ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତ୍ଵଂ ଗଦୀ ତ୍ଵଂ ଶରୀ ଚାପି ଖଟ୍ଵାଙ୍ଗୀ ଝର୍ଝରୀ ତଥା । ଛେତ୍ତା ଭେତ୍ତା ପ୍ରହର୍ତ୍ତା ଚ ତ୍ଵଂ ନେତାପ୍ଯନ୍ତକୋ ମତଃ ।। ୩୦.

ତୁମେ ଗଦା, ତୁମେ ବାଣ, ତୁମେ ଖଣ୍ଡା, ତୁମେ ଢୋଳ; ତୁମେ କାଟୁଥିବା, ଭାଙ୍ଗୁଥିବା, ମାଡ଼ୁଥିବା, ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଶେଷ ଦେବା ବୋଲି ମନାଯାଉଛ।

ଦଶଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମୋଽର୍ଥଃ କାମ ଏଵ । ଇନ୍ଦ୍ରଃ ସମୁଦ୍ରାଃ ସରିତଃ ପଲ୍ଵଲାନି ସରାଂସି ଚ ।। ୩୦.

ଦଶ ଗୁଣ ଥିବା ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ; ଇନ୍ଦ୍ର, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ଝିଲିକ ଓ ହ୍ରଦ—ସବୁ ତୁମେ।

ଲତାଵଲ୍ଲୀ ତୃଣୌଷଧ୍ଯଃ ପଶଵୋ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ଦ୍ରଵ୍ଯକର୍ମଗୁଣାରମ୍ଭଃ କାଲପୁଷ୍ପଫଲପ୍ରଦଃ ।। ୩୦.

ଲତା, ବେଳ, ଘାସ, ଔଷଧି, ଗାଈ, ବନ୍ୟପଶୁ, ପକ୍ଷୀ; ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଗୁଣ, ସମୟ, ଫୁଲ ଓ ଫଳର ଉତ୍ପତ୍ତି—ସବୁ ତୁମେ।

ଆଦିଶ୍ଵାନ୍ତଶ୍ଚ ମଧ୍ଯଶ୍ଚ ଗାଯତ୍ର୍ଯୋଙ୍କାର ଏଵ ଚ। ହରିତୋ ଲୋହିତଃ କୃଷ୍ଣୋ ନୀଲଃ ପୀତସ୍ତଥାରୁଣଃ ।। ୩୦.

ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ ଓ ମଧ୍ୟ; ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଓଁ; ହରିତ, ଲାଲ, କଳା, ନୀଳ, ହଳଦିଆ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ—ସବୁ ତୁମେ।

କଦ୍ରୁଶ୍ଚ କପିଲଶ୍ଚୈଵ କପୋତୋ ମେଚକସ୍ତଥା। ସୁଵର୍ଣରେତା ଵିଖ୍ଯାତଃ ସୁଵର୍ଣ ଶ୍ଚାପ୍ଯତୋ ମତଃ ।। ୩୦.

କଦ୍ରୁ, କପିଳ, କପୋତ, ମେଚକ; ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେତା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

ସୁଵର୍ଣନାମା ଚ ତଥା ସୁଵର୍ଣପ୍ରିଯ ଏଵ ଚ। ତ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରୋଽଥ ଯମଶ୍ଚୈଵ ଵରୁଣୋ ଧନଦୋଽନଲଃ ।। ୩୦.

ସୁବର୍ଣ୍ଣନାମା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣପ୍ରିୟ; ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ, କୁବେର ଓ ଅଗ୍ନି।

ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲଶ୍ଚିତ୍ରଭାନୁଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ଭାନୁରେଵ ଚ। ହୋତ୍ରଂ ହୋତା ଚ ହୋମସ୍ତ୍ଵଂ ହୁତଞ୍ଚ ପ୍ରହୁତଂ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୦.

ଉଦ୍ଭିଦ୍ଧ, ବିବିଧବର୍ଣ୍ଣୀୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଓ ଭାନୁ; ହୋମ, ଯଜ୍ଞିକ, ଯଜ୍ଞ, ହୁତ, ପ୍ରମୁଖ ହୋମ ଓ ପ୍ରଭୁ—ସବୁ ତୁମେ।

ସୁପର୍ଣଞ୍ଚ ତଥା ବ୍ରହ୍ମ ଯଜୁଷାଂ ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍। ପଵିତ୍ରାଣାଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ମଙ୍ଗଲାନାଞ୍ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍ ।। ୩୦.

ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ରହ୍ମା, ଯଜୁର୍ବେଦ, ଶତରୁଦ୍ର; ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବମଙ୍ଗଳ—ତୁମେ।

ଗିରିଃ ସ୍ତୋକସ୍ତଥା ଵୃକ୍ଷୋ ଜୀଵଃ ପୁଦ୍ଗଲ ଏଵ ଚ। ସତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଞ୍ଚ ରଜସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ତମଶ୍ଚ ପ୍ରଜନଂ ତଥା ।। ୩୦.

ପାହାଡ଼, ଟିକିଲା, ଗଛ, ଜୀବ, ବ୍ୟକ୍ତି; ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ଓ ସୃଷ୍ଟି।

ପ୍ରାଣୋଽପାନଃ ସାମାନଶ୍ଚ ଉଦାନୋ ଵ୍ଯାନ ଏଵ ଚ। ଉନ୍ମେଷଶ୍ଚୈଵ ମେଷଶ୍ଚ ତଥା ଜୃମ୍ଭିତମେଵ ଚ ।। ୩୦.

ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ, ବ୍ୟାନ; ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିବା, ମେଷ ଓ ଜମ୍ଭା—ସବୁ ତୁମେ।

ଲୋହିତାଙ୍ଗୋ ଗଦୀ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ ମହାଵକ୍ତ୍ରୋ ମହୋଦରଃ। ସୁଚିରୋମା ହରିଚ୍ଛ୍ମଶ୍ରୁରୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵକେଶସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ ।। ୩୦.

ଲାଲବର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର, ଗଦାଧାରୀ, ଦାଁତିଆ, ବଡ଼ ମୁହଁ, ବଡ଼ ପେଟ; ସୁନ୍ଦର କେଶ, ହରିତ ଦାଢ଼ି, ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା କେଶ, ତିନି ଆଖି—ସବୁ ତୁମେ।

ଗୀତଵାଦିତ୍ରନୃତ୍ଯାଙ୍ଗୋ ଗୀତଵାଦନକପ୍ରିଯଃ। ମତ୍ସ୍ଯୋ ଜଲୀ ଜଲୋ ଜଲ୍ଯ ଜଵଃ କାଲଃ କଲୀ କଲଃ ।। ୩୦.

ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟର ଅଙ୍ଗ; ଗାଇବା ଓ ବାଜାଇବାକୁ ପ୍ରେମ; ମାଛ, ଜଳଜୀବ, ପାଣି, ଜଳମୟ, ତୀବ୍ର, ସମୟ, କଳି, କାଳ—ସବୁ ତୁମେ।

ଵିକାଲଶ୍ଚ ସୁକାଲଶ୍ଚ ଦୁଷ୍କାଲଃ କଲନାଶନଃ। ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷଯୋଽନ୍ତଶ୍ଚ କ୍ଷମାପାଯକରୋ ହରଃ ।। ୩୦.

ଖରାପ ସମୟ, ଭଲ ସମୟ, ଦୁଃଖଦ ସମୟ, ସମୟକୁ ନଶ୍ୱର କରୁଥିବା; ମୃତ୍ୟୁ, କ୍ଷୟ, ଶେଷ ଓ ପୃଥିବୀର ଦୁଃଖ ହରିବା—ସବୁ ତୁମେ।

ସଂଵର୍ତ୍ତକୋଽନ୍ତକଶ୍ଚୈଵ ସଂଵର୍ତ୍ତକବଲାହକୌ। ଘଟୋ ଘଟୀକୋ ଘଣ୍ଟୀକୋ ଚୂଡାଲୋଲବଲୋ ବଲମ୍ ।। ୩୦.

ସଂବର୍ତ୍ତକ, ଅନ୍ତକ, ସଂବର୍ତ୍ତକ ମେଘ; ଘଡ଼ା, ଛୋଟ ଘଡ଼ି, ଘଣ୍ଟି, ଚୂଡ଼ା, ଖେଳୁଥିବା, ଶକ୍ତି—ସବୁ ତୁମେ।

ବ୍ରହ୍ମକାଲୋଽଗ୍ନିଵକ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡୀ ମୁଣ୍ଡୀ ଚ ଦଣ୍ଡଧୃକ୍। ଚତୁର୍ଯୁଗଶ୍ଚତୁର୍ଵେଦଶ୍ଚତୁର୍ହୋତ୍ରଶ୍ଚତୁଷ୍ପଥଃ ।। ୩୦.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମୟ, ଅଗ୍ନିମୁଖ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତମୁଣ୍ଡ, ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା; ଚାରିଯୁଗ, ଚାରି ବେଦ, ଚାରି ଯଜ୍ଞିକ, ଚାରି ପଥ—ସବୁ ତୁମେ।

ଚତୁରା ଶ୍ରମଵେତ୍ତା ଚ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯକରଶ୍ଚ ହ। କ୍ଷରାକ୍ଷରପ୍ରିଯୋ ଧୂର୍ତ୍ତୋଽଗଣ୍ଯୋଽଗଣ୍ଯଗଣାଧିପଃ ।। ୩୦.

ସେ ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରୟାସରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର ଦୁହିଁ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ଚତୁର, ଗଣନାରେ ଅସମ୍ଭବ, ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି।

ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରୋ ଗିରିକୋ ଗିରିକପ୍ରିଯଃ। ଶିଲ୍ପୀଶଃ ଶିଲ୍ପିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଶିଲ୍ପପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ ।। ୩୦.

ସେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ପାହାଡ଼ରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଓ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରିୟ, କଳାକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ସମସ୍ତ କଳାର ଆରମ୍ଭକର୍ତ୍ତା।

ଭଗନେତ୍ରାନ୍ତକଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପୂଷ୍ଣୋ ଦନ୍ତଵିନାଶନଃ। ଗୂଢାଵର୍ତ୍ତଶ୍ଚ ଗୂଢଶ୍ଚ ଗୂଢପ୍ରତିନିଷେଵିତା ।। ୩୦.

ସେ ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ପୂଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, ଗୁପ୍ତ ଚଳନରେ ରହିଥିବା, ଗୁପ୍ତ ଓ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ସେବିତ।

ତରଣସ୍ତା ରକଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଭୂତସୁତାରଣଃ। ଧାତା ଵିଧାତା ସତ୍ଵାନାଂ ନିଧାତା ଧାରଣୋ ଧରଃ ।। ୩୦.

ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଉଦ୍ଧାରକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଧାରକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସ୍ଥାପକ, ଧାରଣ କରୁଥିବା ଓ ଭାର ବହିଥିବା।

ତପୋ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ସତ୍ଯଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମଥାର୍ଜଵମ୍ । ଭୂତାତ୍ମା ଭୂତକୃଦ୍ଭୂତୋ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵୋଦ୍ଭଵଃ ।। ୩୦.

ସେ ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ସରଳତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରାଣୀ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ପତ୍ତି।

ଭୂର୍ଭୁଵଃସ୍ଵରିତଶ୍ଚୈଵ ତଥୋତ୍ପତ୍ତିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ। ଈଶାନୋ ଵୀକ୍ଷଣଃ ଶାନ୍ତୋ ଦୁର୍ଦାନ୍ତୋ ଦନ୍ତନାଶନଃ ।। ୩୦.

ସେ ଭୂ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱର ଓ ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ମହେଶ୍ୱର, ଶାସକ, ଦର୍ଶକ, ଶାନ୍ତ, ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ, ଓ ଦାନ୍ତ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା।

ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତ୍ତ ସୁରାଵର୍ତ୍ତ କାମାଵର୍ତ୍ତ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ। କାମବିମ୍ବନିହର୍ତ୍ତା ଚ କର୍ଣିକାରରଜଃପ୍ରିଯଃ ।। ୩୦.

ସେ ବ୍ରହ୍ମର ଚକ୍ର, ଦେବତାଙ୍କ ଚକ୍ର, କାମର ଚକ୍ର—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; କାମର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ନାଶ କରୁଥିବା ଓ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲର ରେଣୁକୁ ପ୍ରିୟ।

ମୁଖଚନ୍ଦ୍ରୋ ଭୀମମୁଖଃ ସୁମୁଖୋ ଦୁର୍ମୁଖୋ ମୁଖଃ। ଚତୁର୍ମୁଖୋ ବହୁମୁଖୋ ରଣେ ହ୍ଯଭିମୁଖଃ ସଦା ।। ୩୦.

ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଭୟାନକ ମୁଖ, ସୁନ୍ଦର ମୁଖ, କୁବିଶ୍ୱ ମୁଖ ଓ ସାଧାରଣ ମୁଖ; ଚାରିମୁଖୀ, ବହୁମୁଖୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସତତା ଶତ୍ରୁମୁଖୀ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ଶକୁନିର୍ମହୋଦଧିଃ ପରୋ ଵିରାଟ୍ । ଅଧର୍ମହା ମହାଦଣ୍ଡୋ ଦଣ୍ଡଧାରୋ ରଣପ୍ରିଯଃ ।। ୩୦.

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଭ, ପକ୍ଷୀ, ବଡ଼ ସାଗର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ବିଶ୍ୱରୂପ; ଅଧର୍ମ ନାଶକ, ବଡ଼ ଦଣ୍ଡ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରେମୀ।

ଗୋତମୋଗୋପ୍ରତାରଶ୍ଚ ଗୋଵୃଷେଶ୍ଚରଵାହନଃ। ଧର୍ମକୃଦ୍ଧର୍ମସ୍ରଷ୍ଟା ଚ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଵିଦୁତ୍ତମଃ ।। ୩୦.

ସେ ଗୌତମ, ଗୋମାତାଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ବୃଷଭଙ୍କ ମାଲିକ ଓ ଗୋବଂଶ ସହ ଚଳିଥିବା; ଧର୍ମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧର୍ମ ଉତ୍ପାଦକ, ଧର୍ମ ଓ ଧର୍ମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାତା।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଗୋପ୍ତା ଗୋଵିନ୍ଦୋ ମାନଦୋ ମାନ ଏଵ ଚ। ତିଷ୍ଠନ୍ ସ୍ଥିରଶ୍ଚ ସ୍ଥାଣୁଶ୍ଚ ନିଷ୍କମ୍ପଃ କମ୍ପ ଏଵ ଚ ।। ୩୦.

ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ଗୋବିନ୍ଦ, ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିବା ଓ ସମ୍ମାନ ସ୍ୱୟଂ; ଦଢ଼ିଆ, ଅଚଳ, ଅନ୍ୟତମ, ଅଚଳ ଓ ତଥାପି କମ୍ପିତ।

ଦୁର୍ଵାରଣୋ ଦୁର୍ଵିଷଦୋ ଦୁଃସହୋ ଦୁରତିକ୍ରମଃ। ଦୁର୍ଦ୍ଧରୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରକମ୍ପଶ୍ଚ ଦୁର୍ଵିଦୋ ଦୁର୍ଜ୍ଜଯୋ ଜଯଃ ।। ୩୦.

ଅବରୋଧ କରିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ବିଷ ଦେଇବାକୁ ଦୁଷ୍କର, ସହିବାକୁ କଠିନ, ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଦୁଷ୍କର; ଧାରଣ କରିବାକୁ କଠିନ, ହଲାଇବାକୁ ଦୁଷ୍କର, ବୁଝିବାକୁ ଦୁଷ୍କର, ଜୟ କରିବାକୁ ଦୁଷ୍କର, ଏବଂ ବିଜୟୀ।

ଶଶଃ ଶଶାଙ୍କଃ ଶମନଃ ଶୀତୋଷ୍ଣଂ ଦୁର୍ଜରାଽଥ ତୃଟ୍। ଆଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯାଧିହା ଵ୍ଯାଧିଗଶ୍ଚ ହ ।। ୩୦.

ଖରା, ଚନ୍ଦ୍ର, ଶାନ୍ତିଦାୟକ, ଠଣ୍ଡା ଓ ଗରମ, ଦୁଷ୍ପାଚ୍ୟ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା; ରୋଗ ଓ ବ୍ୟାଧି, ରୋଗ ନାଶକ ଓ ରୋଗରେ ବି ଅବସ୍ଥିତ।

ସହ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞୋ ମୃଗା ଵ୍ଯାଧା ଵ୍ଯାଧୀନାମାକରୋଽକରଃ । ଶିଖଣ୍ଡୀ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାଵଲୋକନଃ ।। ୩୦.

ସହିବାକୁ ସମର୍ଥ, ଯଜ୍ଞ, ମୃଗ, ଶିକାରୀ, ରୋଗର ଉତ୍ସ ଓ ଅନୁତ୍ସ; ଚୂଡ଼ାଧାରୀ, ପଦ୍ମନେତ୍ର, ପଦ୍ମକୁ ଦେଖୁଥିବା।