ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତେଷାମୁଦୀର୍ଣ ଵୀର୍ଯାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ନାମାନି କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନାନି ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ମେ ଵିଵକ୍ଷତଃ ॥ ୮.

ସେଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।

ହିରଣ୍ଯରୋମା କପିଲଃ ସୁଲୋମା ମାଗଧସ୍ତଥା। ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଶ୍ଚ ଵୈ ଗାଙ୍ଗୋ ଗୋଦଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲଃ ॥ ୮.

ହିରଣ୍ୟରୋମା, କପିଳ, ସୁଲୋମା, ମାଗଧ; ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ, ଗାଙ୍ଗ, ଓ ଗୋଦ—ଏହିମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।

ମହାଵିଦ୍ଯାଵଦାତାନାଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତାନାଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍। ଇତ୍ଯେଵମାଦିର୍ହି ଗଣୋ ଦ୍ଵେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ସୁଲୋଚନେ ॥ ୮.

ଏଭଳି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସାହସୀ ଓ ତପସ୍ୟାଶୀଳ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଗଣ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ଏହାଛଡ଼ା ଆଉ ଦୁଇଟି ଗଣ ଅଛି, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୟନବତୀ ।

ଶିଵା ଚ ସୁମନାଶ୍ଚୈଵ ତାଭ୍ଯାମପି ମହାତ୍ମନା। ଉତ୍ପାଦିତା ଵିଶ୍ରଵସା ଵିଦ୍ଯାଚରଣଗୋଚରାଃ ॥ ୮.

ଶିବା ଓ ସୁମନା—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବିଶ୍ରବାସ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆଚରଣରେ ନିରତ ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ।

ଶୈଵେଯାଶ୍ଚୈଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତାସ୍ତଥା ସୌମନସୋ ଗଣାଃ। ଏତୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ଲୋକଂ ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ॥ ୮.

ଶୈବେୟ ଓ ସୌମନସ ଗଣମାନେ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଵିଦ୍ୟାଧର ଗଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି ।

ଏଭ୍ଯୋଽନେକାନି ଜାତାନି ଅମ୍ବରାନ୍ତରଚାରିଣାମ୍। ଲୋକେ ଗଣଶତାନ୍ଯେଵ ଵିଦ୍ଯାଘରଵିଚେଷ୍ଟିତାତ୍ ॥ ୮.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଆକାଶରେ ଚଳାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଶତଶତ ଗଣ, ଵିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ।

ଅଶ୍ଵମୁଖାଶ୍ଚ ତେନୈଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ଉତ୍ପାଦିତା ହ୍ଯଶ୍ଵମୁଖାଃ କିନ୍ନରାଂସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ ॥ ୮.

ସେଇ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାମୁହଁ କିନ୍ନରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଏହି ଘୋଡ଼ାମୁହଁ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ ।

ସମୁଦ୍ରଃ ସେନଃ କାଲିନ୍ଦୋ ମହାନେତ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ସୁଵର୍ଣଘୋଷଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ମହାଘୋଷଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ ୮.

ସମୁଦ୍ର, ସେନ, କାଲିନ୍ଦ, ମହାନେତ୍ର—ଏମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସୁବର୍ଣ୍ଣଘୋଷ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ମହାଘୋଷ, ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ।

ଇତ୍ଯେଵମାଦିର୍ହି ଗଣଃ କିନ୍ନରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ହଯାନନାନାଂ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିର୍ଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ॥ ୮.

ଏଭଳି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଘୋଡ଼ାମୁହଁ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଗଣ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି ।

ତଥାସମୁତ୍ଥିତେନୈଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ଉତ୍ପାଦିତା ନରମୁଖାଃ କିନ୍ନରାଃ ଶାଂଶପାଯନାଃ ॥ ୮.

ଏହିପରି ସେଇ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମୁହଁ କିନ୍ନରମାନେ, ଯାହାମାନେ ଶାଂଶପାୟନ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।

ହରିଷେଣଃ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ଵାରିଷେଣଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ରୁଦ୍ରଦତ୍ତେନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତୌ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ରୁମ ମହାଦ୍ରୁମୌ ॥ ୮.

ହରିଷେଣ, ସୁଷେଣ ଓ ବାରିଷେଣ, ଏମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ରୁଦ୍ରଦତ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ରୁମ ଓ ମହାଦ୍ରୁମ—ଏହିମାନେ ନାମିତ ।

ବିନ୍ଦୁଶ୍ଚ ବିନ୍ଦୁସାରଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରଵଂଶାଶ୍ଚ କିନ୍ନରାଃ। ଇତ୍ଯେତେ କିନ୍ନରାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଲୋକେ ଖ୍ଯାତାଃ ସୁଶୋଭନାଃ ॥ ୮.

ବିନ୍ଦୁ, ବିନ୍ଦୁସାର, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ଏବଂ କିନ୍ନରମାନେ—ଏହିମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଂସାରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅତି ସୁନ୍ଦର ।

ନୃତ୍ଯଗୀତପ୍ରଗଲ୍ଭାନାମେତେଷାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଲୋକେ ଗଣଶତାନ୍ଯେଵ କିନ୍ନରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୮.

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶତଶଃ କିନ୍ନର ଦଳ ଏହି ସଂସାରରେ ଅଛନ୍ତି ।

ଯକ୍ଷା ଯକ୍ଷୋପଶାନ୍ତଶ୍ଚ ଲୌହେଯା ରୂପଶାଲିନୀ। ଦୁହୀତା ସୁରଵିନ୍ଦେତି ପ୍ରକାଶା ସିଦ୍ଧସମ୍ମତା ॥ ୮.

ଯକ୍ଷ, ଯକ୍ଷୋପଶାନ୍ତ, ଲୌହେୟା ନାମକ ସୁନ୍ଦରୀ ଏବଂ ସୁରବିନ୍ଦା ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା—ଏମାନେ ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ।

ଉପାଯାକେତନସ୍ଯାହି ସ୍ଵଯମୁତ୍ପାଦିତୋ ଗଣଃ । କରାଲକେନ ଭୂତାନାଂ ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ ॥ ୮.

ଉପାୟାକେତନଙ୍କ ନିଜ ଉଦ୍ୟମରୁ ଏକ ନୂତନ ଦଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; କରାଳକ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ ।

ଭୂତା ଭୂତଗଣୈର୍ଜ୍ଞେଯା ଆଵେଶକନିଵେଶକାଃ। ଇତ୍ଯେଵମାଦିର୍ହି ଗଣୋ ଭୂମିଗୋଚରକଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୮.

ଭୂତ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦଳ, ଆବେଶକ ଓ ନିବେଶକ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ; ଏହିପରି ଭୂମିରେ ଚଳିଥିବା ଏହି ଦଳ ଆରମ୍ଭ ଭାବେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଇଛି ।

ଵିଜ୍ଞେଯ ଇହ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ଭୂତାନାଂ ଭୂତନାଯକଃ। ଯେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟା ଭଵନ୍ତ୍ଯେଷାମମ୍ବରାନ୍ତରଚାରିଣାମ୍। ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରମାତ୍ରମାକାଶଂ ତେ ଚରନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୮.

ଏହି ସଂସାରରେ ଭୂତମାନଙ୍କ ନାୟକ କିଏ ତାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଯେଉଁମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେମାନେ ଗଛର ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶରେ ଚଳନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ତତ୍ରେମେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପ୍ରାଯେଣ କଥିତା ମଯା। ଦେଵୋପସ୍ଥାନନିରତା ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ଯଶସ୍ଵିନଃ ॥ ୮.

ଏଠାରେ ମୁଁ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାୟଃ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ସେମାନେ ଦେବସେବାରେ ନିୟୁକ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣ ।

ନାରାଯଣଂ ସୁରଗୁରୁଂ ଵିରଜଂ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣମ୍। ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଞ୍ଚ ତଥା ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵମ୍ ॥ ୮.

ନାରାୟଣ, ସୁରଗୁରୁ, ବିରଜ, ପଦ୍ମନୟନ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଏବଂ ଚାରିମୁହଁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏମାନେ—

ଶଙ୍କରଞ୍ଚ ମହାଦେଵମୀଶାନଞ୍ଚ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଵାଂସ୍ତଥା ଦିତ୍ଯାନ୍ ରୁଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵସୁଭିଃ ସହ ॥ ୮.

ଶଙ୍କର, ମହାଦେବ, ଈଶାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର ଓ ବସୁମାନେ—

ଉପତସ୍ଥୁଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ନୃତ୍ତ୍ଯଗୀତଵିଶାରଦାଃ। ତ୍ରିଦଶାଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଥା ନିପୁଣା ଗୀତଵାଦିନଃ ॥ ୮.

ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବସୁଥିବା ତ୍ରିଦଶମାନେ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ, ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।

ହଂସୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ କନିଷ୍ଠୋଽନ୍ଯୋ ମଧ୍ଯମୌ ଚ ହହା ହୁହୂଃ। ଚତୁର୍ଥୋ ଧିଷଣଶ୍ଚୈଵ ତତୋ ଵାସିରୁଚିସ୍ତଥା ॥ ୮.

ହଂସ ସବୁଠାରୁ ବଡ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ, ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଜଣ—ହହା ଓ ହୁହୂ; ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛନ୍ତି ଧିଷଣ, ତାପରେ ବାସିରୁଚି ।

ଷଷ୍ଠସ୍ତୁ ତୁମ୍ବୁରୁସ୍ତେଷାଂ ତତୋ ଵିଶ୍ଵାଵସୁଃ ସ୍ମୃତଃ। ଇମାଶ୍ଚାପ୍ସରସୋ ଦିଵ୍ଯା ଵିହିତାଃ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣାଃ ॥ ୮.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଷଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ତୁମ୍ବୁରୁ, ତାପରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଏହିମାନେ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ।

ସୁଷୁଵେଽଷ୍ଟୌ ମହାଭାଗା ଵରିଷ୍ଠା ଦେଵପୂଜିତାଃ। ଅନଵଦ୍ଯାମନଵଶାମନ୍ଵତାଂ ମଦନପ୍ରିଯାମ୍। ଅରୂଷାଂ ସୁଭଗାଂ ଭାସୀ ମରିଷ୍ଟାଽଷ୍ଟୌ ଵ୍ଯଜାଯତ ॥ ୮.

ଏଠାରେ ଆଠଜଣ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଦେବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ—ଅନବଦ୍ୟା, ଅନବଶା, ଅନ୍ବତୀ, ମଦନପ୍ରିୟା, ଅରୂଷା, ସୁଭଗା, ଭାସୀ ଓ ମରିଷ୍ଟା—ଏହି ଆଠଜଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।

ମନୋଵତୀ ସୁକେଶା ଚ ତୁମ୍ବୁରୋସ୍ତୁ ସୁତେ ଉଭେ। ପଞ୍ଚଚୂଡାସ୍ତ୍ଵିମା ଦିଵ୍ଯା ଦୈଵିକ୍ଯୋଽପ୍ସରସୋ ଦଶ ॥ ୮.

ମନୋବତୀ ଓ ସୁକେଶା, ଏହି ଦୁଇଜଣ ତୁମ୍ବୁରୁଙ୍କ କନ୍ୟା; ଏହି ପଞ୍ଚଚୂଡ଼ା ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଦଶଜଣ ଦେବମୂଳ ଅଟୁଟ ।

ମେନକା ସହଜନ୍ଯା ଚ ପର୍ଣିନୀ ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଲା। ଘୃତସ୍ଥଲା ଘୃତାଚୀ ଚ ଵିଶ୍ଵାଚୀ ପୂର୍ଵଚୀତ୍ଯପି। ପ୍ରମ୍ଲୋଚେତ୍ଯଭିଵିଖ୍ଯାତାନୁମ୍ଲୋଚନ୍ତୀ ତଥୈଵ ଚ ॥ ୮.

ମେନକା, ସହଜନ୍ୟା, ପର୍ଣ୍ଣିନୀ, ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା, ଘୃତସ୍ଥଳା, ଘୃତାଚୀ, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ପୂର୍ବାଚୀ, ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଏବଂ ଅନୁମ୍ଲୋଚନ୍ତୀ—ଏହିମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ଅନାଦିନିଧନସ୍ଯାଥ ଜଜ୍ଞେ ନାରାଯଣସ୍ଯ ଯା। ଊରୋଃ ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ଉର୍ଵଶ୍ଯେକାଦଶୀ ସ୍ମୃତା ॥ ୮.

ଅନାଦି ଓ ଅନ୍ତହୀନ ନାରାୟଣଙ୍କ ଉରୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ନିର୍ମଳ ଉର୍ବଶୀ ଏକାଦଶୀ ଅପ୍ସରା ଭାବେ ସ୍ମୃତ ।

ମେନସ୍ଯ ମେନକା କନ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହୃଷ୍ଟଚେତସଃ । ସର୍ଵାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଵାଦିନ୍ଯୋ ମହାଯୋଗାଶ୍ଚ ତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୮.

ମେନକା ହେଉଛନ୍ତି ମେନାଙ୍କ କନ୍ୟା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଥିଲେ; ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ ଓ ମହାଯୋଗିନୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ।

ଗଣା ଅପ୍ସରସାଙ୍ଖ୍ଯାତାଃ ପୁଣ୍ଯାସ୍ତେ ଵୈ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ। ଆହୂତାଃ ଶୋଭଯନ୍ତଶ୍ଚ ଗଣା ହ୍ଯେତେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ॥ ୮.

ଅପ୍ସରାମାନେଙ୍କ ଦଳ, ସଂଖ୍ୟାରେ ଚଉଦ, ପୁଣ୍ୟଶୀଳ; ଏହି ଚଉଦ ଦଳ ଡାକିଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ବଢ଼ାନ୍ତି ।