ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତ୍ଵମନ୍ନମନ୍ନକର୍ତ୍ତା ଚ ଅନ୍ନଦଶ୍ଚ ତ୍ଵମେଵ ହି। ଅନ୍ନସ୍ରଷ୍ଟା ଚ ପକ୍ତା ଚ ପକ୍ଵଭୁକ୍ତପଚେ ନମଃ ।। ୩୦.

ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଖାଦ୍ୟ, ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କରିଥିବା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିବା। ଆପଣ ଖାଦ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା, ରାନ୍ଧିଥିବା, ଖାଇଥିବା ଓ ପାଚିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଜରାଯୁଜୋଽଣ୍ଡଜଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵେଦଜୋଦ୍ଭିଜ୍ଜ ଏଵ ଚ। ତ୍ଵମେଵ ଦେଵଦେଵଶୋ ଭୂତଗ୍ରାମଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧଃ ।। ୩୦.୨୨୬ . ଚରାଚରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା ତ୍ଵମେଵ ଚ। ତ୍ଵମେଵ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁଷାମପି ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ ।। ୩୦.

ଗର୍ଭରୁ, ଡିମ୍ବରୁ, ଘମରୁ ଓ ଅଙ୍କୁରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚାରି ପ୍ରକାର ଭୂତମାନଙ୍କର ଦେବଦେବ ପ୍ରଭୁ ଆପଣ। ଚଳାଚଳ ଦୁଇ ଧରଣର ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ନାଶକ ଆପଣ। ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ପରମା ଯୋନିରବ୍ଵାଯୁଜ୍ଯୋତିଷାଂ ନିଧିଃ। ଋକ୍ସାମନି ତଥୋଙ୍କାରମାହୁସ୍ତ୍ଵାଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ।। ୩୦.

ସତ୍ତ୍ୱର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉତ୍ସ, ନିର୍ବାୟୁ ଆଲୋକର ଧନ ଆପଣ। ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ମାନେ ଆପଣକୁ ଋକ୍, ସାମ ଓ ଓଁ ଭାବରେ କହନ୍ତି।

ହଵିର୍ହାଵୀ ହଵୋ ହାଵୀ ହୁଵାଂ ଵାଚାହୁତିଃ ସଦା। ଗାଯନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାମଗା ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ।। ୩୦.

ଆପଣ ହବି, ହବି ଦେଇଥିବା, ହବି ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଓ ସଦା ବାଣୀ ଅଂଶ ଦେଇଥିବା। ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାମଗା ଓ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଗାଇଥିବା।

ଯଜୁର୍ମଯୋ ଋଙ୍ମଯସ୍ଵ ସାମାଥର୍ଵମଯସ୍ତଥା। ପଠ୍ଯସେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଭିସ୍ତ୍ଵଂ କଲ୍ପୋପନିଷଦାଂ ଗଣୈଃ ।। ୩୦.

ଆପଣ ଯଜୁର, ଋକ୍, ସାମ ଓ ଅଥର୍ବ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ମାନେ, କଳ୍ପ ଓ ଉପନିଷଦ ଗୁଚ୍ଛରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପଢ଼ନ୍ତି।

ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରା ଵର୍ଣାଵରାଶ୍ଚ ଯେ। ତ୍ଵାମେଵ ମେଘସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵସ୍ତ ନିତଗର୍ଜ୍ଜିତମ୍ ।। ୩୦.

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ନିମ୍ନ ବର୍ଗର ଲୋକମାନେ; ଆପଣ ମେଘ ଗୁଚ୍ଛ ଓ ବିଶ୍ୱର ଗର୍ଜନ ରୂପ।

ସଂଵତ୍ସରସ୍ତ୍ଵମୃତଵୋ ମାସା ମାସାର୍ଦ୍ଧମେଵ ଚ। କଲା କାଷ୍ଠା ନିମେଷାଶ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଯୁଗା ଗ୍ରହାଃ ।। ୩୦.

ଆପଣ ବର୍ଷ, ଋତୁ, ମାସ, ଅର୍ଦ୍ଧମାସ, କଳା, କଷ୍ଟା, ନିମେଷ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଯୁଗ ଓ ଗ୍ରହ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।

ଵୃଷାଣାଂ କକୁଦଂ ତ୍ଵଂ ହିଗିରୀଣାଂ ଶିଖରାଣି ଚ। ସିଂହୋ ମୃଗାଣାଂ ପତତାଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋଽନନ୍ତଶ୍ଚ ଭୋଗିନାମ୍ ।। ୩୦.

ବଳଦେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କୁଞ୍ଚ, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିଖର, ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଉଡ଼ୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡ଼, ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନନ୍ତ।

କ୍ଷୀରୋଦୋ ହ୍ଯୁଦଧୀନାଞ୍ଚ ଯନ୍ତ୍ରାଣାଂ ଧନୁରେଵ ଚ। ଵଜ୍ରମ୍ପ୍ରହରଣାନାଞ୍ଚ ଵ୍ରତାନାଂ ସତ୍ଯମେଵ ଚ ।। ୩୦.

ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କ୍ଷୀରସାଗର, ଉପକରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନୁଷ, ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଜ୍ର, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ।

ଇଚ୍ଛା ଦ୍ଵେଷଶ୍ଚ ରାଗଶ୍ଚ ମୋହଃ କ୍ଷାମୋ ଦମଃ ଶମଃ। ଵ୍ଯଵସାଯୋ ଧୃତିର୍ଲୋଭଃ କାମକ୍ରୋଧୌ ଜଯାଜଯୌ ।। ୩୦.

ଇଚ୍ଛା, ଦ୍ୱେଷ, ରାଗ, ମୋହ, କ୍ଷୟ, ଦମନ, ଶାନ୍ତି, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା, ଧୃତି, ଲୋଭ, କାମ, କ୍ରୋଧ, ବିଜୟ ଓ ପରାଜୟ—ସବୁ ତୁମେ।

ତ୍ଵଂ ଗଦୀ ତ୍ଵଂ ଶରୀ ଚାପି ଖଟ୍ଵାଙ୍ଗୀ ଝର୍ଝରୀ ତଥା । ଛେତ୍ତା ଭେତ୍ତା ପ୍ରହର୍ତ୍ତା ଚ ତ୍ଵଂ ନେତାପ୍ଯନ୍ତକୋ ମତଃ ।। ୩୦.

ତୁମେ ଗଦା, ତୁମେ ବାଣ, ତୁମେ ଖଣ୍ଡା, ତୁମେ ଢୋଳ; ତୁମେ କାଟୁଥିବା, ଭାଙ୍ଗୁଥିବା, ମାଡ଼ୁଥିବା, ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଶେଷ ଦେବା ବୋଲି ମନାଯାଉଛ।

ଦଶଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମୋଽର୍ଥଃ କାମ ଏଵ । ଇନ୍ଦ୍ରଃ ସମୁଦ୍ରାଃ ସରିତଃ ପଲ୍ଵଲାନି ସରାଂସି ଚ ।। ୩୦.

ଦଶ ଗୁଣ ଥିବା ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ; ଇନ୍ଦ୍ର, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ଝିଲିକ ଓ ହ୍ରଦ—ସବୁ ତୁମେ।

ଲତାଵଲ୍ଲୀ ତୃଣୌଷଧ୍ଯଃ ପଶଵୋ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ଦ୍ରଵ୍ଯକର୍ମଗୁଣାରମ୍ଭଃ କାଲପୁଷ୍ପଫଲପ୍ରଦଃ ।। ୩୦.

ଲତା, ବେଳ, ଘାସ, ଔଷଧି, ଗାଈ, ବନ୍ୟପଶୁ, ପକ୍ଷୀ; ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଗୁଣ, ସମୟ, ଫୁଲ ଓ ଫଳର ଉତ୍ପତ୍ତି—ସବୁ ତୁମେ।

ଆଦିଶ୍ଵାନ୍ତଶ୍ଚ ମଧ୍ଯଶ୍ଚ ଗାଯତ୍ର୍ଯୋଙ୍କାର ଏଵ ଚ। ହରିତୋ ଲୋହିତଃ କୃଷ୍ଣୋ ନୀଲଃ ପୀତସ୍ତଥାରୁଣଃ ।। ୩୦.

ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ ଓ ମଧ୍ୟ; ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଓଁ; ହରିତ, ଲାଲ, କଳା, ନୀଳ, ହଳଦିଆ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ—ସବୁ ତୁମେ।

କଦ୍ରୁଶ୍ଚ କପିଲଶ୍ଚୈଵ କପୋତୋ ମେଚକସ୍ତଥା। ସୁଵର୍ଣରେତା ଵିଖ୍ଯାତଃ ସୁଵର୍ଣ ଶ୍ଚାପ୍ଯତୋ ମତଃ ।। ୩୦.

କଦ୍ରୁ, କପିଳ, କପୋତ, ମେଚକ; ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେତା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

ସୁଵର୍ଣନାମା ଚ ତଥା ସୁଵର୍ଣପ୍ରିଯ ଏଵ ଚ। ତ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରୋଽଥ ଯମଶ୍ଚୈଵ ଵରୁଣୋ ଧନଦୋଽନଲଃ ।। ୩୦.

ସୁବର୍ଣ୍ଣନାମା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣପ୍ରିୟ; ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ, କୁବେର ଓ ଅଗ୍ନି।

ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲଶ୍ଚିତ୍ରଭାନୁଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ଭାନୁରେଵ ଚ। ହୋତ୍ରଂ ହୋତା ଚ ହୋମସ୍ତ୍ଵଂ ହୁତଞ୍ଚ ପ୍ରହୁତଂ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୦.

ଉଦ୍ଭିଦ୍ଧ, ବିବିଧବର୍ଣ୍ଣୀୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଓ ଭାନୁ; ହୋମ, ଯଜ୍ଞିକ, ଯଜ୍ଞ, ହୁତ, ପ୍ରମୁଖ ହୋମ ଓ ପ୍ରଭୁ—ସବୁ ତୁମେ।

ସୁପର୍ଣଞ୍ଚ ତଥା ବ୍ରହ୍ମ ଯଜୁଷାଂ ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍। ପଵିତ୍ରାଣାଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ମଙ୍ଗଲାନାଞ୍ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍ ।। ୩୦.

ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ରହ୍ମା, ଯଜୁର୍ବେଦ, ଶତରୁଦ୍ର; ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବମଙ୍ଗଳ—ତୁମେ।

ଗିରିଃ ସ୍ତୋକସ୍ତଥା ଵୃକ୍ଷୋ ଜୀଵଃ ପୁଦ୍ଗଲ ଏଵ ଚ। ସତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଞ୍ଚ ରଜସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ତମଶ୍ଚ ପ୍ରଜନଂ ତଥା ।। ୩୦.

ପାହାଡ଼, ଟିକିଲା, ଗଛ, ଜୀବ, ବ୍ୟକ୍ତି; ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ଓ ସୃଷ୍ଟି।

ପ୍ରାଣୋଽପାନଃ ସାମାନଶ୍ଚ ଉଦାନୋ ଵ୍ଯାନ ଏଵ ଚ। ଉନ୍ମେଷଶ୍ଚୈଵ ମେଷଶ୍ଚ ତଥା ଜୃମ୍ଭିତମେଵ ଚ ।। ୩୦.

ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ, ବ୍ୟାନ; ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିବା, ମେଷ ଓ ଜମ୍ଭା—ସବୁ ତୁମେ।

ଲୋହିତାଙ୍ଗୋ ଗଦୀ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ ମହାଵକ୍ତ୍ରୋ ମହୋଦରଃ। ସୁଚିରୋମା ହରିଚ୍ଛ୍ମଶ୍ରୁରୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵକେଶସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ ।। ୩୦.

ଲାଲବର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର, ଗଦାଧାରୀ, ଦାଁତିଆ, ବଡ଼ ମୁହଁ, ବଡ଼ ପେଟ; ସୁନ୍ଦର କେଶ, ହରିତ ଦାଢ଼ି, ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା କେଶ, ତିନି ଆଖି—ସବୁ ତୁମେ।

ଗୀତଵାଦିତ୍ରନୃତ୍ଯାଙ୍ଗୋ ଗୀତଵାଦନକପ୍ରିଯଃ। ମତ୍ସ୍ଯୋ ଜଲୀ ଜଲୋ ଜଲ୍ଯ ଜଵଃ କାଲଃ କଲୀ କଲଃ ।। ୩୦.

ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟର ଅଙ୍ଗ; ଗାଇବା ଓ ବାଜାଇବାକୁ ପ୍ରେମ; ମାଛ, ଜଳଜୀବ, ପାଣି, ଜଳମୟ, ତୀବ୍ର, ସମୟ, କଳି, କାଳ—ସବୁ ତୁମେ।

ଵିକାଲଶ୍ଚ ସୁକାଲଶ୍ଚ ଦୁଷ୍କାଲଃ କଲନାଶନଃ। ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷଯୋଽନ୍ତଶ୍ଚ କ୍ଷମାପାଯକରୋ ହରଃ ।। ୩୦.

ଖରାପ ସମୟ, ଭଲ ସମୟ, ଦୁଃଖଦ ସମୟ, ସମୟକୁ ନଶ୍ୱର କରୁଥିବା; ମୃତ୍ୟୁ, କ୍ଷୟ, ଶେଷ ଓ ପୃଥିବୀର ଦୁଃଖ ହରିବା—ସବୁ ତୁମେ।

ସଂଵର୍ତ୍ତକୋଽନ୍ତକଶ୍ଚୈଵ ସଂଵର୍ତ୍ତକବଲାହକୌ। ଘଟୋ ଘଟୀକୋ ଘଣ୍ଟୀକୋ ଚୂଡାଲୋଲବଲୋ ବଲମ୍ ।। ୩୦.

ସଂବର୍ତ୍ତକ, ଅନ୍ତକ, ସଂବର୍ତ୍ତକ ମେଘ; ଘଡ଼ା, ଛୋଟ ଘଡ଼ି, ଘଣ୍ଟି, ଚୂଡ଼ା, ଖେଳୁଥିବା, ଶକ୍ତି—ସବୁ ତୁମେ।

ବ୍ରହ୍ମକାଲୋଽଗ୍ନିଵକ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡୀ ମୁଣ୍ଡୀ ଚ ଦଣ୍ଡଧୃକ୍। ଚତୁର୍ଯୁଗଶ୍ଚତୁର୍ଵେଦଶ୍ଚତୁର୍ହୋତ୍ରଶ୍ଚତୁଷ୍ପଥଃ ।। ୩୦.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମୟ, ଅଗ୍ନିମୁଖ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତମୁଣ୍ଡ, ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା; ଚାରିଯୁଗ, ଚାରି ବେଦ, ଚାରି ଯଜ୍ଞିକ, ଚାରି ପଥ—ସବୁ ତୁମେ।

ଚତୁରା ଶ୍ରମଵେତ୍ତା ଚ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯକରଶ୍ଚ ହ। କ୍ଷରାକ୍ଷରପ୍ରିଯୋ ଧୂର୍ତ୍ତୋଽଗଣ୍ଯୋଽଗଣ୍ଯଗଣାଧିପଃ ।। ୩୦.

ସେ ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରୟାସରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର ଦୁହିଁ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ଚତୁର, ଗଣନାରେ ଅସମ୍ଭବ, ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି।

ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରୋ ଗିରିକୋ ଗିରିକପ୍ରିଯଃ। ଶିଲ୍ପୀଶଃ ଶିଲ୍ପିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଶିଲ୍ପପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ ।। ୩୦.

ସେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ପାହାଡ଼ରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଓ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରିୟ, କଳାକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ସମସ୍ତ କଳାର ଆରମ୍ଭକର୍ତ୍ତା।

ଭଗନେତ୍ରାନ୍ତକଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପୂଷ୍ଣୋ ଦନ୍ତଵିନାଶନଃ। ଗୂଢାଵର୍ତ୍ତଶ୍ଚ ଗୂଢଶ୍ଚ ଗୂଢପ୍ରତିନିଷେଵିତା ।। ୩୦.

ସେ ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ପୂଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, ଗୁପ୍ତ ଚଳନରେ ରହିଥିବା, ଗୁପ୍ତ ଓ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ସେବିତ।

ତରଣସ୍ତା ରକଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଭୂତସୁତାରଣଃ। ଧାତା ଵିଧାତା ସତ୍ଵାନାଂ ନିଧାତା ଧାରଣୋ ଧରଃ ।। ୩୦.

ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଉଦ୍ଧାରକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଧାରକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସ୍ଥାପକ, ଧାରଣ କରୁଥିବା ଓ ଭାର ବହିଥିବା।