ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯେ ଚାପ୍ଯୁତ୍ପତିତା ଗର୍ଭାଦଧୋଭାଗଗତାଶ୍ଚ ଯେ। ତେଷାଂ ସ୍ଵାହାଃ ସ୍ଵଧାଶ୍ଚୈଵ ଆପ୍ନୁଵନ୍ତୁ ସ୍ଵଦନ୍ତୁ ଚ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ତଳକୁ ଗଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା ପାଉନ୍ତୁ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନ୍।

ଯେ ନ ରୋଦନ୍ତି ଦେହସ୍ଥାଃ ପ୍ରାଣିନୋ ରୋଦଯନ୍ତି ଚ। ହର୍ଷଯନ୍ତି ଚ ହୃଷ୍ଯନ୍ତି ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋଽସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ଦେହରେ ଅଛି କିନ୍ତୁ କାନ୍ଦନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନେ କାନ୍ଦାନ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ଦେନ୍ତି ଓ ନିଜେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋର ପ୍ରଣାମ ପାଉନ୍ତୁ।

ଯେ ସମୁଦ୍ରେ ନଦୀଦୁର୍ଗେ ପର୍ଵତେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ। ଵୃକ୍ଷମୂଲେଷୁ ଗୋଷ୍ଠେଷୁ କାନ୍ତାରଗହନେଷୁ ନ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ କୂଟିର, ପାହାଡ଼, ଗୁହା, ଗଛ ମୂଳ, ଗୋଠ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଗଭୀରରେ ଅଛନ୍ତି—

ଚତୁଷ୍ପଥେଷୁ ରଥ୍ଯାସୁ ଚତ୍ଵରେଷୁ ସଭାସୁ ଚ। ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଯୋର୍ମଧ୍ଯଗତା ଯେ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କରଶ୍ମିଷୁ ।। ୩୦.

ଚଉମୁହାଣି, ରାସ୍ତା, ଚକ, ସଭା, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି—

ରସାତଲଗତା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ତସ୍ମାତ୍ପରଙ୍ଗତାଃ। ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନମସ୍ତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। ସୂକ୍ଷ୍ମାଃ ସ୍ଥୂଲାଃ କୃଶା ହ୍ରସ୍ଵା ନମସ୍ତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ପାତାଳରେ ବସନ୍ତି କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଆଉ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋର ନମସ୍କାର ପାଉନ୍ତୁ। ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସ୍ଥୂଳ, କ୍ଷୀଣ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ସଦା ମୋର ପ୍ରଣାମ ପାଉନ୍ତୁ।

ସର୍ଵସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଗୋ ଦେଵ ସର୍ଵଭୂତପତିର୍ଭଵାନ୍। ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା ଚ ତେନ ତ୍ଵଂ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ।। ୩୦.

ତୁମେ ସବୁ କିଛି, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛ, ହେ ଦେବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ। ଏହିକାରଣରେ ତୁମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ତ୍ଵମେଵ ଚେଜ୍ଯସେ ଯସ୍ମାଦ୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଵିଧଦକ୍ଷିଣୈଃ। ତ୍ଵମେଵ କର୍ତ୍ତା ସର୍ଵସ୍ଯ ତେନ ତ୍ଵଂ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ।। ୩୦.

ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁପରି ତୁମକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ତୁମେ, ଏହିକାରଣରେ ତୁମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦରକାର ନାହିଁ।

ଅଥ ଵା ମାଯଯା ଦେଵ ମୋହିତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଯା ତ୍ଵଯା। ଏତସ୍ମାତ୍ କାରଣାଦ୍ଵାପି ତେନ ତ୍ଵଂ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ।। ୩୦.

କିମ୍ବା, ହେ ଦେବ, ତୁମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋହିତ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ଏହି କାରଣରୁ, ଏହିପରି ତୁମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦରକାର ନାହିଁ।

ପ୍ରସୀଦ ମମ ଦେଵେଶ ତ୍ଵମେଵ ଶରଣଂ ମମ। ତ୍ଵଂ ଗତିସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ନ ଚାନ୍ଯାସ୍ତି ନ ମେ ଗତିଃ ।। ୩୦.

ହେ ଦେବେଶ, ଦୟା କର, ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଶରଣ। ତୁମେ ମୋର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ତୁମେ ମୋର ଆଧାର, ଆଉ କିଏ ନାହିଁ, ମୋ ପାଖରେ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।

ସ୍ତୁତ୍ଵୈଵଂ ସ ମହାଦେଵଂ ଵିରରାମ ପ୍ରଜାପାତିଃ। ଭଗଵାନପି ସୁପ୍ରୀତଃ ପୁନର୍ଦକ୍ଷମଭାଷତ ।। ୩୦.

ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପ୍ରଜାପତି ଚୁପ ହେଲେ। ଭଗବାନ୍ ଖୁସି ହୋଇ, ପୁଣି ଡକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ।

ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତେ ଦକ୍ଷ ସ୍ତଵେନାନେନ ସୁଵ୍ରତ। ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ମତ୍ସମୀପଂ ଗମିଷ୍ଯସି ।। ୩୦.

ହେ ଡକ୍ଷ, ତୁମର ଏହି ସ୍ତୁତିରେ ମୁଁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି। ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିବ।

ଅଥୈନମବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିର୍ଭଵଃ। କୃତ୍ଵାଶ୍ଵାସକରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯମାହତମ୍ ।। ୩୦.

ତାପରେ ତିନି ଲୋକର ସ୍ୱାମୀ ଭବ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, ଯେଉଁଠି ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।

ଦକ୍ଷ ଦକ୍ଷ ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ମନ୍ଯୁର୍ଵିଘ୍ନମିମଂ ପ୍ରତି। ଅହଂ ଯଜ୍ଞହା ନ ତ୍ଵନ୍ଯୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ପୁରା ତ୍ଵଯା ।। ୩୦.

ଦକ୍ଷ, ଦକ୍ଷ, ଏହି ବାଧାକୁ ନେଇ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରିଛି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ, ତୁମେ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଛ।

ଭୂଯଶ୍ଚ ତଂ ଵରମିମଂ ମତ୍ତୋ ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ସୁଵ୍ରତ। ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋ ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଵମେକାଗ୍ରମନାଃ ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୩୦.

ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଏହି ଦୟାଳୁ ଦାନ ନିଅ, ହୃଦୟରେ ଏକାଗ୍ରତା ରଖି ଏବଂ ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ରଖି ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।

ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରସ୍ଯ ଵାଜପେଯଶତସ୍ଯ ଚ। ପ୍ରଜାପତେ ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ ଫଲଭାଗୀ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୩୦.

ମୋ କୃପାରେ, ତୁମେ ହଜାରଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଏବଂ ଶତଟି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇବ। ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଏହି ଫଳ ତୁମ ପାଇଁ ହେବ।

ଵେଦାନ୍ ଷଡଙ୍ଗାନୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସାଙ୍ଖ୍ଯାନ୍ଯୋଗାଂଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ। ତପଶ୍ଚ ଵିପୁଲଂ ତପ୍ତ୍ଵା ଦୁଶ୍ଚରଂ ଦେଵଦାନଵୈଃ ।। ୩୦.

ତୁମେ ଛଅ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷା ଅଧିଗମନ କରିଛ, ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେପରି ବିପୁଳ ତପସ୍ୟା କରିଛ।

ଅର୍ଥୈର୍ଦ୍ଦଶାର୍ଦ୍ଧସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଗୂଢମପ୍ରାଜ୍ଞନିର୍ମ୍ମିତମ୍। ଵର୍ଣାଶ୍ରମକୃତୈର୍ଧର୍ମୈଂର୍ଵିପରୀତଂ କ୍ଵଚିତ୍ସମମ୍ ।। ୩୦.

ଦଶ ଓ ଅର୍ଧ ଅର୍ଥରେ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା, ଅବିବେକୀ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଧର୍ମ, କେବେ କେବେ ବିପରୀତ, କେବେ କେବେ ସମ।

ଶ୍ରୁତ୍ଯର୍ଥୈରଧ୍ଯଵସିତଂ ପଶୁପାଶଵିମୋକ୍ଷଣମ୍। ସର୍ଵେଷାମାଶ୍ରମାଣାନ୍ତୁ ମଯା ପାଶୁପତଂ ଵ୍ରତମ୍। ଉତ୍ପାଦିତଂ ଶୁଭଂ ଦକ୍ଷ ସର୍ଵପାପଵିମୋକ୍ଷଣମ୍ ।। ୩୦.

ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ପଶୁମାନଙ୍କର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ମୁଁ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ନିର୍ମାଣ କରିଛି, ହେ ଦକ୍ଷ, ଏହା ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।

ଅସ୍ଯ ଚୀର୍ଣସ୍ଯ ଯତ୍ସମ୍ଯକ୍ ଫଲଂ ଭଵତି ପୁଷ୍କଲମ୍। ତଦସ୍ତୁ ତେ ମହାଭାଗ ମାନସସ୍ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ ଜ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ଏହାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିଲେ ଯେଉଁ ବହୁତ ଫଳ ମିଳେ, ସେଠି ତୁମେ ସେଉଁଠି ଲାଭ କର, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମନର ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦିଅ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାଦେଵଃ ସପତ୍ନୀକଃ ସହାନୁଗଃ। ଅଦର୍ଶନମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଦକ୍ଷସ୍ଯାମିତଵିକ୍ରମଃ ।। ୩୦.

ଏପରି କହି, ମହାଦେବ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ, ସେ ଅସୀମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।

ଅଵାପ୍ଯ ଚ ତଦା ଭାଗଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଭଵଃ। ଜ୍ଵରଞ୍ଚ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞୋ ବହୁଧା ଵ୍ଯଭଜତ୍ତଦା। ଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ତତ୍ର ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୦.

ତାପରେ ଭବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥାଅନୁଯାୟୀ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅନେକ ଭାଗରେ ଜ୍ୱରକୁ ବଣ୍ଟନ କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଶୀର୍ଷାଭିତାପୋ ନାଗାନାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଶିଲାରୁଜଃ। ଅପାନ୍ତୁ ନାଲିକାଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ନିର୍ମୋକମ୍ଭୁଜଗେଷ୍ଵପି ।। ୩୦.

ସାପମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ପଥର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଜଳରେ ଓ ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଳିକା ରୋଗ ଜ୍ୱର ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।

ଶୌରକଃ ସୌରଭେଯାଣାମୂଷରଃ ପୃଥିଵୀତଲେ । ଇଭା ନାମପି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦୃଷ୍ଟିପ୍ରତ୍ଯଵରୋଧନମ୍ ।। ୩୦.

ସୌରଭେୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୌରକ, ପୃଥିବୀର ଉପରେ ଉଷର ଭୂମି, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଷ୍ଟି ଅବରୋଧ ହେଉଛି।

ରନ୍ଧ୍ରୋଦ୍ଭୂତଂ ତଥାଶ୍ଵାନାଂ ଶିଖୋଦ୍ଭେଦଶ୍ଚ ବର୍ହିଣାମ୍। ନେତ୍ରରୋଗଃ କୋକିଲାନାଂ ଜ୍ଵରଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମହାତ୍ମଭିଃ ।। ୩୦.

ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ଗଭୀର ଗଭ୍ର, ମୟୂରମାନଙ୍କର ଚୁଡ଼ି ଫାଟିଯିବା, କୋଇଲୀମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ — ଏହାକୁ ମହାତ୍ମାମାନେ ଜ୍ୱର ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

ଅଜାନାଂ ପିତ୍ତଭେଦଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଶୁକାନାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ହିମିକା ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଜ୍ଵରଃ। ଶାର୍ଦୂଲେଷ୍ଵପି ଵୈ ଵିପ୍ରାଃ ଶ୍ରମୋ ଜ୍ଵର ଇହୋଚ୍ଯତେ ।। ୩୦.

ଛାଗମାନଙ୍କର ପିତ୍ତ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଆମେ ଜ୍ୱର ବୋଲି ଶୁଣିଛୁ। ସମସ୍ତ ଶୁକମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ହିମିକାକୁ ଜ୍ୱର କୁହାଯାଏ। ବାଘମାନଙ୍କରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କ୍ଳାନ୍ତିକୁ ଏଠାରେ ଜ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମାନୁଷେଷୁ ତୁ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଜ୍ଵରୋ ନାମୈଷ କୀର୍ତିତଃ। ମରଣେ ଜନ୍ମନି ତଥା ମଧ୍ଯେ ଚ ଵିଶତେ ସଦା ।। ୩୦.

ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଏହି ଜ୍ୱର ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହା ମୃତ୍ୟୁବେଳେ, ଜନ୍ମବେଳେ ଓ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ପ୍ରବେଶ କରେ।

ଏତନ୍ମାହେଶ୍ଵରଂ ତେଜୌ ଜ୍ଵରୋ ନାମ ସୁଦାରୁଣଃ। ନମସ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵପ୍ରାଣିଭିରୀଶ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ଏହି ଭୟଙ୍କର ମାହେଶ୍ୱର ନାମକ ଜ୍ୱର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେଇ ପ୍ରଭୁ।

ଇମାଂ ଜ୍ଵରୋତ୍ପତ୍ତିମଦୀନମାନସଃ ପଠେତ୍ସଦା ଯଃ ସୁସମାହିତୋ ନରଃ । ଵିମୁକ୍ତରୋଗଃ ସ ନରୋ ମୁଦା ଯୁତୋ ଲଭେତ କାମାନ୍ ସ ଯଥାମନୀଷିତାନ୍ ।। ୩୦.

ଯେଉଁ ମଣିଷ ନମ୍ର ମନ ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ଏହି ଜ୍ୱରର ଉତ୍ପତ୍ତିକଥା ସଦା ପଢ଼େ, ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇଥାଏ।

ଦକ୍ଷପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ତଵଞ୍ଚାପି କୀର୍ତ୍ତଯେଦ୍ଯଃ ଶ୍ରୃଣୋତି ଵା। ନାଶୁଭଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦୀର୍ଘଞ୍ଚାଯୁରଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୩୦.

ଯେଉଁଠି ଦକ୍ଷ କହିଥିବା ସ୍ତବ ପଢ଼ାଯାଏ କିମ୍ବା ଶୁଣାଯାଏ, ସେଠି କେବେ ମନ୍ଦ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ମିଳେ।