ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଲୋହିତାଙ୍ଗୋ ଗଦୀ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ ମହାଵକ୍ତ୍ରୋ ମହୋଦରଃ। ସୁଚିରୋମା ହରିଚ୍ଛ୍ମଶ୍ରୁରୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵକେଶସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ ।। ୩୦.

ଲାଲବର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର, ଗଦାଧାରୀ, ଦାଁତିଆ, ବଡ଼ ମୁହଁ, ବଡ଼ ପେଟ; ସୁନ୍ଦର କେଶ, ହରିତ ଦାଢ଼ି, ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା କେଶ, ତିନି ଆଖି—ସବୁ ତୁମେ।

ଗୀତଵାଦିତ୍ରନୃତ୍ଯାଙ୍ଗୋ ଗୀତଵାଦନକପ୍ରିଯଃ। ମତ୍ସ୍ଯୋ ଜଲୀ ଜଲୋ ଜଲ୍ଯ ଜଵଃ କାଲଃ କଲୀ କଲଃ ।। ୩୦.

ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟର ଅଙ୍ଗ; ଗାଇବା ଓ ବାଜାଇବାକୁ ପ୍ରେମ; ମାଛ, ଜଳଜୀବ, ପାଣି, ଜଳମୟ, ତୀବ୍ର, ସମୟ, କଳି, କାଳ—ସବୁ ତୁମେ।

ଵିକାଲଶ୍ଚ ସୁକାଲଶ୍ଚ ଦୁଷ୍କାଲଃ କଲନାଶନଃ। ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷଯୋଽନ୍ତଶ୍ଚ କ୍ଷମାପାଯକରୋ ହରଃ ।। ୩୦.

ଖରାପ ସମୟ, ଭଲ ସମୟ, ଦୁଃଖଦ ସମୟ, ସମୟକୁ ନଶ୍ୱର କରୁଥିବା; ମୃତ୍ୟୁ, କ୍ଷୟ, ଶେଷ ଓ ପୃଥିବୀର ଦୁଃଖ ହରିବା—ସବୁ ତୁମେ।

ସଂଵର୍ତ୍ତକୋଽନ୍ତକଶ୍ଚୈଵ ସଂଵର୍ତ୍ତକବଲାହକୌ। ଘଟୋ ଘଟୀକୋ ଘଣ୍ଟୀକୋ ଚୂଡାଲୋଲବଲୋ ବଲମ୍ ।। ୩୦.

ସଂବର୍ତ୍ତକ, ଅନ୍ତକ, ସଂବର୍ତ୍ତକ ମେଘ; ଘଡ଼ା, ଛୋଟ ଘଡ଼ି, ଘଣ୍ଟି, ଚୂଡ଼ା, ଖେଳୁଥିବା, ଶକ୍ତି—ସବୁ ତୁମେ।

ବ୍ରହ୍ମକାଲୋଽଗ୍ନିଵକ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡୀ ମୁଣ୍ଡୀ ଚ ଦଣ୍ଡଧୃକ୍। ଚତୁର୍ଯୁଗଶ୍ଚତୁର୍ଵେଦଶ୍ଚତୁର୍ହୋତ୍ରଶ୍ଚତୁଷ୍ପଥଃ ।। ୩୦.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମୟ, ଅଗ୍ନିମୁଖ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତମୁଣ୍ଡ, ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା; ଚାରିଯୁଗ, ଚାରି ବେଦ, ଚାରି ଯଜ୍ଞିକ, ଚାରି ପଥ—ସବୁ ତୁମେ।

ଚତୁରା ଶ୍ରମଵେତ୍ତା ଚ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯକରଶ୍ଚ ହ। କ୍ଷରାକ୍ଷରପ୍ରିଯୋ ଧୂର୍ତ୍ତୋଽଗଣ୍ଯୋଽଗଣ୍ଯଗଣାଧିପଃ ।। ୩୦.

ସେ ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରୟାସରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର ଦୁହିଁ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ଚତୁର, ଗଣନାରେ ଅସମ୍ଭବ, ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି।

ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରୋ ଗିରିକୋ ଗିରିକପ୍ରିଯଃ। ଶିଲ୍ପୀଶଃ ଶିଲ୍ପିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଶିଲ୍ପପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ ।। ୩୦.

ସେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ପାହାଡ଼ରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଓ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରିୟ, କଳାକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ସମସ୍ତ କଳାର ଆରମ୍ଭକର୍ତ୍ତା।

ଭଗନେତ୍ରାନ୍ତକଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପୂଷ୍ଣୋ ଦନ୍ତଵିନାଶନଃ। ଗୂଢାଵର୍ତ୍ତଶ୍ଚ ଗୂଢଶ୍ଚ ଗୂଢପ୍ରତିନିଷେଵିତା ।। ୩୦.

ସେ ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ପୂଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, ଗୁପ୍ତ ଚଳନରେ ରହିଥିବା, ଗୁପ୍ତ ଓ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ସେବିତ।

ତରଣସ୍ତା ରକଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଭୂତସୁତାରଣଃ। ଧାତା ଵିଧାତା ସତ୍ଵାନାଂ ନିଧାତା ଧାରଣୋ ଧରଃ ।। ୩୦.

ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଉଦ୍ଧାରକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଧାରକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସ୍ଥାପକ, ଧାରଣ କରୁଥିବା ଓ ଭାର ବହିଥିବା।

ତପୋ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ସତ୍ଯଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମଥାର୍ଜଵମ୍ । ଭୂତାତ୍ମା ଭୂତକୃଦ୍ଭୂତୋ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵୋଦ୍ଭଵଃ ।। ୩୦.

ସେ ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ସରଳତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରାଣୀ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ପତ୍ତି।

ଭୂର୍ଭୁଵଃସ୍ଵରିତଶ୍ଚୈଵ ତଥୋତ୍ପତ୍ତିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ। ଈଶାନୋ ଵୀକ୍ଷଣଃ ଶାନ୍ତୋ ଦୁର୍ଦାନ୍ତୋ ଦନ୍ତନାଶନଃ ।। ୩୦.

ସେ ଭୂ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱର ଓ ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ମହେଶ୍ୱର, ଶାସକ, ଦର୍ଶକ, ଶାନ୍ତ, ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ, ଓ ଦାନ୍ତ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା।

ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତ୍ତ ସୁରାଵର୍ତ୍ତ କାମାଵର୍ତ୍ତ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ। କାମବିମ୍ବନିହର୍ତ୍ତା ଚ କର୍ଣିକାରରଜଃପ୍ରିଯଃ ।। ୩୦.

ସେ ବ୍ରହ୍ମର ଚକ୍ର, ଦେବତାଙ୍କ ଚକ୍ର, କାମର ଚକ୍ର—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; କାମର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ନାଶ କରୁଥିବା ଓ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲର ରେଣୁକୁ ପ୍ରିୟ।

ମୁଖଚନ୍ଦ୍ରୋ ଭୀମମୁଖଃ ସୁମୁଖୋ ଦୁର୍ମୁଖୋ ମୁଖଃ। ଚତୁର୍ମୁଖୋ ବହୁମୁଖୋ ରଣେ ହ୍ଯଭିମୁଖଃ ସଦା ।। ୩୦.

ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଭୟାନକ ମୁଖ, ସୁନ୍ଦର ମୁଖ, କୁବିଶ୍ୱ ମୁଖ ଓ ସାଧାରଣ ମୁଖ; ଚାରିମୁଖୀ, ବହୁମୁଖୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସତତା ଶତ୍ରୁମୁଖୀ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ଶକୁନିର୍ମହୋଦଧିଃ ପରୋ ଵିରାଟ୍ । ଅଧର୍ମହା ମହାଦଣ୍ଡୋ ଦଣ୍ଡଧାରୋ ରଣପ୍ରିଯଃ ।। ୩୦.

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଭ, ପକ୍ଷୀ, ବଡ଼ ସାଗର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ବିଶ୍ୱରୂପ; ଅଧର୍ମ ନାଶକ, ବଡ଼ ଦଣ୍ଡ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରେମୀ।

ଗୋତମୋଗୋପ୍ରତାରଶ୍ଚ ଗୋଵୃଷେଶ୍ଚରଵାହନଃ। ଧର୍ମକୃଦ୍ଧର୍ମସ୍ରଷ୍ଟା ଚ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଵିଦୁତ୍ତମଃ ।। ୩୦.

ସେ ଗୌତମ, ଗୋମାତାଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ବୃଷଭଙ୍କ ମାଲିକ ଓ ଗୋବଂଶ ସହ ଚଳିଥିବା; ଧର୍ମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧର୍ମ ଉତ୍ପାଦକ, ଧର୍ମ ଓ ଧର୍ମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାତା।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଗୋପ୍ତା ଗୋଵିନ୍ଦୋ ମାନଦୋ ମାନ ଏଵ ଚ। ତିଷ୍ଠନ୍ ସ୍ଥିରଶ୍ଚ ସ୍ଥାଣୁଶ୍ଚ ନିଷ୍କମ୍ପଃ କମ୍ପ ଏଵ ଚ ।। ୩୦.

ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ଗୋବିନ୍ଦ, ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିବା ଓ ସମ୍ମାନ ସ୍ୱୟଂ; ଦଢ଼ିଆ, ଅଚଳ, ଅନ୍ୟତମ, ଅଚଳ ଓ ତଥାପି କମ୍ପିତ।

ଦୁର୍ଵାରଣୋ ଦୁର୍ଵିଷଦୋ ଦୁଃସହୋ ଦୁରତିକ୍ରମଃ। ଦୁର୍ଦ୍ଧରୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରକମ୍ପଶ୍ଚ ଦୁର୍ଵିଦୋ ଦୁର୍ଜ୍ଜଯୋ ଜଯଃ ।। ୩୦.

ଅବରୋଧ କରିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ବିଷ ଦେଇବାକୁ ଦୁଷ୍କର, ସହିବାକୁ କଠିନ, ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଦୁଷ୍କର; ଧାରଣ କରିବାକୁ କଠିନ, ହଲାଇବାକୁ ଦୁଷ୍କର, ବୁଝିବାକୁ ଦୁଷ୍କର, ଜୟ କରିବାକୁ ଦୁଷ୍କର, ଏବଂ ବିଜୟୀ।

ଶଶଃ ଶଶାଙ୍କଃ ଶମନଃ ଶୀତୋଷ୍ଣଂ ଦୁର୍ଜରାଽଥ ତୃଟ୍। ଆଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯାଧିହା ଵ୍ଯାଧିଗଶ୍ଚ ହ ।। ୩୦.

ଖରା, ଚନ୍ଦ୍ର, ଶାନ୍ତିଦାୟକ, ଠଣ୍ଡା ଓ ଗରମ, ଦୁଷ୍ପାଚ୍ୟ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା; ରୋଗ ଓ ବ୍ୟାଧି, ରୋଗ ନାଶକ ଓ ରୋଗରେ ବି ଅବସ୍ଥିତ।

ସହ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞୋ ମୃଗା ଵ୍ଯାଧା ଵ୍ଯାଧୀନାମାକରୋଽକରଃ । ଶିଖଣ୍ଡୀ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାଵଲୋକନଃ ।। ୩୦.

ସହିବାକୁ ସମର୍ଥ, ଯଜ୍ଞ, ମୃଗ, ଶିକାରୀ, ରୋଗର ଉତ୍ସ ଓ ଅନୁତ୍ସ; ଚୂଡ଼ାଧାରୀ, ପଦ୍ମନେତ୍ର, ପଦ୍ମକୁ ଦେଖୁଥିବା।

ଦଣ୍ଡଧରଃ ସଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡମୁଣ୍ଡଵିଭୂଷିତଃ। ଵିଷପୋଽମୃତପଶ୍ଚୈଵ ସୁରାପଃ କ୍ଷୀରସୋମପଃ ।। ୩୦.

ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସଦା ଦଣ୍ଡ ସହିତ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡିଥିବା ଶୋଭିତ; ବିଷପାନ, ଅମୃତପାନ, ମଦପାନ, ଏବଂ କ୍ଷୀର ଓ ସୋମପାନ।

ମଧୁପଶ୍ଚାଜ୍ଯପଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵପଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଵୃଷାଶ୍ଵଵାହ୍ଯୋ ଵୃଷଭସ୍ତଥା ଵୃଷଭଲୋଚନଃ ।। ୩୦.

ମଧୁପାନ, ଘୃତପାନ, ସମସ୍ତ ପାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୃଷ ଓ ଅଶ୍ୱ ଚାଲାଇଥିବା, ବୃଷ, ବୃଷନେତ୍ର।

ଵୃଷଭଶ୍ଚୈଵ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଲୋକାନାଂ ଲୋକସତ୍କୃତଃ। ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଚକ୍ଷୁଷୀ ତେ ହୃଦଯଞ୍ଚ ପିତାମହଃ। ଅଗ୍ନିରାପସ୍ତଥା ଦେଵୋ ଧର୍ମକର୍ମପ୍ରସାଧିତଃ ।। ୩୦.

ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୃଷ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ, ହୃଦୟ ପିତାମହ; ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦେବତା।

ନ ବ୍ରହ୍ମା ନ ଚ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପୁରାଣଋଷଯୋ ନ ଚ। ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵେଦିତୁଂ ଶକ୍ତା ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ତେ ଶିଵ ।। ୩୦.

ନ ବ୍ରହ୍ମା, ନ ଗୋବିନ୍ଦ, ନ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ତୁମର ମହିମାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ଶିବ।

ଯା ମୂର୍ତ୍ତଯଃ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମାସ୍ତେ ନ ମହ୍ଯଂ ଯାନ୍ତି ଦର୍ଶନମ୍। ତାଭିର୍ଣାଂ ସତତଂ ରକ୍ଷ ପିତା ପୁତ୍ରମିଵୌରସମ୍ ।। ୩୦.

ଯେଉଁ ସବୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଜଣେ ବାପା ନିଜ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ରକ୍ଷ ମାଂ ରକ୍ଷଣୀଯୋଽହଂ ତଵାନଘ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ୩୦.

ହେ ନିର୍ମଳ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ରକ୍ଷା ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ। ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଯଃ ସହସ୍ରାଣ୍ଯନେକାନି ପୁଂସାମାହୃତ୍ଯ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶଃ। ତିଷ୍ଠତ୍ଯେକଃ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ସ ମେ ଗୋପ୍ତାସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୩୦.

ଯିଏ ହଜାର-ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ଧରି ଏକାକି ସମୁଦ୍ର ପାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେ ମୋର ସଦା ରକ୍ଷକ ହେଉନ୍।

ଯଂ ଵିନିଦ୍ରା ଜିତଶ୍ଵାସାଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥାଃ ସମଦର୍ଶିନଃ। ଜ୍ଯୋତିଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯୁଞ୍ଜାନାସ୍ତସ୍ମୈ ଯୋଗାତ୍ମନେ ନମଃ ।। ୩୦.

ଯେମାନେ ଜାଗ୍ରତ, ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ସମୟରେ ଯେ ଜ୍ୟୋତିକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେହି ଯୋଗର ଆତ୍ମାକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ସମ୍ଭକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵ ଭୂତାନି ଯୁଗାନ୍ତେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ଯଃ ଶେତେ ଜଲମଧ୍ଯସ୍ଥସ୍ତଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽପ୍ସୁଶାଯିନମ୍ ।। ୩୦.

ଯିଏ ଯୁଗ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଗ୍ରସି, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ସେହି ଜଳଶାୟୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵଦନେ ରାହୋର୍ଯଃ ସୋମଂ ଗ୍ରସତେ ନିଶି । ଗ୍ରସତ୍ଯର୍କଞ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ଭୁତ୍ଵା ସୋମାଗ୍ନିରେଵ ଚ ।। ୩୦.

ଯିଏ ରାହୁଙ୍କ ମୁଁହ ମାଧ୍ୟମରେ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗ୍ରସନ୍ତି, ସେହି ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରସନ୍ତି।