ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଇହାମୁତ୍ର ହିତାର୍ଥାଯ ଵଦନ୍ତି ପରମଂ ପଦମ୍। ପୂର୍ଵମେଵ ମଯୋକ୍ତସ୍ତେ କାଲସ୍ତୁ ଯୁଗସଂଜ୍ଞିତଃ ।। ୩୨.

ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଗି ଏହି ପରମ ପଦ କଥା କୁହାଯାଏ। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି, କାଳକୁ ଯୁଗ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।

କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଞ୍ଚ ଯୁଗାଦିଃ କଲିନା ସହ। ପରିଵର୍ତ୍ତମାନୈସ୍ତୈରେଵ ଭ୍ରମମାଣେଷୁ ଚକ୍ରଵତ୍ ।। ୩୨.

କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି — ଏହିମାନେ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ। ସେମାନେ ଚକ୍ରର ଭଳି ଘୂରି ଘୂରି ଚାଲିଥାନ୍ତି।

ଦେଵତାସ୍ତୁ ତଦୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଃ କାଲସ୍ଯ ଵଶମାଗତାଃ. ନ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ତନ୍ମାନଂ ସଂସ୍ସ୍ଥାପଯିତୁମାତ୍ମନା ।। ୩୨.

ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ଓ କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ଅଧୀନ ହୋଇ, ନିଜେ ଏହାର ମାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିପାରିନଥିଲେ।

ତଦା ତେ ଵାଗ୍ଯତା ଭୂତ୍ଵା ଆଦୌ ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ଵୈ। ଋଷଯଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଶ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚୈଵ ମହାତପାଃ ।। ୩୨.

ସେତେବେଳେ, ମନ୍ବନ୍ତରର ଆରମ୍ଭରେ, ଋଷିମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ନିରବ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ।

ସମାଧାଯ ମନସ୍ତୀଵ୍ରଂ ସହସ୍ରଂ ପରିଵତ୍ସରାନ୍। ପ୍ରପନ୍ନାସ୍ତେ ମହାଦେଵଂ ଭୀତାଃ କାଲସ୍ଯ ଵୈ ତଦା ।। ୩୨.

ସେମାନେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, କାଳର ଭୟରେ, ମହାଦେବଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହେଲେ।

ଅଯଂ ହି କାଲୋ ଦେଵେଶଶ୍ଚତୁର୍ମୂର୍ତିଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ । କୋଽସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାନ୍ମହାଦେଵ ଅଗାଧସ୍ଯ ମହେଶ୍ଵର ।। ୩୨.

ଏହି କାଳ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାଙ୍କର ଠାକୁର, ଚାରିଟି ରୂପ ଓ ଚାରିଟି ମୁହଁ ଥିବା। ଏହି ଅପାର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜ୍ଞାନ କିଏ ଜାଣିପାରିବ?

ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଦେଵସ୍ତଂ ତୁ କାଲଞ୍ଚତୁର୍ମୁଖମ୍। ନ ଭେତଵ୍ଯମିତି ପ୍ରାହ କୋ ଵଃ କାମଃ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ ।। ୩୨.

ତାପରେ, ମହାଦେବ ଚାରିମୁଖୀ କାଳଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ?' ବୋଲି କହିଲେ।

ତତ୍କରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସର୍ଵଂ ନ ଵୃଥାଯଂ ପରିଶ୍ରମଃ । ଉଵାଚ ଦେଵୋ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵଯଙ୍କାଲଃ ସୁଦୁର୍ଜଯଃ ।। ୩୨.

'ମୁଁ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିଦେବି, ତୁମର ଏହି ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ,' ସ୍ୱୟଂ କାଳ ଭଗବାନ ଏହିପରି କହିଲେ, ଯିଏକି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ।

ଯଦେତସ୍ଯ ମୁଖଂ ଶ୍ଵେତଂ ଚତୁର୍ଜିହ୍ଵଂ ହି ଲକ୍ଷ୍ଯତେ। ଏତତ୍ କୃତଯୁଗଂ ନାମ ତସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ଵୈ ମୁଖମ୍। ଅସୌ ଦେଵଃ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବ୍ରହ୍ମା ଵୈଵସ୍ଵତୋ ମୁଖଃ ।। ୩୨.

ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ମୁହଁଟି ସ୍ୱେତ ଓ ଚାରିଟି ଜିଭ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ, ସେହିଠାରୁ କୃତଯୁଗ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ସେ ଦେବତା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକ, ବ୍ରହ୍ମା — ଏହି ମୁହଁଟିକୁ ବୈବସ୍ବତ ମୁଖ କୁହାଯାଏ।

ଯଦେତଦ୍ରକ୍ତଵର୍ଣାଭଂ ତୃତୀଯଂ ଵଃ ସ୍ମୃତଂ ମଯା । ତ୍ରିଜିହ୍ଵଂ ଲେଲିହାନଂ ତୁ ଏତତ୍ ତ୍ରେତାଯୁଗଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୨.

ମୁଁ ତୃତୀୟ ଯୁଗକୁ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗ ସଦୃଶ, ତିନିଟି ଜିଭ ଥିବା ଏବଂ ଚଟେଇବା ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଏହି ତିନିଟି ଜିଭ ଥିବା ଯୁଗଟିଏ ହେଉଛି ତ୍ରେତାଯୁଗ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଅତ୍ର ଯଜ୍ଞପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତୁ ଜାଯତେ ହି ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ତତୋଽତ୍ର ଇଜ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞସ୍ତିସ୍ରୋ ଜିହ୍ଵାସ୍ତ୍ରଯୋଽଗ୍ନଯଃ । ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈଵାଗ୍ନଯୋ ଵିପ୍ରାଃ କାଲଜିହ୍ଵା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୩୨.

ଏହି ଯୁଗରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ତେଣୁ ଏଠାରେ ତିନିଟି ଜିଭ ଓ ତିନିଟି ଅଗ୍ନିରେ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ କାଳର ଜିଭ ଚଳିତ ହୁଏ।

ଯଦେତଦ୍ଵୈ ମୁଖଂ ଭୀମଂ ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵଂ ରକ୍ତପିଙ୍ଗଲମ୍। ଦ୍ଵିପାଦୋଽତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵାପରଂ ନାମ ତଦ୍ଯୁଗମ୍ ।। ୩୨.

ଏହି ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ଦୁଇଟି ଜିଭ ଓ ରକ୍ତ-ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗରେ ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଦୁଇଟି ପାଦ ଧାରଣ କରିବି, ସେଠି ତାହାକୁ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯଦେତତ୍ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣାଭଂ ତୁରୀଯଂ ରକ୍ତଲୋଚନମ୍। ଏକଜିହ୍ଵଂ ପୃଥୁଶ୍ଯାମଂ ଲେଲିହାନଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୨.

ଏହି ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗଟିଏ କଳା ରଙ୍ଗ ସଦୃଶ, ଲାଲ ଆଖି, ଏକ ଜିଭ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ ଶ୍ୟାମ ଦେହ ଥିବା, ପୁନିପୁନି ଚଟେଇବା ଭାବରେ ଅଛି—

ତତଃ କଲିଯୁଗଂ ଘୋରଂ ସର୍ଵଲୋକଭଯଙ୍କରମ୍। କଲ୍ପସ୍ଯ ତୁ ମୁଖଂ ହ୍ଯେତଚ୍ଚତୁର୍ଥଂ ନାମ ଭୀଷଣମ୍ ।। ୩୨.

ତାପରେ ଆସେ ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ହେଉଛି କଳ୍ପର ଚତୁର୍ଥ, ଭୀଷଣ ମୁହଁ।

ନ ମୁଖଂ ନାପି ନିର୍ଵାଣଂ ତସ୍ମିନ୍ ଭଵତି ଵୈ ଯୁଗେ। କାଲଗ୍ରସ୍ତା ପ୍ରଜା ଚାପି ଯୁଗେ ତସ୍ମିନ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୨.

ସେଠାରେ ମୁହଁ ନାହିଁ, ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା କାଳର ଗ୍ରାସ ହେବେ।

ବ୍ରହ୍ମା କୃତଯୁଗେ ପୂଜ୍ଯସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ ଯଜ୍ଞ ଇଚ୍ଯତେ। ଦ୍ଵାପରେ ପୂଜ୍ଯତେ ଵିଷ୍ଣୁରହମ୍ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ଷ୍ଵପି ।। ୩୨.

କୃତଯୁଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ ହୁଏ, ଦ୍ୱାପରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଏବଂ ଚାରିଯୁଗରେ ମୁଁ ପୂଜ୍ୟ।

ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ କାଲସ୍ଯୈଵ କଲାସ୍ତ୍ରଯଃ। ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ହି କାଲେଷୁ ଚତୁର୍ମୂର୍ତିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୩୨.

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଯଜ୍ଞ—ଏମାନେ କାଳର ତିନିଟି ଅଂଶ। ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ ମହେଶ୍ୱର ଚାରି ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।

ଅହଂ ଜନୋ ଜନଯିତା (ଵଃ) କାଲଃ କାଲପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ। ଯୁଗକର୍ତା ତଥା ଚୈଵ ପରଂ ପରପରାଯଣଃ ।। ୩୨.

ମୁଁ ଲୋକମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କାଳ ଓ କାଳକୁ ଚଳାଇଥିବା, ଯୁଗର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଶରଣ।

ତସ୍ମାତ୍ କଲିଯୁଗଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଲୋକାନାଂ ହିତକାରଣାତ୍। ଅଭଯାର୍ଥଞ୍ଚ ଦେଵାନାମୁଭଯୋର୍ଲୋକଯୋରପି ।। ୩୨.

ତେଣୁ, କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଭୟହୀନ ହେବା ପାଇଁ, ଉଭୟ ଲୋକର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ—

ତଦା ଭଵ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯାମି ସୁରୋତ୍ତମାଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଭଯଂ ନ କାର୍ଯଂ ଚ କଲିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହୌଜସଃ ।। ୩୨.

ସେତବେଳେ ମୁଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ହେବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ। ତେଣୁ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ, କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ କୌଣସି ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ଏଵମୁକ୍ତା ସ୍ତତଃ ସର୍ଵା ଦେଵତା ଋଷିଭିଃ ସହ। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵଂ ପୁନରୂଚୁର୍ଜଗତ୍ପତିମ୍ ।। ୩୨.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ମିଶି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ଜଗତ୍‌ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।

ମହାତେଜା ମହାକାଯୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଭୀଷଣଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କଥଂ କାଲଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ ।। ୩୨.

ହେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମହାକାୟ, ମହାବଳୀ, ମହାଦ୍ୟୁତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା, କିପରି କାଳ ଚାରିଟି ମୁହଁ ଧାରଣ କରେ?

ଏଷ କାଲଶ୍ଚତୁର୍ମୂର୍ତିଶ୍ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ଲୋକସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଅତିକ୍ରାମତି ସର୍ଵଶଃ ।। ୩୨.

ଏହି କାଳ ଚାରି ରୂପ, ଚାରି ଦାନ୍ତ, ଚାରି ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି।

ନାସାଧ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ଚାସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ସଚରାଚରେ। କାଲଃ ସୃଜତି ଭୂତାନି ପୁନଃସଂହରତି କ୍ରମାତ୍ ।। ୩୨.

ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନାହିଁ। କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁଣି ପୁଣି ସଂହାର କରନ୍ତି।

ସର୍ଵେ କାଲସ୍ଯ ଵଶଗା ନ କାଲଃ କସ୍ଯଚିଦ୍ଵଶେ। ତସ୍ମାତ୍ତୁ ସର୍ଵଭୂତାନି କାଲଃ କଲଯତେ ସଦା ।। ୩୨.

ସମସ୍ତେ କାଳର ଅଧୀନ, କାଳ କାହାର ଅଧୀନ ନୁହେଁ। ତେଣୁ କାଳ ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିୟମିତ କରେ।

ଵିକ୍ରମସ୍ଯ ପଦାନ୍ଯସ୍ଯ ପୂର୍ଵୋକ୍ତାନ୍ଯେକସପ୍ତତିଃ। ତାନି ମନ୍ଵନ୍ତରାଣୀହ ପରିଵୃତ୍ତଯୁଗକ୍ରମାତ୍ ।। ୩୨.

ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିବା ତାଙ୍କର ଏକାଏକାଉଣ୍ଠି ଇଚ୍ଛାର ସତତି ଏଠାରେ ମନ୍ବନ୍ତର ହେଉଛି, ଯୁଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ କ୍ରମରେ।

ଏକଂ ପଦଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ପଦାନାମେକସପ୍ତତିଃ। ଯଦା କାଲଃ ପ୍ରକ୍ରମତେ ତଦା ମନ୍ଵନ୍ତରକ୍ଷଯଃ ।। ୩୨.

ଏକଟି ପଦକ୍ରମ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ସେହି ଏକାଏକାଉଣ୍ଠି ମଧ୍ୟରୁ, ଯେତେବେଳେ କାଳ ଆଗକୁ ବଢ଼େ, ସେତେବେଳେ ଏକ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷ ହୁଏ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵର୍ଷିପିତୃଦାନଵାନ୍। ନମସ୍କୃତଶ୍ଚ ତୈଃ ସର୍ଵୈସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୩୨.

ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଦାନବମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ସେଠାରେ ଭଗବାନ ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ ।

ଏଵଂ ସ କାଲେ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵର୍ଷିପିତୃଦାନଵାନ୍। ପୁନଃ ପୁନଃ ସଂହରତେ ସୃଜତେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୨.

ଏଭଳି, ସମୟ ସମୟରେ ଭଗବାନ ପୁନିପୁନି ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ପୁନିପୁନି ସଂହାର କରନ୍ତି ।