ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଵାପ୍ଯ ଚ ତଦା ଭାଗଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଭଵଃ। ଜ୍ଵରଞ୍ଚ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞୋ ବହୁଧା ଵ୍ଯଭଜତ୍ତଦା। ଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ତତ୍ର ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୦.

ତାପରେ ଭବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥାଅନୁଯାୟୀ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅନେକ ଭାଗରେ ଜ୍ୱରକୁ ବଣ୍ଟନ କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଶୀର୍ଷାଭିତାପୋ ନାଗାନାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଶିଲାରୁଜଃ। ଅପାନ୍ତୁ ନାଲିକାଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ନିର୍ମୋକମ୍ଭୁଜଗେଷ୍ଵପି ।। ୩୦.

ସାପମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ପଥର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଜଳରେ ଓ ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଳିକା ରୋଗ ଜ୍ୱର ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।

ଶୌରକଃ ସୌରଭେଯାଣାମୂଷରଃ ପୃଥିଵୀତଲେ । ଇଭା ନାମପି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦୃଷ୍ଟିପ୍ରତ୍ଯଵରୋଧନମ୍ ।। ୩୦.

ସୌରଭେୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୌରକ, ପୃଥିବୀର ଉପରେ ଉଷର ଭୂମି, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଷ୍ଟି ଅବରୋଧ ହେଉଛି।

ରନ୍ଧ୍ରୋଦ୍ଭୂତଂ ତଥାଶ୍ଵାନାଂ ଶିଖୋଦ୍ଭେଦଶ୍ଚ ବର୍ହିଣାମ୍। ନେତ୍ରରୋଗଃ କୋକିଲାନାଂ ଜ୍ଵରଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମହାତ୍ମଭିଃ ।। ୩୦.

ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ଗଭୀର ଗଭ୍ର, ମୟୂରମାନଙ୍କର ଚୁଡ଼ି ଫାଟିଯିବା, କୋଇଲୀମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ — ଏହାକୁ ମହାତ୍ମାମାନେ ଜ୍ୱର ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

ଅଜାନାଂ ପିତ୍ତଭେଦଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଶୁକାନାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ହିମିକା ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଜ୍ଵରଃ। ଶାର୍ଦୂଲେଷ୍ଵପି ଵୈ ଵିପ୍ରାଃ ଶ୍ରମୋ ଜ୍ଵର ଇହୋଚ୍ଯତେ ।। ୩୦.

ଛାଗମାନଙ୍କର ପିତ୍ତ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଆମେ ଜ୍ୱର ବୋଲି ଶୁଣିଛୁ। ସମସ୍ତ ଶୁକମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ହିମିକାକୁ ଜ୍ୱର କୁହାଯାଏ। ବାଘମାନଙ୍କରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କ୍ଳାନ୍ତିକୁ ଏଠାରେ ଜ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମାନୁଷେଷୁ ତୁ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଜ୍ଵରୋ ନାମୈଷ କୀର୍ତିତଃ। ମରଣେ ଜନ୍ମନି ତଥା ମଧ୍ଯେ ଚ ଵିଶତେ ସଦା ।। ୩୦.

ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଏହି ଜ୍ୱର ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହା ମୃତ୍ୟୁବେଳେ, ଜନ୍ମବେଳେ ଓ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ପ୍ରବେଶ କରେ।

ଏତନ୍ମାହେଶ୍ଵରଂ ତେଜୌ ଜ୍ଵରୋ ନାମ ସୁଦାରୁଣଃ। ନମସ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵପ୍ରାଣିଭିରୀଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ଏହି ଭୟଙ୍କର ମାହେଶ୍ୱର ନାମକ ଜ୍ୱର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେଇ ପ୍ରଭୁ।

ଇମାଂ ଜ୍ଵରୋତ୍ପତ୍ତିମଦୀନମାନସଃ ପଠେତ୍ସଦା ଯଃ ସୁସମାହିତୋ ନରଃ । ଵିମୁକ୍ତରୋଗଃ ସ ନରୋ ମୁଦା ଯୁତୋ ଲଭେତ କାମାନ୍ ସ ଯଥାମନୀଷିତାନ୍ ।। ୩୦.

ଯେଉଁ ମଣିଷ ନମ୍ର ମନ ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ଏହି ଜ୍ୱରର ଉତ୍ପତ୍ତିକଥା ସଦା ପଢ଼େ, ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇଥାଏ।

ଦକ୍ଷପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ତଵଞ୍ଚାପି କୀର୍ତ୍ତଯେଦ୍ଯଃ ଶ୍ରୃଣୋତି ଵା। ନାଶୁଭଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦୀର୍ଘଞ୍ଚାଯୁରଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୩୦.

ଯେଉଁଠି ଦକ୍ଷ କହିଥିବା ସ୍ତବ ପଢ଼ାଯାଏ କିମ୍ବା ଶୁଣାଯାଏ, ସେଠି କେବେ ମନ୍ଦ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ମିଳେ।

ଯଥା ସର୍ଵେଷୁ ଦେଵେଷୁ ଵରିଷ୍ଠୋ ଯୋଗଵାନ୍ ହରଃ। ତଥା ସ୍ତଵୋ ଵରିଷ୍ଠୋଽଯଂ ସ୍ତଵାନାଂ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ମିତଃ ।। ୩୦.

ଯେପରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗଶକ୍ତି ସହିତ ହର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଏହି ସ୍ତବ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ତବ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଟୁଟ ଅଛି।

ଯଶୋରାଜ୍ଯସୁଖୈଶ୍ଵର୍ଯଵିତ୍ତାଯୁର୍ଧନକାଙ୍କ୍ଷିଭିଃ। ସ୍ତୋତଵ୍ଯୋ ଭକ୍ତିମାସ୍ଥାଯ ଵିଦ୍ଯାକାମୈଶ୍ଚ ଯତ୍ନତଃ ।। ୩୦.

ଯେଉଁମାନେ ଯଶ, ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ଧନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅଧିକ ଧନ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ସ୍ତବକୁ ଯଥାଯଥ ଚେଷ୍ଟାରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।

ଵ୍ଯାଧିତୋ ଦୁଃଖିତୋ ଦୀନଶ୍ଚୌରତ୍ରସ୍ତୋ ଭଯାର୍ଦିତଃ। ରାଜକାର୍ଯନିଯୁକ୍ତୋ ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ମହତୋ ଭଯାତ୍ ।। ୩୦.

ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ରୋଗରେ ପୀଡିତ, ଦୁଃଖିତ, ଦରିଦ୍ର, ଚୋରଙ୍କ ଭୟରେ ଅତି ଭୟଭୀତ, କିମ୍ବା ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଏହି ସ୍ତବ ପଢ଼ିଲେ ବଡ଼ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ଅନେନ ଚୈଵ ଦେହେନ ଗଣାନାଂ ସ ଗଣାଧିପଃ। ଇହ ଲୋକେ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗଣ ଏଵୋପପଦ୍ଯତେ ।। ୩୦.

ଏହି ଦେହରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଣପତି ହୁଏ; ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଲାଭ କରି, ପରେ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ନ ଚ ଯକ୍ଷାଃ ପିଶାଚା ଵା ନ ନାଗା ନ ଵିନାଯକାଃ। କୁର୍ଯୁର୍ଵିଘ୍ନଂ ଗୃହେ ତସ୍ଯ ଯତ୍ର ସଂସ୍ତୂଯତେ ଭଵଃ ।। ୩୦.

ଯେଉଁ ଘରେ ଭବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ନାଗ କିମ୍ବା ବିନାୟକ କୌଣସି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ଵା ଇଦଂ ନାରୀ ସୁଭକ୍ତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ। ପିତୃଭିର୍ଭର୍ତୃପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ପୂଜ୍ଯା ଭଵତି ଦେଵଵତ୍ ।। ୩୦.

ଯଦି କୌଣସି ନାରୀ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଏହି ସ୍ତବ ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ପିତୃ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପକ୍ଷ ଓ ନିଜ ପକ୍ଷରେ ଦେବୀ ପରି ପୂଜ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ଵା ଇଦଂ ସର୍ଵ କୀର୍ତ୍ତଯେଦ୍ଵାପ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ। ତସ୍ଯ ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ସିଦ୍ଧିଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯଵିଘ୍ନତଃ ।। ୩୦.

ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସ୍ତବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ବାରମ୍ବାର ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହୁଏ, କୌଣସି ବାଧା ହୁଏ ନାହିଁ।

ମନସା ଚିନ୍ତିତଂ ଯଚ୍ଚ ଯଚ୍ଚ ଵାଚାପ୍ଯୁଦାହୃତମ୍। ସର୍ଵଂ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ସ୍ତଵନସ୍ଯାନୁକୀର୍ତ୍ତନାତ୍ ।। ୩୦.

ମନରେ ଯେଉଁ କଥା ଭାବିଥାଏ କିମ୍ବା ମୁଁହରେ ଯେଉଁ କଥା କହାଯାଏ, ଏହି ସ୍ତବକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପଢ଼ିଲେ ସେ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହୁଏ।

ଦେଵସ୍ଯ ସଗୁହସ୍ଯାଥ ଦେଵ୍ଯା ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ତୁ। ବଲିଂ ଵିଭଵତଃ କୃତ୍ଵା ଦମେନ ନିଯମେନ ଚ ।। ୩୦.

ଦେବତା, ସଗୁହ୍ୟ, ଦେବୀ ଓ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବଳି ଦେଇ, ନିୟମ ଓ ସଂଯମ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତତଃ ସ ଯୁକ୍ତୋ ଗୃହ୍ଣୀଯାନ୍ନାମାନ୍ଯାଶୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଈପ୍ସିତାନ୍ ଲଭତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ କାମାନ୍ ଭୋଗାଂଶ୍ଚ ମାନଵଃ। ମୃତଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରପରିଵୃତଃ ।। ୩୦.

ଏପରେ ଯଥାକ୍ରମେ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କରିଲେ ମଣିଷ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ଆନନ୍ଦ ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ପାଏ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ହଜାର ଜଣ ନାରୀ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

ସର୍ଵ କର୍ମସୁ ଯୁକ୍ତୋ ଵା ଯୁକ୍ତୋ ଵା ସର୍ଵପାତକୈଃ। ପଠନ୍ ଦକ୍ଷକୃତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ମୃତଶ୍ଚ ଗଣସାଲୋକ୍ଯଂ ପୂଜ୍ଯମାନଃ ସୁରାସୁରୈଃ ।। ୩୦.

ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଏହି ସ୍ତବ ପଢ଼ିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ଗଣମାନେ ସହିତ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

ଵୃଷେଵ ଵିଧିଯୁକ୍ତେନ ଵିମାନେନ ଵିରାଜତେ। ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵସ୍ଥାଯୀ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନୁଚରୋ ଭଵେତ୍ ।। ୩୦.

ଏହିପରି ଲୋକେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ରଥରେ ବୃଷଭ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ବିନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ସେବକ ଭାବେ ରହିଥାଏ।

ଇତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ ଵ୍ଯାସଃ ପରାଶରସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ନୈତଦ୍ଵେଦଯତେ କଶ୍ଚିନ୍ନେଦଂ ଶ୍ରାଵ୍ଯନ୍ତୁ କସ୍ଯଚିତ୍ ।। ୩୦.

ଏପରି ଭାବେ ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାପ୍ରଭୁ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଛନ୍ତି: ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କାହାକୁ ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତତ୍ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଯେଽପି ସ୍ଯୁଃ ପାପକାରିଣଃ। ଵୈଶ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଲୋକମଵାପ୍ନୁଯୁଃ ।। ୩୦.

ଏହି ଉତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ଗଥା ଯେଉଁମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ, ବଣିକ, ନାରୀ ଓ ଶୂଦ୍ର ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।

ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ସଦା ପର୍ଵସୁ ପର୍ଵସୁ। ରୁଦ୍ରଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଦ୍ଵିଜୋ ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୩୦.

ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଏହି ସ୍ତବକୁ ସବୁବେଳେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଶୁଣାନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଇତ୍ଯେଷା ସମନୁଜ୍ଞାତା କଥା ପାପପ୍ରଣାଶିନୀ। ଯା ଦକ୍ଷମଧିକୃତ୍ଯେହ କଥା ଶର୍ଵାଦୁପାଗତା ।। ୩୧.

ଏହିପରି ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ନେଇ ଶର୍ବଙ୍କ ଠାରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ପାପନାଶିନୀ କଥାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇଛି।

ପିତୃଵଂଶପ୍ରସଙ୍ଗେନ କଥା ହ୍ଯେଷା ପ୍ରକୀର୍ତିତା। ପିତୄଣାମାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଦେଵାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯତଃ ପରମ୍ ।। ୩୧.

ପିତୃବଂଶ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଏହି କଥା କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ପିତୃମାନେଙ୍କର କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବମାନେଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି।

ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ପୂର୍ଵମାସନ୍ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ । ଦେଵା ଯାମା ଇତି ଖ୍ଯାତାଃ ପୂର୍ଵଂ ଯେ ଯଜ୍ଞସୂନଵଃ ।। ୩୧.

ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଯଜ୍ଞଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦେବତା ଯମ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଅଜିତା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଜିତା ଜିଦଜିତାଶ୍ଚ ଯେ। ପୁତ୍ରାଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯୈତେ ଶୁକ୍ରନାମ୍ନା ମାନସାଃ ।। ୩୧.

ଅଜିତ, ଜିତ ଏବଂ ଜିଦଅଜିତ ନାମକ ଯେଉଁମାନେ, ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ ପୁତ୍ର। ଏହିମାନେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କର ପୁତ୍ର ଏବଂ ଶୁକ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ।

ତୃପ୍ତିମନ୍ତୋ ଗଣା ହ୍ଯେତେ ଦେଵାନାନ୍ତୁ ତ୍ରଯଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଛନ୍ଦୋଗାସ୍ତୁ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ସର୍ଵେ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ହ ।। ୩୧.

ତୃପ୍ତିମନ୍ତ ନାମକ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବତାଙ୍କର ତିନି ଶ୍ରେଣୀ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏବଂ ଚ୍ଛାନ୍ଦୋଗ ନାମରେ ତିରିଶି ତିନି ଜଣ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ସନ୍ତାନ।