ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମଧୁପଶ୍ଚାଜ୍ଯପଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵପଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଵୃଷାଶ୍ଵଵାହ୍ଯୋ ଵୃଷଭସ୍ତଥା ଵୃଷଭଲୋଚନଃ ।। ୩୦.

ମଧୁପାନ, ଘୃତପାନ, ସମସ୍ତ ପାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୃଷ ଓ ଅଶ୍ୱ ଚାଲାଇଥିବା, ବୃଷ, ବୃଷନେତ୍ର।

ଵୃଷଭଶ୍ଚୈଵ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଲୋକାନାଂ ଲୋକସତ୍କୃତଃ। ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଚକ୍ଷୁଷୀ ତେ ହୃଦଯଞ୍ଚ ପିତାମହଃ। ଅଗ୍ନିରାପସ୍ତଥା ଦେଵୋ ଧର୍ମକର୍ମପ୍ରସାଧିତଃ ।। ୩୦.

ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୃଷ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ, ହୃଦୟ ପିତାମହ; ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦେବତା।

ନ ବ୍ରହ୍ମା ନ ଚ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପୁରାଣଋଷଯୋ ନ ଚ। ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵେଦିତୁଂ ଶକ୍ତା ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ତେ ଶିଵ ।। ୩୦.

ନ ବ୍ରହ୍ମା, ନ ଗୋବିନ୍ଦ, ନ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ତୁମର ମହିମାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ଶିବ।

ଯା ମୂର୍ତ୍ତଯଃ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମାସ୍ତେ ନ ମହ୍ଯଂ ଯାନ୍ତି ଦର୍ଶନମ୍। ତାଭିର୍ଣାଂ ସତତଂ ରକ୍ଷ ପିତା ପୁତ୍ରମିଵୌରସମ୍ ।। ୩୦.

ଯେଉଁ ସବୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଜଣେ ବାପା ନିଜ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ରକ୍ଷ ମାଂ ରକ୍ଷଣୀଯୋଽହଂ ତଵାନଘ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ୩୦.

ହେ ନିର୍ମଳ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ରକ୍ଷା ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ। ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଯଃ ସହସ୍ରାଣ୍ଯନେକାନି ପୁଂସାମାହୃତ୍ଯ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶଃ। ତିଷ୍ଠତ୍ଯେକଃ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ସ ମେ ଗୋପ୍ତାସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୩୦.

ଯିଏ ହଜାର-ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ଧରି ଏକାକି ସମୁଦ୍ର ପାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେ ମୋର ସଦା ରକ୍ଷକ ହେଉନ୍।

ଯଂ ଵିନିଦ୍ରା ଜିତଶ୍ଵାସାଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥାଃ ସମଦର୍ଶିନଃ। ଜ୍ଯୋତିଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯୁଞ୍ଜାନାସ୍ତସ୍ମୈ ଯୋଗାତ୍ମନେ ନମଃ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ଜାଗ୍ରତ, ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ସମୟରେ ଯେ ଜ୍ୟୋତିକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେହି ଯୋଗର ଆତ୍ମାକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ସମ୍ଭକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵ ଭୂତାନି ଯୁଗାନ୍ତେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ଯଃ ଶେତେ ଜଲମଧ୍ଯସ୍ଥସ୍ତଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽପ୍ସୁଶାଯିନମ୍ ।। ୩୦.

ଯିଏ ଯୁଗ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଗ୍ରସି, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ସେହି ଜଳଶାୟୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵଦନେ ରାହୋର୍ଯଃ ସୋମଂ ଗ୍ରସତେ ନିଶି । ଗ୍ରସତ୍ଯର୍କଞ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ଭୁତ୍ଵା ସୋମାଗ୍ନିରେଵ ଚ ।। ୩୦.

ଯିଏ ରାହୁଙ୍କ ମୁଁହ ମାଧ୍ୟମରେ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗ୍ରସନ୍ତି, ସେହି ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରସନ୍ତି।

ଯେଽଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରାଃ ପୁରୁଷା ଦେହସ୍ଥାଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍। ରକ୍ଷନ୍ତୁ ତେ ହି ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯମାପ୍ଯାଯଯନ୍ତୁ ମାମ୍ ।। ୩୦.

ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଦେହରେ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଆକୃତିରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ଓ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ପୁଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ।

ଯେ ଚାପ୍ଯୁତ୍ପତିତା ଗର୍ଭାଦଧୋଭାଗଗତାଶ୍ଚ ଯେ। ତେଷାଂ ସ୍ଵାହାଃ ସ୍ଵଧାଶ୍ଚୈଵ ଆପ୍ନୁଵନ୍ତୁ ସ୍ଵଦନ୍ତୁ ଚ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ତଳକୁ ଗଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା ପାଉନ୍ତୁ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନ୍।

ଯେ ନ ରୋଦନ୍ତି ଦେହସ୍ଥାଃ ପ୍ରାଣିନୋ ରୋଦଯନ୍ତି ଚ। ହର୍ଷଯନ୍ତି ଚ ହୃଷ୍ଯନ୍ତି ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋଽସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ଦେହରେ ଅଛି କିନ୍ତୁ କାନ୍ଦନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନେ କାନ୍ଦାନ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ଦେନ୍ତି ଓ ନିଜେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋର ପ୍ରଣାମ ପାଉନ୍ତୁ।

ଯେ ସମୁଦ୍ରେ ନଦୀଦୁର୍ଗେ ପର୍ଵତେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ। ଵୃକ୍ଷମୂଲେଷୁ ଗୋଷ୍ଠେଷୁ କାନ୍ତାରଗହନେଷୁ ନ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ କୂଟିର, ପାହାଡ଼, ଗୁହା, ଗଛ ମୂଳ, ଗୋଠ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଗଭୀରରେ ଅଛନ୍ତି—

ଚତୁଷ୍ପଥେଷୁ ରଥ୍ଯାସୁ ଚତ୍ଵରେଷୁ ସଭାସୁ ଚ। ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଯୋର୍ମଧ୍ଯଗତା ଯେ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କରଶ୍ମିଷୁ ।। ୩୦.

ଚଉମୁହାଣି, ରାସ୍ତା, ଚକ, ସଭା, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି—

ରସାତଲଗତା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ତସ୍ମାତ୍ପରଙ୍ଗତାଃ। ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନମସ୍ତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। ସୂକ୍ଷ୍ମାଃ ସ୍ଥୂଲାଃ କୃଶା ହ୍ରସ୍ଵା ନମସ୍ତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ପାତାଳରେ ବସନ୍ତି କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଆଉ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋର ନମସ୍କାର ପାଉନ୍ତୁ। ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସ୍ଥୂଳ, କ୍ଷୀଣ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ସଦା ମୋର ପ୍ରଣାମ ପାଉନ୍ତୁ।

ସର୍ଵସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଗୋ ଦେଵ ସର୍ଵଭୂତପତିର୍ଭଵାନ୍। ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା ଚ ତେନ ତ୍ଵଂ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ।। ୩୦.

ତୁମେ ସବୁ କିଛି, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛ, ହେ ଦେବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ। ଏହିକାରଣରେ ତୁମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ତ୍ଵମେଵ ଚେଜ୍ଯସେ ଯସ୍ମାଦ୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଵିଧଦକ୍ଷିଣୈଃ। ତ୍ଵମେଵ କର୍ତ୍ତା ସର୍ଵସ୍ଯ ତେନ ତ୍ଵଂ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ।। ୩୦.

ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁପରି ତୁମକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ତୁମେ, ଏହିକାରଣରେ ତୁମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦରକାର ନାହିଁ।

ଅଥ ଵା ମାଯଯା ଦେଵ ମୋହିତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଯା ତ୍ଵଯା। ଏତସ୍ମାତ୍ କାରଣାଦ୍ଵାପି ତେନ ତ୍ଵଂ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ।। ୩୦.

କିମ୍ବା, ହେ ଦେବ, ତୁମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋହିତ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ଏହି କାରଣରୁ, ଏହିପରି ତୁମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦରକାର ନାହିଁ।

ପ୍ରସୀଦ ମମ ଦେଵେଶ ତ୍ଵମେଵ ଶରଣଂ ମମ। ତ୍ଵଂ ଗତିସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ନ ଚାନ୍ଯାସ୍ତି ନ ମେ ଗତିଃ ।। ୩୦.

ହେ ଦେବେଶ, ଦୟା କର, ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଶରଣ। ତୁମେ ମୋର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ତୁମେ ମୋର ଆଧାର, ଆଉ କିଏ ନାହିଁ, ମୋ ପାଖରେ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।

ସ୍ତୁତ୍ଵୈଵଂ ସ ମହାଦେଵଂ ଵିରରାମ ପ୍ରଜାପାତିଃ। ଭଗଵାନପି ସୁପ୍ରୀତଃ ପୁନର୍ଦକ୍ଷମଭାଷତ ।। ୩୦.

ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପ୍ରଜାପତି ଚୁପ ହେଲେ। ଭଗବାନ୍ ଖୁସି ହୋଇ, ପୁଣି ଡକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ।

ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତେ ଦକ୍ଷ ସ୍ତଵେନାନେନ ସୁଵ୍ରତ। ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ମତ୍ସମୀପଂ ଗମିଷ୍ଯସି ।। ୩୦.

ହେ ଡକ୍ଷ, ତୁମର ଏହି ସ୍ତୁତିରେ ମୁଁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି। ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିବ।

ଅଥୈନମବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିର୍ଭଵଃ। କୃତ୍ଵାଶ୍ଵାସକରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯମାହତମ୍ ।। ୩୦.

ତାପରେ ତିନି ଲୋକର ସ୍ୱାମୀ ଭବ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, ଯେଉଁଠି ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।

ଦକ୍ଷ ଦକ୍ଷ ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ମନ୍ଯୁର୍ଵିଘ୍ନମିମଂ ପ୍ରତି। ଅହଂ ଯଜ୍ଞହା ନ ତ୍ଵନ୍ଯୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ପୁରା ତ୍ଵଯା ।। ୩୦.

ଦକ୍ଷ, ଦକ୍ଷ, ଏହି ବାଧାକୁ ନେଇ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରିଛି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ, ତୁମେ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଛ।

ଭୂଯଶ୍ଚ ତଂ ଵରମିମଂ ମତ୍ତୋ ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ସୁଵ୍ରତ। ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋ ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଵମେକାଗ୍ରମନାଃ ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୩୦.

ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଏହି ଦୟାଳୁ ଦାନ ନିଅ, ହୃଦୟରେ ଏକାଗ୍ରତା ରଖି ଏବଂ ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ରଖି ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।

ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରସ୍ଯ ଵାଜପେଯଶତସ୍ଯ ଚ। ପ୍ରଜାପତେ ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ ଫଲଭାଗୀ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୩୦.

ମୋ କୃପାରେ, ତୁମେ ହଜାରଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଏବଂ ଶତଟି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇବ। ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଏହି ଫଳ ତୁମ ପାଇଁ ହେବ।

ଵେଦାନ୍ ଷଡଙ୍ଗାନୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସାଙ୍ଖ୍ଯାନ୍ଯୋଗାଂଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ। ତପଶ୍ଚ ଵିପୁଲଂ ତପ୍ତ୍ଵା ଦୁଶ୍ଚରଂ ଦେଵଦାନଵୈଃ ।। ୩୦.

ତୁମେ ଛଅ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷା ଅଧିଗମନ କରିଛ, ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେପରି ବିପୁଳ ତପସ୍ୟା କରିଛ।

ଅର୍ଥୈର୍ଦ୍ଦଶାର୍ଦ୍ଧସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଗୂଢମପ୍ରାଜ୍ଞନିର୍ମ୍ମିତମ୍। ଵର୍ଣାଶ୍ରମକୃତୈର୍ଧର୍ମୈଂର୍ଵିପରୀତଂ କ୍ଵଚିତ୍ସମମ୍ ।। ୩୦.

ଦଶ ଓ ଅର୍ଧ ଅର୍ଥରେ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା, ଅବିବେକୀ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଧର୍ମ, କେବେ କେବେ ବିପରୀତ, କେବେ କେବେ ସମ।

ଶ୍ରୁତ୍ଯର୍ଥୈରଧ୍ଯଵସିତଂ ପଶୁପାଶଵିମୋକ୍ଷଣମ୍। ସର୍ଵେଷାମାଶ୍ରମାଣାନ୍ତୁ ମଯା ପାଶୁପତଂ ଵ୍ରତମ୍। ଉତ୍ପାଦିତଂ ଶୁଭଂ ଦକ୍ଷ ସର୍ଵପାପଵିମୋକ୍ଷଣମ୍ ।। ୩୦.

ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ପଶୁମାନଙ୍କର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ମୁଁ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ନିର୍ମାଣ କରିଛି, ହେ ଦକ୍ଷ, ଏହା ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।

ଅସ୍ଯ ଚୀର୍ଣସ୍ଯ ଯତ୍ସମ୍ଯକ୍ ଫଲଂ ଭଵତି ପୁଷ୍କଲମ୍। ତଦସ୍ତୁ ତେ ମହାଭାଗ ମାନସସ୍ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ ଜ୍ଵରଃ ।। ୩୦.

ଏହାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିଲେ ଯେଉଁ ବହୁତ ଫଳ ମିଳେ, ସେଠି ତୁମେ ସେଉଁଠି ଲାଭ କର, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମନର ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦିଅ।