

ଏଭଳି, ସମୟ ସମୟରେ ଭଗବାନ ପୁନିପୁନି ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ପୁନିପୁନି ସଂହାର କରନ୍ତି ।

ଅତୋ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ଚୈଵ ଦେଵର୍ଷିପିତୃଦାନଵୈଃ। ପୂଜ୍ଯତେ ଭଗଵାନୀଶୋ ଭଯାତ୍ କାଲସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵୈ ।। ୩୨.

ଏହିପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଦାନବମାନେ ସମୟର ଭୟରୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ।

ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କଲୌ କୁର୍ଯାତ୍ତପୋ ଦ୍ଵିଜଃ। ପ୍ରପନ୍ନସ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ମହତ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵା ଦିଵଂ ଗତ୍ଵା ଅଵତୀର୍ଯ ଚ ଭୂତଲେ ।। ୩୨.

ସେହିଠାରୁ, କଳିଯୁଗରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁଠି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ । ଏହିକାରଣରୁ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ପୁଣି ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରଣ କରନ୍ତି ।

ଋଷଯଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଶ୍ଚ କଲିମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଦାରୁଣମ୍। ତପ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ଭୂଯିଷ୍ଠଂ କର୍ତ୍ତୁଂ ଧର୍ମପରାଯଣାଃ। ଅଵତାରାନ୍ କଲିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କରୋତି ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୨.

ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ, ଏହି ଦୁର୍ଦାରୁଣ କଳିଯୁଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଅଧିକ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି । ସେମାନେ କଳିଯୁଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପୁଣିପୁଣି ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।

ଏଵଂ କାଲାନ୍ତରେ ସର୍ଵେ ଯେଽତୀତା ଵୈ ସହସ୍ରଶଃ। ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵରାଜର୍ଷଯସ୍ତଥା ।। ୩୨.

ଏଭଳି, ସମୟର ଅନ୍ତରାଳରେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ଯେଉଁମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନେ ଭଳି ଦେବତା, ରାଜା ଓ ଋଷିମାନେ ଏହି ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଥିଲେ ।

ଦେଵାପିଃ ପୋରଵୋ ରାଜା ମନୁଶ୍ଵେକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶଜାଃ। ମହାଯୋଗବଲୋପେତାଃ କାଲାନ୍ତରମୁପାସତେ ।।୩୨.

ପୁରୁଣା ରାଜା ଦେବାପି ଓ ମନୁଙ୍କ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସନ୍ତାନମାନେ, ବଡ଼ ଯୋଗବଳ ଥିବା, ସମୟର ପ୍ରବାହକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ।

କ୍ଷୀଣେ କଲିଯୁଗେ ତସ୍ମିସ୍ତିଷ୍ଯେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ କୃତେ। ସପ୍ତର୍ଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଭାଵ୍ଯେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୁନଃ ଗୋତ୍ରାଣାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଞ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯାସ୍ତେ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ।। ୩୨.

ଯେତେବେଳେ କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେବ, ତିଷ୍ୟ, ତ୍ରେତା ଓ କୃତ ଯୁଗରେ, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସହିତ ପୁଣି ଭବିଷ୍ୟତ୍ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୋତ୍ରମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ ।

ଦ୍ଵାପରାନ୍ତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଋଷିଭିଃ ସହ। କୃତେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଚୈଵ ତଥା କ୍ଷୀଣେ ଚ ଦ୍ଵାପରେ। ନରାଃ ପାତକିନୋ ଯେ ଵୈ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ତେ କଲୌ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୨.

ଦ୍ୱାପର ଶେଷରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବେ; କୃତ ଓ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ହେଲେ, ଯେଉଁ ପାପୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କଳିର ଭାଗୀ ମନାଯାନ୍ତି ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସପ୍ତାନାଂ ସାନ୍ତାନାର୍ଥା ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ମୃତିଃ। ଏଵମେତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଯୁଗକ୍ଷଯକ୍ରମସ୍ତଥା ।। ୩୨.

ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ସେମାନଙ୍କ ଶେଷ ସମ୍ପର୍କରେ ପୁରାତନ କଥା ଓ ସ୍ମୃତି ଅଛି; ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଯୁଗର କ୍ଷୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।

ପରସ୍ପରଂ ଯୁଗାନାଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଚୋଦ୍ଭଵଃ। ଯଥା ଵୈ ପ୍ରକୃତିସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାନାଂ ଯଥା କ୍ଷଯମ୍ ।। ୩୨.

ଯୁଗମାନଙ୍କ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପରସ୍ପର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ଓ କ୍ଷୟ କେମିତି ହୁଏ, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ।

ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ରାମେଣ କ୍ଷତ୍ରେ ନିରଵଶୋଷିତେ। କ୍ରିଯନ୍ତେ କୁଲଟାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ। ଦିଵଂ ଗତାନହଂ ତୁଭ୍ଯଂ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯେ ନିବୋଧତ ।। ୩୨.

ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ କୁଳକୁ ପୃଥିବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କଲେ । ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ସେମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ତୁମକୁ କହିବି, ଶୁଣ ।

ଐଡମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଂ ପରିଚକ୍ଷତେ। ରାଜାନଃ ଶ୍ରେଣିବନ୍ଧାସ୍ତୁ ତକ୍ଷାନ୍ଯେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଭୁଵି ।। ୩୨.

ଐଡ଼ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସ୍ୱଭାବ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ରାଜାମାନେ ଶ୍ରେଣୀ ଭାବେ ଗଠିତ, ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପୃଥିବୀରେ କାରିଗର ଭାବେ ଅଛନ୍ତି ।

ଐଡଵଂଶେଽଥ ସମ୍ଭୂତା ଯଥା ଚେକ୍ଷ୍ଵାକଵୋ ନୃପାଃ। ତେଭ୍ଯ ଏଵ ଶତଂ ପୂର୍ଣଂ କୁଲାନାମଭିଷେଚିତମ୍ ।। ୩୨.

ଐଡ଼ ବଂଶରେ ଯେପରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତଟି କୁଳ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଛି ।

ତାଵଦେଵ ତୁ ଭୋଜାନାଂ ଵିସ୍ତରୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ଭୋଜନ୍ତୁ ତ୍ରିଶତଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ତଦ୍ଯଥାଦିଶମ୍ ।। ୩୨.

ଭୋଜମାନଙ୍କ ବଂଶ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଭୋଜମାନେ ତିନିଶ ଜଣ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ସେମାନେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି ।

ତେଷ୍ଵତୀତାସ୍ତୁ ରାଜାନୋ ବ୍ରୁଵତସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ। ଶତଂ ଵୈ ପ୍ରତିଵିନ୍ଧ୍ଯାନାଂ ହୈହଯାନାଂ ତଥା ଶତମ୍ ।। ୩୨.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ: ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଶତଟି, ଏଭଳି ହୈହୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଶତଟି ।

ଧାର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାସ୍ତ୍ଵେକଶତଂ ଅଶୀତିର୍ଜନମେଜଯାଃ। ଶତଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତାନାଂ କୁଲାନାଂ ଵୀର୍ଯିଣାଂ ଶତମ୍ ।। ୩୨.

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଏକଶତ, ଜନମେଜୟମାନେ ଅଶୀ, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତମାନେ ଏକଶତ, ଏବଂ ଶତଟି ପ୍ରବଳ କୁଳ ।

ତତଃ ଶତନ୍ତୁ ପୌଲାନାଂ ଶତଂ କାଶିକୁଶାଦଯଃ । ତଥାପରଂ ସହସ୍ରନ୍ତୁ ଯେଽତୀତାଃ ଶଶବିନ୍ଦଵଃ। ଇଜାନାସ୍ତେଽଶ୍ଵମେଧୈସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ନିଯୁତଦକ୍ଷିଣୈଃ ।। ୩୨.

ତାପରେ ପୌଳମାନେ ଶତଟି, କାଶି ଓ କୁଶମାନେ ମଧ୍ୟ ଶତଟି; ଏଭଳି ଶଶବିନ୍ଦୁମାନେ ହଜାରଟି, ଯେଉଁମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ସମସ୍ତ ଇଜନମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ଅସଂଖ୍ୟ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ ।

ଏଵଂ ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ନ ଶକ୍ଯା ଵିସ୍ତରେଣ ତୁ। ଵକ୍ତୁଂ ରାଜର୍ଷଯଃ କୃତ୍ସ୍ନା ଯେଽତୀତାସ୍ତୈର୍ଯୁକୈଃସହ ।। ୩୨.

ଏହିପରି ଛୋଟ ଭାବରେ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସମସ୍ତ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଯୁଗଗୁଡିକୁ ଏକାଏକି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ଏତେ ଯଯାତିଵଂଶସ୍ଯ ବଭୂଵୁର୍ଵଂଶଵର୍ଦ୍ଧନାଃ। କୀର୍ତିତା ଦ୍ଯୁତିମନ୍ତସ୍ତେ ଯେ ଲୋକାନ୍ ଧାରଯନ୍ତି ଵୈ ।। ୩୨.

ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନାମଗୁଡିକ ଯାଯାତି ବଂଶର ଉନ୍ନତିକାରୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

ଲଭନ୍ତେ ଚ ଵରାନ୍ ପଞ୍ଚ ଦୁର୍ଲଭାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଲୌକିକାନ୍ । ଆଯୁଃ ପୁତ୍ରା ଧନଂ କୀର୍ତିରୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଭୂତିରେଵ ଚ ।। ୩୨.

ସେମାନେ ପାଞ୍ଚଟି ଦୁର୍ଲଭ ଦାୟା ପାଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଏବଂ ଏହି ଲୋକ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ: ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ପୁଅ, ଧନ, କୀର୍ତି, ଶ୍ରୀ, ଏବଂ ଉନ୍ନତି।

ଧାରଣାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ ପଞ୍ଚଵର୍ଗସ୍ଯ ଧୀମତାମ୍। ତଥୋକ୍ତା ଲୌକିକାଶ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ଵୈ ।। ୩୨.

ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଧାରଣ କରିବା ଏବଂ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯଥା କହାଯାଇଛି, ଲୋକ ଲାଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।