ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭୂର୍ଭୁଵଃସ୍ଵରିତଶ୍ଚୈଵ ତଥୋତ୍ପତ୍ତିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ। ଈଶାନୋ ଵୀକ୍ଷଣଃ ଶାନ୍ତୋ ଦୁର୍ଦାନ୍ତୋ ଦନ୍ତନାଶନଃ ।। ୩୦.

ସେ ଭୂ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱର ଓ ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ମହେଶ୍ୱର, ଶାସକ, ଦର୍ଶକ, ଶାନ୍ତ, ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ, ଓ ଦାନ୍ତ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା।

ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତ୍ତ ସୁରାଵର୍ତ୍ତ କାମାଵର୍ତ୍ତ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ। କାମବିମ୍ବନିହର୍ତ୍ତା ଚ କର୍ଣିକାରରଜଃପ୍ରିଯଃ ।। ୩୦.

ସେ ବ୍ରହ୍ମର ଚକ୍ର, ଦେବତାଙ୍କ ଚକ୍ର, କାମର ଚକ୍ର—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; କାମର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ନାଶ କରୁଥିବା ଓ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲର ରେଣୁକୁ ପ୍ରିୟ।

ମୁଖଚନ୍ଦ୍ରୋ ଭୀମମୁଖଃ ସୁମୁଖୋ ଦୁର୍ମୁଖୋ ମୁଖଃ। ଚତୁର୍ମୁଖୋ ବହୁମୁଖୋ ରଣେ ହ୍ଯଭିମୁଖଃ ସଦା ।। ୩୦.

ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଭୟାନକ ମୁଖ, ସୁନ୍ଦର ମୁଖ, କୁବିଶ୍ୱ ମୁଖ ଓ ସାଧାରଣ ମୁଖ; ଚାରିମୁଖୀ, ବହୁମୁଖୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସତତା ଶତ୍ରୁମୁଖୀ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ଶକୁନିର୍ମହୋଦଧିଃ ପରୋ ଵିରାଟ୍ । ଅଧର୍ମହା ମହାଦଣ୍ଡୋ ଦଣ୍ଡଧାରୋ ରଣପ୍ରିଯଃ ।। ୩୦.

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଭ, ପକ୍ଷୀ, ବଡ଼ ସାଗର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ବିଶ୍ୱରୂପ; ଅଧର୍ମ ନାଶକ, ବଡ଼ ଦଣ୍ଡ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରେମୀ।

ଗୋତମୋଗୋପ୍ରତାରଶ୍ଚ ଗୋଵୃଷେଶ୍ଚରଵାହନଃ। ଧର୍ମକୃଦ୍ଧର୍ମସ୍ରଷ୍ଟା ଚ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଵିଦୁତ୍ତମଃ ।। ୩୦.

ସେ ଗୌତମ, ଗୋମାତାଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ବୃଷଭଙ୍କ ମାଲିକ ଓ ଗୋବଂଶ ସହ ଚଳିଥିବା; ଧର୍ମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧର୍ମ ଉତ୍ପାଦକ, ଧର୍ମ ଓ ଧର୍ମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାତା।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଗୋପ୍ତା ଗୋଵିନ୍ଦୋ ମାନଦୋ ମାନ ଏଵ ଚ। ତିଷ୍ଠନ୍ ସ୍ଥିରଶ୍ଚ ସ୍ଥାଣୁଶ୍ଚ ନିଷ୍କମ୍ପଃ କମ୍ପ ଏଵ ଚ ।। ୩୦.

ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ଗୋବିନ୍ଦ, ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିବା ଓ ସମ୍ମାନ ସ୍ୱୟଂ; ଦଢ଼ିଆ, ଅଚଳ, ଅନ୍ୟତମ, ଅଚଳ ଓ ତଥାପି କମ୍ପିତ।

ଦୁର୍ଵାରଣୋ ଦୁର୍ଵିଷଦୋ ଦୁଃସହୋ ଦୁରତିକ୍ରମଃ। ଦୁର୍ଦ୍ଧରୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରକମ୍ପଶ୍ଚ ଦୁର୍ଵିଦୋ ଦୁର୍ଜ୍ଜଯୋ ଜଯଃ ।। ୩୦.

ଅବରୋଧ କରିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ବିଷ ଦେଇବାକୁ ଦୁଷ୍କର, ସହିବାକୁ କଠିନ, ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଦୁଷ୍କର; ଧାରଣ କରିବାକୁ କଠିନ, ହଲାଇବାକୁ ଦୁଷ୍କର, ବୁଝିବାକୁ ଦୁଷ୍କର, ଜୟ କରିବାକୁ ଦୁଷ୍କର, ଏବଂ ବିଜୟୀ।

ଶଶଃ ଶଶାଙ୍କଃ ଶମନଃ ଶୀତୋଷ୍ଣଂ ଦୁର୍ଜରାଽଥ ତୃଟ୍। ଆଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯାଧିହା ଵ୍ଯାଧିଗଶ୍ଚ ହ ।। ୩୦.

ଖରା, ଚନ୍ଦ୍ର, ଶାନ୍ତିଦାୟକ, ଠଣ୍ଡା ଓ ଗରମ, ଦୁଷ୍ପାଚ୍ୟ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା; ରୋଗ ଓ ବ୍ୟାଧି, ରୋଗ ନାଶକ ଓ ରୋଗରେ ବି ଅବସ୍ଥିତ।

ସହ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞୋ ମୃଗା ଵ୍ଯାଧା ଵ୍ଯାଧୀନାମାକରୋଽକରଃ । ଶିଖଣ୍ଡୀ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାଵଲୋକନଃ ।। ୩୦.

ସହିବାକୁ ସମର୍ଥ, ଯଜ୍ଞ, ମୃଗ, ଶିକାରୀ, ରୋଗର ଉତ୍ସ ଓ ଅନୁତ୍ସ; ଚୂଡ଼ାଧାରୀ, ପଦ୍ମନେତ୍ର, ପଦ୍ମକୁ ଦେଖୁଥିବା।

ଦଣ୍ଡଧରଃ ସଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡମୁଣ୍ଡଵିଭୂଷିତଃ। ଵିଷପୋଽମୃତପଶ୍ଚୈଵ ସୁରାପଃ କ୍ଷୀରସୋମପଃ ।। ୩୦.

ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସଦା ଦଣ୍ଡ ସହିତ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡିଥିବା ଶୋଭିତ; ବିଷପାନ, ଅମୃତପାନ, ମଦପାନ, ଏବଂ କ୍ଷୀର ଓ ସୋମପାନ।

ମଧୁପଶ୍ଚାଜ୍ଯପଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵପଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଵୃଷାଶ୍ଵଵାହ୍ଯୋ ଵୃଷଭସ୍ତଥା ଵୃଷଭଲୋଚନଃ ।। ୩୦.

ମଧୁପାନ, ଘୃତପାନ, ସମସ୍ତ ପାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୃଷ ଓ ଅଶ୍ୱ ଚାଲାଇଥିବା, ବୃଷ, ବୃଷନେତ୍ର।

ଵୃଷଭଶ୍ଚୈଵ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଲୋକାନାଂ ଲୋକସତ୍କୃତଃ। ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଚକ୍ଷୁଷୀ ତେ ହୃଦଯଞ୍ଚ ପିତାମହଃ। ଅଗ୍ନିରାପସ୍ତଥା ଦେଵୋ ଧର୍ମକର୍ମପ୍ରସାଧିତଃ ।। ୩୦.

ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୃଷ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ, ହୃଦୟ ପିତାମହ; ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦେବତା।

ନ ବ୍ରହ୍ମା ନ ଚ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପୁରାଣଋଷଯୋ ନ ଚ। ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵେଦିତୁଂ ଶକ୍ତା ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ତେ ଶିଵ ।। ୩୦.

ନ ବ୍ରହ୍ମା, ନ ଗୋବିନ୍ଦ, ନ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ତୁମର ମହିମାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ଶିବ।

ଯା ମୂର୍ତ୍ତଯଃ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମାସ୍ତେ ନ ମହ୍ଯଂ ଯାନ୍ତି ଦର୍ଶନମ୍। ତାଭିର୍ଣାଂ ସତତଂ ରକ୍ଷ ପିତା ପୁତ୍ରମିଵୌରସମ୍ ।। ୩୦.

ଯେଉଁ ସବୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଜଣେ ବାପା ନିଜ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ରକ୍ଷ ମାଂ ରକ୍ଷଣୀଯୋଽହଂ ତଵାନଘ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ୩୦.

ହେ ନିର୍ମଳ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ରକ୍ଷା ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ। ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଯଃ ସହସ୍ରାଣ୍ଯନେକାନି ପୁଂସାମାହୃତ୍ଯ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶଃ। ତିଷ୍ଠତ୍ଯେକଃ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ସ ମେ ଗୋପ୍ତାସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୩୦.

ଯିଏ ହଜାର-ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ଧରି ଏକାକି ସମୁଦ୍ର ପାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେ ମୋର ସଦା ରକ୍ଷକ ହେଉନ୍।

ଯଂ ଵିନିଦ୍ରା ଜିତଶ୍ଵାସାଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥାଃ ସମଦର୍ଶିନଃ। ଜ୍ଯୋତିଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯୁଞ୍ଜାନାସ୍ତସ୍ମୈ ଯୋଗାତ୍ମନେ ନମଃ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ଜାଗ୍ରତ, ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ସମୟରେ ଯେ ଜ୍ୟୋତିକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେହି ଯୋଗର ଆତ୍ମାକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ସମ୍ଭକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵ ଭୂତାନି ଯୁଗାନ୍ତେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ଯଃ ଶେତେ ଜଲମଧ୍ଯସ୍ଥସ୍ତଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽପ୍ସୁଶାଯିନମ୍ ।। ୩୦.

ଯିଏ ଯୁଗ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଗ୍ରସି, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ସେହି ଜଳଶାୟୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵଦନେ ରାହୋର୍ଯଃ ସୋମଂ ଗ୍ରସତେ ନିଶି । ଗ୍ରସତ୍ଯର୍କଞ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ଭୁତ୍ଵା ସୋମାଗ୍ନିରେଵ ଚ ।। ୩୦.

ଯିଏ ରାହୁଙ୍କ ମୁଁହ ମାଧ୍ୟମରେ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗ୍ରସନ୍ତି, ସେହି ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରସନ୍ତି।

ଯେଽଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରାଃ ପୁରୁଷା ଦେହସ୍ଥାଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍। ରକ୍ଷନ୍ତୁ ତେ ହି ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯମାପ୍ଯାଯଯନ୍ତୁ ମାମ୍ ।। ୩୦.

ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଦେହରେ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଆକୃତିରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ଓ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ପୁଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ।

ଯେ ଚାପ୍ଯୁତ୍ପତିତା ଗର୍ଭାଦଧୋଭାଗଗତାଶ୍ଚ ଯେ। ତେଷାଂ ସ୍ଵାହାଃ ସ୍ଵଧାଶ୍ଚୈଵ ଆପ୍ନୁଵନ୍ତୁ ସ୍ଵଦନ୍ତୁ ଚ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ତଳକୁ ଗଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା ପାଉନ୍ତୁ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନ୍।

ଯେ ନ ରୋଦନ୍ତି ଦେହସ୍ଥାଃ ପ୍ରାଣିନୋ ରୋଦଯନ୍ତି ଚ। ହର୍ଷଯନ୍ତି ଚ ହୃଷ୍ଯନ୍ତି ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋଽସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ଦେହରେ ଅଛି କିନ୍ତୁ କାନ୍ଦନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନେ କାନ୍ଦାନ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ଦେନ୍ତି ଓ ନିଜେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋର ପ୍ରଣାମ ପାଉନ୍ତୁ।

ଯେ ସମୁଦ୍ରେ ନଦୀଦୁର୍ଗେ ପର୍ଵତେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ। ଵୃକ୍ଷମୂଲେଷୁ ଗୋଷ୍ଠେଷୁ କାନ୍ତାରଗହନେଷୁ ନ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ କୂଟିର, ପାହାଡ଼, ଗୁହା, ଗଛ ମୂଳ, ଗୋଠ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଗଭୀରରେ ଅଛନ୍ତି—

ଚତୁଷ୍ପଥେଷୁ ରଥ୍ଯାସୁ ଚତ୍ଵରେଷୁ ସଭାସୁ ଚ। ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଯୋର୍ମଧ୍ଯଗତା ଯେ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କରଶ୍ମିଷୁ ।। ୩୦.

ଚଉମୁହାଣି, ରାସ୍ତା, ଚକ, ସଭା, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି—

ରସାତଲଗତା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ତସ୍ମାତ୍ପରଙ୍ଗତାଃ। ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନମସ୍ତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। ସୂକ୍ଷ୍ମାଃ ସ୍ଥୂଲାଃ କୃଶା ହ୍ରସ୍ଵା ନମସ୍ତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ପାତାଳରେ ବସନ୍ତି କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଆଉ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋର ନମସ୍କାର ପାଉନ୍ତୁ। ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସ୍ଥୂଳ, କ୍ଷୀଣ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ସଦା ମୋର ପ୍ରଣାମ ପାଉନ୍ତୁ।

ସର୍ଵସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଗୋ ଦେଵ ସର୍ଵଭୂତପତିର୍ଭଵାନ୍। ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା ଚ ତେନ ତ୍ଵଂ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ।। ୩୦.

ତୁମେ ସବୁ କିଛି, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛ, ହେ ଦେବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ। ଏହିକାରଣରେ ତୁମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ତ୍ଵମେଵ ଚେଜ୍ଯସେ ଯସ୍ମାଦ୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଵିଧଦକ୍ଷିଣୈଃ। ତ୍ଵମେଵ କର୍ତ୍ତା ସର୍ଵସ୍ଯ ତେନ ତ୍ଵଂ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ।। ୩୦.

ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁପରି ତୁମକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ତୁମେ, ଏହିକାରଣରେ ତୁମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦରକାର ନାହିଁ।

ଅଥ ଵା ମାଯଯା ଦେଵ ମୋହିତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଯା ତ୍ଵଯା। ଏତସ୍ମାତ୍ କାରଣାଦ୍ଵାପି ତେନ ତ୍ଵଂ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ।। ୩୦.

କିମ୍ବା, ହେ ଦେବ, ତୁମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋହିତ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ଏହି କାରଣରୁ, ଏହିପରି ତୁମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦରକାର ନାହିଁ।

ପ୍ରସୀଦ ମମ ଦେଵେଶ ତ୍ଵମେଵ ଶରଣଂ ମମ। ତ୍ଵଂ ଗତିସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ନ ଚାନ୍ଯାସ୍ତି ନ ମେ ଗତିଃ ।। ୩୦.

ହେ ଦେବେଶ, ଦୟା କର, ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଶରଣ। ତୁମେ ମୋର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ତୁମେ ମୋର ଆଧାର, ଆଉ କିଏ ନାହିଁ, ମୋ ପାଖରେ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।