ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଶାରଣଂ ଗଚ୍ଛ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦେଵଂ ତେ ତ୍ଵମୁମାପତିମ୍। ଵରଂ କ୍ରୋଧୋଽପି ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵରଦାନଂ ନ ଦେଵତଃ ।। ୩୦.

ହେ ରାଜାନାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଉମାଙ୍କ ପତି ଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ। କାରଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଶାପ ନୁହେଁ, ବର ଦେଇଥାଏ।

ଵୀରଭଦ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦକ୍ଷୋ ଧର୍ମ୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ତୋଷଯାମାସ ଦେଵେଶଂ ଶୂଲପାଣିଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୩୦.

ବିରଭଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବ, ଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ପ୍ରଦୁଷ୍ଟେ ଯଜ୍ଞଵାଦେ ତୁ ଵିଦ୍ରୁତେଷୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ତାରାମୃଗମଯେ ଦୀପ୍ତେ ରୌଦ୍ରେ ଭୀମମହାନଲେ ।। ୩୦.

ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞର କ୍ରମ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଚିତ୍ତଭ୍ରମ ହେଲେ, ତାରା ଓ ମୃଗ ଆକୃତିର ଭୟଙ୍କର, ଦହୁଁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ସବୁ ଜଳିଗଲା।

ଶୂଲନିର୍ଭିନ୍ନଵଦନୈଃ କୂଜଦ୍ଭିଃ ପରିଚାରକୈଃ। ନିଖାତୋତ୍ପାଟିତୈର୍ଯୂପୈରପଵିଦ୍ଧୈ ର୍ଯ୍ଯତସ୍ତତଃ ।। ୩୦.

ଶୂଳରେ ବିଦ୍ରାବିତ ମୁହଁ ଥିବା, ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସେବକମାନେ, ଉଖାଡ଼ି ଫିଙ୍କା ଦେହର ଢେର ଏଠା ସେଠା ପଡ଼ି ରହିଲା।

ଉତ୍ପତ୍ଦ୍ଭିଃ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଗୃଧ୍ରୈରାମିଷଗୃଧ୍ରୁଭିଃ। ପକ୍ଷପାତଵିନିର୍ଧୂତୈଃ ଶିଵାଶତନିନାଦିତୈଃ ।। ୩୦.

ମାଂସ ଲାଗି ଲୁଚୁଥିବା ଗୃଧ୍ରମାନେ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ନମିଯାଉଥିଲେ, ପଖ ଫଟିବାରେ ଏପଟେ ସେପଟେ ହେଉଥିଲା, ଶିଆଳମାନଙ୍କ ଶତଧ୍ୱନିରେ ସବୁ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା।

ପ୍ରାଣାପାନୌ ସନ୍ନିରୁଧ୍ଯ ତତଃ ସ୍ଥାନେନ ଯତ୍ନତଃ। ଵିଚାର୍ଯ ସର୍ଵତୋ ଦୃଷ୍ଟିଂ ବହୁଦୃଷ୍ଟିରମିତ୍ରଜିତ୍ ।। ୩୦.

ସେ ନିଜ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସକୁ ଅଟକାଇ, ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରିଥିବା ସେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ।

ସହସା ଦେଵଦେଵେଶଃ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡାଦୁପାଗତଃ। ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ଯସହସ୍ରସ୍ଯ ତେଜଃ ସଂଵର୍ତ୍ତକୋପମମ୍ ।। ୩୦.

ଏହିପରି ହଠାତ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗବାନ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ବାହାରିଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜ ହଜାର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

ପ୍ରହସ୍ଯ ଚୈନଂ ଭଗଵାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ନଷ୍ଟସ୍ତେ ଜ୍ଞାନତୋ ଦକ୍ଷ ପ୍ରୀତିସ୍ତେ ମଯି ସାଂପ୍ରତମ୍ ।। ୩୦.

ଭଗବାନ ହସି କହିଲେ, 'ହେ ଦକ୍ଷ, ତୁମର ଜ୍ଞାନ ହରାଇଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମର ଭକ୍ତି ମୋ ପ୍ରତି ପୁନି ଫେରିଛି।'

ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ। ଶ୍ରାଵିତଞ୍ଚ ସମାଖ୍ଯାଯ ଦେଵାନାଂ ଗୁରୁଭିଃ ସହ ।। ୩୦.

ହସି ସେ କହିଲେ, 'କହ, ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କଣ କରିବି? ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଗୁରୁମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ମୋତେ ସେଥିରେ ଶୁଣା।'

ତମୁଵାଚାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଦକ୍ଷୋ ଦେଵଂ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଭୀତଶଙ୍କିତଵିତ୍ରସ୍ତଃ ସବାଷ୍ପଵଦନେକ୍ଷଣଃ ।। ୩୦.

ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ହାତ ଜୋଡି, ଭୟ, ଆଶଙ୍କା ଓ ଚିନ୍ତାରେ କମ୍ପିଥିବା, ଲୁହା ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ଯଦି ଵାହଂ ତଵ ପ୍ରିଯଃ। ଯଦି ଵାହମନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଯଦି ଦେଯୋ ଵରୋ ମମ ।। ୩୦.

ଯଦି ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯଦି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଯଦି ମୋତେ କୃପା କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଯଦି ମୋ ପାଇଁ ବର ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି,

ଯଜ୍ଜଗ୍ଧଂ ଭକ୍ଷିତଂ ପୀତମଶିତଂ ଯଚ୍ଚ ନାଶିତମ୍। ଚୂର୍ଣୀକୃତଞ୍ଜାପଵିଦ୍ଧଂ ଯଜ୍ଞସମ୍ଭାରମୀଦୃଶମ୍ ।। ୩୦.

ଯେଉଁଠି ଯାହା ଖାଇଦେଲେ, ପିଇଦେଲେ, ଭୋଗ କଲେ, ନଷ୍ଟ କଲେ, ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି ଫିଙ୍କିଦେଲେ, ଏପରି ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ,

ଦୀର୍ଘକାଲେନ ମହତା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଚ ସଞ୍ଚିତମ୍। ତନ୍ନ ମିଥ୍ଯା ଭଵେନ୍ମହ୍ଯଂ ଵରମେତଂ ଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍ ।। ୩୦.

ଏହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ସଞ୍ଚୟ କରାଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନାହିଁ—ଏହି ବର ମୁଁ ଚାହେଁ।

ତଥାସ୍ତ୍ଵିତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ ଭଗନେତ୍ରହଯୋ ହରଃ। ଧର୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ମହାଦେଵଂ ତ୍ର୍ଯକ୍ଷନ୍ତଂ ଵୈ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୩୦.

ଏହିପରି ହେଉ, ବୋଲି ଭାଗ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଭଗବାନ ହର ଅନୁମତି ଦେଲେ। ପ୍ରଜାପତି ଧର୍ମର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିବା, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

ଜାନୁଭ୍ଯାମଵନିଂ ଗତ୍ଵା ଦକ୍ଷୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭଵାଦ୍ଵରମ୍। ନାମ୍ନାମଷ୍ଟସହସ୍ରେଣ ସ୍ତୁତଵାନ୍ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍ ।। ୩୦.

ଦକ୍ଷ, ଭବଙ୍କ ଦୟା ପାଇଁ, ଜାଙ୍ଘା ଉପରେ ଚାଲି ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁଲେ ଏବଂ ବୃଷଭଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଅଠ ହଜାର ନାମରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ଦେଵାରିବଲସୂଦନ। ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ହ୍ଯମରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵଦାନଵପୂଜିତ ।। ୩୦.

ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଵିରୂପାକ୍ଷ ତ୍ର୍ଯକ୍ଷ ଯକ୍ଷାଧିପପ୍ରିଯ। ସର୍ଵତଃ ପାଣିପାଦସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵତୋଽକ୍ଷିଶିରୋମୁଖଃ। ସର୍ଵତଃ ଶ୍ରୁତିମାନ୍ ଲୋକେ ସର୍ଵାନାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠସି ।। ୩୦.

ହେ ଶହ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ବିଚିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହାତ ଓ ପାଦ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଖି, ମୁଣ୍ଡ, ମୁଖ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି ଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବୃତ କରି ଏହି ସଂସାରରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଶଙ୍କୁକର୍ଣ ମହାକର୍ଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣାର୍ଣଵାଲଯ। ଗଜେନ୍ଦ୍ରକର୍ଣ ଗୋକର୍ଣ ପାଣିକର୍ଣ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୩୦.

ଶଂଖ ଆକାର କାନ ଥିବା, ବଡ଼ କାନ ଥିବା, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପରି ସାଗରକୁ ଆବୃତ କରୁଥିବା, ହାତୀର କାନ, ଗାଈର କାନ, ହାତର କାନ ଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ଶତୋଦର ଶତାଵର୍ତ୍ତ ଶତଜିହ୍ଵ ଶତାନନ। ଗାଯନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ଗାଯତ୍ରିଣୋ ହ୍ଯର୍ଚ୍ଚଯନ୍ତି ତଥାର୍ଚ୍ଚିନଃ ।। ୩୦.

ଶତ ଉଦର, ଶତ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ଶତ ଜିଭା, ଶତ ମୁଖ ଥିବା, ଗାୟତ୍ରୀ ଗାୟକମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଦେଵଦାନଵଗୋପ୍ତା ଚ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ତ୍ଵଂ ଶତକ୍ରତୁଃ। ମୂର୍ତ୍ତୀଶସ୍ତ୍ଵଂ ମହାମୂର୍ତେ ସମୁଦ୍ରାମ୍ବୁ ଧରାଯ ଚ ।। ୩୦.

ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶତକ୍ରତୁ, ଆପଣ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବଡ଼ ରୂପ ଧାରୀ, ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଓ ଭୂମି ମଧ୍ୟ ଆପଣ।

ସର୍ଵା ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଦେଵତାସ୍ତେ ଗାଵୋ ଗୋଷ୍ଠ ଇଵାସତେ। ଶରୀରନ୍ତେ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ସୋମମଗ୍ନିଂ ଜଲେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୩୦.

ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଗାଈମାନେ ଗୋଠରେ ରହିଥିବା ପରି ବସିଛନ୍ତି। ଶରୀର ଶେଷରେ ମୁଁ ସୋମ, ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳର ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି।

ଆଦିତ୍ଯମଥ ଵିଷ୍ଣୁଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସବୃହସ୍ପତିମ୍। କ୍ରିଯା କାର୍ଯ୍ଯଂ କାରଣଞ୍ଚ କର୍ତ୍ତା କରଣମେଵ ଚ ।। ୩୦.

ଆପଣ ଆଦିତ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବୃହସ୍ପତି; କାର୍ଯ୍ୟ, କାରଣ, କର୍ତ୍ତା, କାରଣ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ମଧ୍ୟ ଆପଣ।

ଅସଚ୍ଚ ସଦସଚ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରଭଵାଵ୍ଯଯମ୍। ନମୋ ଭଵାଯ ଶର୍ଵାଯ ରୁଦ୍ରାଯ ଵରଦାଯ ଚ ।। ୩୦.

ଆପଣ ଅସତ୍ ଓ ସତ୍, ତଥା ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅବିନାଶୀ; ଭବ, ଶର୍ବ, ରୁଦ୍ର ଓ ଦୟାଳୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ପଶୂନାଂ ପତଯେ ଚୈଵ ନମସ୍ତ୍ଵନ୍ଧକଘାତିନେ। ତ୍ରିଜଟାଯ ତ୍ରିଶୀର୍ଷାଯ ତ୍ରିଶୂଲଵରଧାରିଣେ ।। ୩୦.

ପଶୁମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଥିବା, ତିନି ଗଠି, ତିନି ମୁଣ୍ଡ ଓ ଉତ୍ତମ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ତ୍ର୍ଯମ୍ବକାଯ ତ୍ରିନେତ୍ରାଯ ତ୍ରିପୁରଘ୍ନାଯ ଵୈ ନମଃ। ନମଶ୍ଚଣ୍ଡାଯ ମୁଣ୍ଡାଯ ପ୍ରଚଣ୍ଡାଯ ଧରାଯ ଚ ।। ୩୦.

ତ୍ରୟମ୍ବକ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତିନି ନଗର ଧ୍ବଂସ କରିଥିବା, ଚଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡିଆ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଣ୍ଡ ଏବଂ ଭୂମି, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ଦଣ୍ଡି(?) ମାସକ୍ତକର୍ଣାଯ ଦଣ୍ଡିମୁଣ୍ଡାଯ ଵୈ ନମଃ। ନମୋଽର୍ଦ୍ଧଦଣ୍ଡକେଶାଯ ନିଷ୍କାଯ ଵିକୃତାଯ ଚ ।। ୩୦.

ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ମାସ ସହିତ କାନ ଯୋଗାଯୋଗ ଥିବା, ଦଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡିଆ, ଅର୍ଧଦଣ୍ଡ କେଶ ଥିବା, ନିର୍ମାଳ୍ୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ବିକୃତ ରୂପ ଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ଵିଲୋହିତାଯ ଧୂମ୍ରାଯ ନାଲଗ୍ରୀଵାଯ ତେ ନମଃ। ନମସ୍ତ୍ଵପ୍ରତିରୂପାଯ ଶିଵାଯ ଚ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୩୦.

ଗାଢ଼ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର, ଧୂସର, ନଳ ଗଳା ଥିବା, ତୁଳନାହୀନ, ଶିବ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ସୂର୍ଯ୍ଯାଯ ସୂର୍ଯ୍ଯପତଯେ ସୂର୍ଯ୍ଯଧ୍ଵଜପତାକିନେ। ନମଃ ପ୍ରମଥନାଥାଯ ଵୃଷସ୍କନ୍ଧାଯ ଧନ୍ଵିନେ ।। ୩୦.

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧ୍ୱଜ ଥିବା, ପ୍ରମଥ ନାଥ, ବୃଷ ମାନ୍ଦିଆ, ଧନୁର୍ଧର, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ନମୋ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭାଯ ହିରଣ୍ଯକଵଚାଯ ଚ। ହିରଣ୍ଯକୃତଚୂଡାଯ ହିରଣ୍ଯପତଯେ ନମଃ ।। ୩୦.

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଭ ଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣର ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।