ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅତ୍ର ଯଜ୍ଞପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତୁ ଜାଯତେ ହି ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ତତୋଽତ୍ର ଇଜ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞସ୍ତିସ୍ରୋ ଜିହ୍ଵାସ୍ତ୍ରଯୋଽଗ୍ନଯଃ । ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈଵାଗ୍ନଯୋ ଵିପ୍ରାଃ କାଲଜିହ୍ଵା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୩୨.

ଏହି ଯୁଗରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ତେଣୁ ଏଠାରେ ତିନିଟି ଜିଭ ଓ ତିନିଟି ଅଗ୍ନିରେ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ କାଳର ଜିଭ ଚଳିତ ହୁଏ।

ଯଦେତଦ୍ଵୈ ମୁଖଂ ଭୀମଂ ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵଂ ରକ୍ତପିଙ୍ଗଲମ୍। ଦ୍ଵିପାଦୋଽତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵାପରଂ ନାମ ତଦ୍ଯୁଗମ୍ ।। ୩୨.

ଏହି ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ଦୁଇଟି ଜିଭ ଓ ରକ୍ତ-ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗରେ ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଦୁଇଟି ପାଦ ଧାରଣ କରିବି, ସେଠି ତାହାକୁ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯଦେତତ୍ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣାଭଂ ତୁରୀଯଂ ରକ୍ତଲୋଚନମ୍। ଏକଜିହ୍ଵଂ ପୃଥୁଶ୍ଯାମଂ ଲେଲିହାନଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୨.

ଏହି ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗଟିଏ କଳା ରଙ୍ଗ ସଦୃଶ, ଲାଲ ଆଖି, ଏକ ଜିଭ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ ଶ୍ୟାମ ଦେହ ଥିବା, ପୁନିପୁନି ଚଟେଇବା ଭାବରେ ଅଛି—

ତତଃ କଲିଯୁଗଂ ଘୋରଂ ସର୍ଵଲୋକଭଯଙ୍କରମ୍। କଲ୍ପସ୍ଯ ତୁ ମୁଖଂ ହ୍ଯେତଚ୍ଚତୁର୍ଥଂ ନାମ ଭୀଷଣମ୍ ।। ୩୨.

ତାପରେ ଆସେ ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ହେଉଛି କଳ୍ପର ଚତୁର୍ଥ, ଭୀଷଣ ମୁହଁ।

ନ ମୁଖଂ ନାପି ନିର୍ଵାଣଂ ତସ୍ମିନ୍ ଭଵତି ଵୈ ଯୁଗେ। କାଲଗ୍ରସ୍ତା ପ୍ରଜା ଚାପି ଯୁଗେ ତସ୍ମିନ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୨.

ସେଠାରେ ମୁହଁ ନାହିଁ, ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା କାଳର ଗ୍ରାସ ହେବେ।

ବ୍ରହ୍ମା କୃତଯୁଗେ ପୂଜ୍ଯସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ ଯଜ୍ଞ ଇଚ୍ଯତେ। ଦ୍ଵାପରେ ପୂଜ୍ଯତେ ଵିଷ୍ଣୁରହମ୍ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ଷ୍ଵପି ।। ୩୨.

କୃତଯୁଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ ହୁଏ, ଦ୍ୱାପରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଏବଂ ଚାରିଯୁଗରେ ମୁଁ ପୂଜ୍ୟ।

ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ କାଲସ୍ଯୈଵ କଲାସ୍ତ୍ରଯଃ। ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ହି କାଲେଷୁ ଚତୁର୍ମୂର୍ତିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୨.

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଯଜ୍ଞ—ଏମାନେ କାଳର ତିନିଟି ଅଂଶ। ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ ମହେଶ୍ୱର ଚାରି ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।

ଅହଂ ଜନୋ ଜନଯିତା (ଵଃ) କାଲଃ କାଲପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ। ଯୁଗକର୍ତା ତଥା ଚୈଵ ପରଂ ପରପରାଯଣଃ ।। ୩୨.

ମୁଁ ଲୋକମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କାଳ ଓ କାଳକୁ ଚଳାଇଥିବା, ଯୁଗର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଶରଣ।

ତସ୍ମାତ୍ କଲିଯୁଗଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଲୋକାନାଂ ହିତକାରଣାତ୍। ଅଭଯାର୍ଥଞ୍ଚ ଦେଵାନାମୁଭଯୋର୍ଲୋକଯୋରପି ।। ୩୨.

ତେଣୁ, କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଭୟହୀନ ହେବା ପାଇଁ, ଉଭୟ ଲୋକର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ—

ତଦା ଭଵ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯାମି ସୁରୋତ୍ତମାଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଭଯଂ ନ କାର୍ଯଂ ଚ କଲିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହୌଜସଃ ।। ୩୨.

ସେତବେଳେ ମୁଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ହେବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ। ତେଣୁ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ, କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ କୌଣସି ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ଏଵମୁକ୍ତା ସ୍ତତଃ ସର୍ଵା ଦେଵତା ଋଷିଭିଃ ସହ। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵଂ ପୁନରୂଚୁର୍ଜଗତ୍ପତିମ୍ ।। ୩୨.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ମିଶି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ଜଗତ୍‌ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।

ମହାତେଜା ମହାକାଯୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଭୀଷଣଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କଥଂ କାଲଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ ।। ୩୨.

ହେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମହାକାୟ, ମହାବଳୀ, ମହାଦ୍ୟୁତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା, କିପରି କାଳ ଚାରିଟି ମୁହଁ ଧାରଣ କରେ?

ଏଷ କାଲଶ୍ଚତୁର୍ମୂର୍ତିଶ୍ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ଲୋକସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଅତିକ୍ରାମତି ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୨.

ଏହି କାଳ ଚାରି ରୂପ, ଚାରି ଦାନ୍ତ, ଚାରି ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି।

ନାସାଧ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ଚାସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ସଚରାଚରେ। କାଲଃ ସୃଜତି ଭୂତାନି ପୁନଃସଂହରତି କ୍ରମାତ୍ ।। ୩୨.

ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନାହିଁ। କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁଣି ପୁଣି ସଂହାର କରନ୍ତି।

ସର୍ଵେ କାଲସ୍ଯ ଵଶଗା ନ କାଲଃ କସ୍ଯଚିଦ୍ଵଶେ। ତସ୍ମାତ୍ତୁ ସର୍ଵଭୂତାନି କାଲଃ କଲଯତେ ସଦା ।। ୩୨.

ସମସ୍ତେ କାଳର ଅଧୀନ, କାଳ କାହାର ଅଧୀନ ନୁହେଁ। ତେଣୁ କାଳ ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିୟମିତ କରେ।

ଵିକ୍ରମସ୍ଯ ପଦାନ୍ଯସ୍ଯ ପୂର୍ଵୋକ୍ତାନ୍ଯେକସପ୍ତତିଃ। ତାନି ମନ୍ଵନ୍ତରାଣୀହ ପରିଵୃତ୍ତଯୁଗକ୍ରମାତ୍ ।। ୩୨.

ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିବା ତାଙ୍କର ଏକାଏକାଉଣ୍ଠି ଇଚ୍ଛାର ସତତି ଏଠାରେ ମନ୍ବନ୍ତର ହେଉଛି, ଯୁଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ କ୍ରମରେ।

ଏକଂ ପଦଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ପଦାନାମେକସପ୍ତତିଃ। ଯଦା କାଲଃ ପ୍ରକ୍ରମତେ ତଦା ମନ୍ଵନ୍ତରକ୍ଷଯଃ ।। ୩୨.

ଏକଟି ପଦକ୍ରମ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ସେହି ଏକାଏକାଉଣ୍ଠି ମଧ୍ୟରୁ, ଯେତେବେଳେ କାଳ ଆଗକୁ ବଢ଼େ, ସେତେବେଳେ ଏକ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷ ହୁଏ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵର୍ଷିପିତୃଦାନଵାନ୍। ନମସ୍କୃତଶ୍ଚ ତୈଃ ସର୍ଵୈସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୩୨.

ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଦାନବମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ସେଠାରେ ଭଗବାନ ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ ।

ଏଵଂ ସ କାଲେ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵର୍ଷିପିତୃଦାନଵାନ୍। ପୁନଃ ପୁନଃ ସଂହରତେ ସୃଜତେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୨.

ଏଭଳି, ସମୟ ସମୟରେ ଭଗବାନ ପୁନିପୁନି ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ପୁନିପୁନି ସଂହାର କରନ୍ତି ।

ଅତୋ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ଚୈଵ ଦେଵର୍ଷିପିତୃଦାନଵୈଃ। ପୂଜ୍ଯତେ ଭଗଵାନୀଶୋ ଭଯାତ୍ କାଲସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵୈ ।। ୩୨.

ଏହିପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଦାନବମାନେ ସମୟର ଭୟରୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ।

ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କଲୌ କୁର୍ଯାତ୍ତପୋ ଦ୍ଵିଜଃ। ପ୍ରପନ୍ନସ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ମହତ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵା ଦିଵଂ ଗତ୍ଵା ଅଵତୀର୍ଯ ଚ ଭୂତଲେ ।। ୩୨.

ସେହିଠାରୁ, କଳିଯୁଗରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁଠି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ । ଏହିକାରଣରୁ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ପୁଣି ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରଣ କରନ୍ତି ।

ଋଷଯଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଶ୍ଚ କଲିମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଦାରୁଣମ୍। ତପ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ଭୂଯିଷ୍ଠଂ କର୍ତ୍ତୁଂ ଧର୍ମପରାଯଣାଃ। ଅଵତାରାନ୍ କଲିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କରୋତି ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୨.

ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ, ଏହି ଦୁର୍ଦାରୁଣ କଳିଯୁଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଅଧିକ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି । ସେମାନେ କଳିଯୁଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପୁଣିପୁଣି ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।

ଏଵଂ କାଲାନ୍ତରେ ସର୍ଵେ ଯେଽତୀତା ଵୈ ସହସ୍ରଶଃ। ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵରାଜର୍ଷଯସ୍ତଥା ।। ୩୨.

ଏଭଳି, ସମୟର ଅନ୍ତରାଳରେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ଯେଉଁମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନେ ଭଳି ଦେବତା, ରାଜା ଓ ଋଷିମାନେ ଏହି ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଥିଲେ ।

ଦେଵାପିଃ ପୋରଵୋ ରାଜା ମନୁଶ୍ଵେକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶଜାଃ। ମହାଯୋଗବଲୋପେତାଃ କାଲାନ୍ତରମୁପାସତେ ।।୩୨.

ପୁରୁଣା ରାଜା ଦେବାପି ଓ ମନୁଙ୍କ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସନ୍ତାନମାନେ, ବଡ଼ ଯୋଗବଳ ଥିବା, ସମୟର ପ୍ରବାହକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ।

କ୍ଷୀଣେ କଲିଯୁଗେ ତସ୍ମିସ୍ତିଷ୍ଯେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ କୃତେ। ସପ୍ତର୍ଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଭାଵ୍ଯେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୁନଃ ଗୋତ୍ରାଣାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଞ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯାସ୍ତେ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ।। ୩୨.

ଯେତେବେଳେ କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେବ, ତିଷ୍ୟ, ତ୍ରେତା ଓ କୃତ ଯୁଗରେ, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସହିତ ପୁଣି ଭବିଷ୍ୟତ୍ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୋତ୍ରମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ ।

ଦ୍ଵାପରାନ୍ତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଋଷିଭିଃ ସହ। କୃତେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଚୈଵ ତଥା କ୍ଷୀଣେ ଚ ଦ୍ଵାପରେ। ନରାଃ ପାତକିନୋ ଯେ ଵୈ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ତେ କଲୌ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୨.

ଦ୍ୱାପର ଶେଷରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବେ; କୃତ ଓ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ହେଲେ, ଯେଉଁ ପାପୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କଳିର ଭାଗୀ ମନାଯାନ୍ତି ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସପ୍ତାନାଂ ସାନ୍ତାନାର୍ଥା ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ମୃତିଃ। ଏଵମେତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଯୁଗକ୍ଷଯକ୍ରମସ୍ତଥା ।। ୩୨.

ସାତଟି ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ସେମାନଙ୍କ ଶେଷ ସମ୍ପର୍କରେ ପୁରାତନ କଥା ଓ ସ୍ମୃତି ଅଛି; ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଯୁଗର କ୍ଷୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।

ପରସ୍ପରଂ ଯୁଗାନାଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଚୋଦ୍ଭଵଃ। ଯଥା ଵୈ ପ୍ରକୃତିସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାନାଂ ଯଥା କ୍ଷଯମ୍ ।। ୩୨.

ଯୁଗମାନଙ୍କ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପରସ୍ପର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ଓ କ୍ଷୟ କେମିତି ହୁଏ, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ।

ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ରାମେଣ କ୍ଷତ୍ରେ ନିରଵଶୋଷିତେ। କ୍ରିଯନ୍ତେ କୁଲଟାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ। ଦିଵଂ ଗତାନହଂ ତୁଭ୍ଯଂ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯେ ନିବୋଧତ ।। ୩୨.

ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ କୁଳକୁ ପୃଥିବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କଲେ । ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ସେମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ତୁମକୁ କହିବି, ଶୁଣ ।