ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଚକ୍ରୁରନ୍ଯେ ତଥା ନାଦାନ୍ ସର୍ଵଭୂତଭଯଂକରାନ୍। ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶିରୋଽନ୍ଯେ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିନଦନ୍ତି ଭଯଙ୍କରାଃ ।। ୩୦.

ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭୟଭୀତ କଲେ। କେହି ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚିତ୍କାର କଲେ।

ଦକ୍ଷୋ ଦକ୍ଷପତିଶ୍ଚୈଵ ଦେଵୋ ଯଜ୍ଞପତିସ୍ତଥା। ମୃଗରୂପେଣ ଚାକାଶେ ପ୍ରପଲାଯିତୁମାରଭତ୍ ।। ୩୦.

ଦକ୍ଷ, ଯଜ୍ଞର ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ଦେବତା, ମୃଗ ଆକୃତି ଧରି ଆକାଶରେ ପଳାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଵୀରଭଦ୍ରୋଽପ୍ରମେଯାତ୍ମା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ବଲନ୍ତଦା। ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତସ୍ଯାଶୁ ଚିଚ୍ଛେଦାସ୍ଯ ଶିରୋ ମହାନ୍ ।। ୩୦.

ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଭଦ୍ର, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବୁଝି, ତାକୁ ଆକାଶରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।

ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚୈଵ ଵିନଷ୍ଟ ଭ୍ରାନ୍ତଚେତନଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଶିରଃ ପାଦେନ ପୀଡିତଃ। ଜରାଭିଭୂତତୀଵ୍ରାତ୍ମା ନିପପାତ ମହୀତଲେ ।। ୩୦.

ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି, ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ ଏବଂ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇ, କ୍ରୋଧିତ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ମୁଣ୍ଡ ଚପେଇ ଗଭୀର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦେଵତାନାଂ ତାଃ କୋଟଯୋ ଵିମଲାତ୍ମକାଃ। ପାଶେନାଗ୍ନିବଲେନାଶୁ ବଦ୍ଧାଃ ସିଂହବଲେନ ଚ ।। ୩୦.

ତେଇତିସି ଦେବତାଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିବା ଦେବମାନେ, ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ଓ ସିଂହର ବଳରେ ଏବଂ ପାଶରେ ତୁରନ୍ତ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଲେ।

ତତୋ ଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵେ ଦେଵା ମହାବଲମ୍। ପ୍ରସୀଦ ଭଗଵନ୍ ରୁଦ୍ର ବୃତ୍ଯାନାଂ ମା କୁଧଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୦.

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମହାତ୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମ ପ୍ରଭୁ, ଆମ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ଆପଣ ଆମ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।'

ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଦକ୍ଷଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଊଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା କଥ୍ଯତାଂ କୋ ଭଵାନିତି ।। ୩୦.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ, ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାର ସହିତ ପଚାରିଲେ, 'ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ଆପଣ କିଏ?'

ନ ଚ ଦେଵୋ ନ ଚାଦିତ୍ଯୋ ନ ଚ ଭୋକ୍ତୁମିହାଗତଃ। ନୈଵଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ହି ଦେଵେନ୍ଦ୍ରାନ୍ନ ଚ କୌତୂହଲାନ୍ଵିତଃ ।। ୩୦.

ମୁଁ ଦେବତା ନୁହେଁ, ଆଦିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏଠାକୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଆସିନି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ କିମ୍ବା ଜିଜ୍ଞାସାରେ ମଧ୍ୟ ଆସିନି।

ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵିନାଶାର୍ଥଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମିହ। ଵୀରଭଦ୍ର ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ରୁଦ୍ରକୋପାଦ୍ଵିନିର୍ଗତମ୍ ।। ୩୦.

ମୋତେ ଏଠାକୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣ, ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ବିରଭଦ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଭଦ୍ରକାଲୀ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯା ଦେଵ୍ଯାଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଵିନିର୍ଗତା। ପ୍ରେଷିତା ଦେଵଦେଵେନ ଯଜ୍ଞାନ୍ତିକମିହାଗତା ।। ୩୦.

ଏହି ଭଦ୍ରକାଳୀ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

ଶାରଣଂ ଗଚ୍ଛ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦେଵଂ ତେ ତ୍ଵମୁମାପତିମ୍। ଵରଂ କ୍ରୋଧୋଽପି ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵରଦାନଂ ନ ଦେଵତଃ ।। ୩୦.

ହେ ରାଜାନାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଉମାଙ୍କ ପତି ଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ। କାରଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଶାପ ନୁହେଁ, ବର ଦେଇଥାଏ।

ଵୀରଭଦ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦକ୍ଷୋ ଧର୍ମ୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ତୋଷଯାମାସ ଦେଵେଶଂ ଶୂଲପାଣିଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୩୦.

ବିରଭଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବ, ଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ପ୍ରଦୁଷ୍ଟେ ଯଜ୍ଞଵାଦେ ତୁ ଵିଦ୍ରୁତେଷୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ତାରାମୃଗମଯେ ଦୀପ୍ତେ ରୌଦ୍ରେ ଭୀମମହାନଲେ ।। ୩୦.

ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞର କ୍ରମ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଚିତ୍ତଭ୍ରମ ହେଲେ, ତାରା ଓ ମୃଗ ଆକୃତିର ଭୟଙ୍କର, ଦହୁଁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ସବୁ ଜଳିଗଲା।

ଶୂଲନିର୍ଭିନ୍ନଵଦନୈଃ କୂଜଦ୍ଭିଃ ପରିଚାରକୈଃ। ନିଖାତୋତ୍ପାଟିତୈର୍ଯୂପୈରପଵିଦ୍ଧୈ ର୍ଯ୍ଯତସ୍ତତଃ ।। ୩୦.

ଶୂଳରେ ବିଦ୍ରାବିତ ମୁହଁ ଥିବା, ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସେବକମାନେ, ଉଖାଡ଼ି ଫିଙ୍କା ଦେହର ଢେର ଏଠା ସେଠା ପଡ଼ି ରହିଲା।

ଉତ୍ପତ୍ଦ୍ଭିଃ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଗୃଧ୍ରୈରାମିଷଗୃଧ୍ରୁଭିଃ। ପକ୍ଷପାତଵିନିର୍ଧୂତୈଃ ଶିଵାଶତନିନାଦିତୈଃ ।। ୩୦.

ମାଂସ ଲାଗି ଲୁଚୁଥିବା ଗୃଧ୍ରମାନେ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ନମିଯାଉଥିଲେ, ପଖ ଫଟିବାରେ ଏପଟେ ସେପଟେ ହେଉଥିଲା, ଶିଆଳମାନଙ୍କ ଶତଧ୍ୱନିରେ ସବୁ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା।

ପ୍ରାଣାପାନୌ ସନ୍ନିରୁଧ୍ଯ ତତଃ ସ୍ଥାନେନ ଯତ୍ନତଃ। ଵିଚାର୍ଯ ସର୍ଵତୋ ଦୃଷ୍ଟିଂ ବହୁଦୃଷ୍ଟିରମିତ୍ରଜିତ୍ ।। ୩୦.

ସେ ନିଜ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସକୁ ଅଟକାଇ, ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରିଥିବା ସେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ।

ସହସା ଦେଵଦେଵେଶଃ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡାଦୁପାଗତଃ। ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ଯସହସ୍ରସ୍ଯ ତେଜଃ ସଂଵର୍ତ୍ତକୋପମମ୍ ।। ୩୦.

ଏହିପରି ହଠାତ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗବାନ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ବାହାରିଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜ ହଜାର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

ପ୍ରହସ୍ଯ ଚୈନଂ ଭଗଵାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ନଷ୍ଟସ୍ତେ ଜ୍ଞାନତୋ ଦକ୍ଷ ପ୍ରୀତିସ୍ତେ ମଯି ସାଂପ୍ରତମ୍ ।। ୩୦.

ଭଗବାନ ହସି କହିଲେ, 'ହେ ଦକ୍ଷ, ତୁମର ଜ୍ଞାନ ହରାଇଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମର ଭକ୍ତି ମୋ ପ୍ରତି ପୁନି ଫେରିଛି।'

ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ। ଶ୍ରାଵିତଞ୍ଚ ସମାଖ୍ଯାଯ ଦେଵାନାଂ ଗୁରୁଭିଃ ସହ ।। ୩୦.

ହସି ସେ କହିଲେ, 'କହ, ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କଣ କରିବି? ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଗୁରୁମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ମୋତେ ସେଥିରେ ଶୁଣା।'

ତମୁଵାଚାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଦକ୍ଷୋ ଦେଵଂ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଭୀତଶଙ୍କିତଵିତ୍ରସ୍ତଃ ସବାଷ୍ପଵଦନେକ୍ଷଣଃ ।। ୩୦.

ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ହାତ ଜୋଡି, ଭୟ, ଆଶଙ୍କା ଓ ଚିନ୍ତାରେ କମ୍ପିଥିବା, ଲୁହା ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ଯଦି ଵାହଂ ତଵ ପ୍ରିଯଃ। ଯଦି ଵାହମନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଯଦି ଦେଯୋ ଵରୋ ମମ ।। ୩୦.

ଯଦି ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯଦି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଯଦି ମୋତେ କୃପା କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଯଦି ମୋ ପାଇଁ ବର ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି,

ଯଜ୍ଜଗ୍ଧଂ ଭକ୍ଷିତଂ ପୀତମଶିତଂ ଯଚ୍ଚ ନାଶିତମ୍। ଚୂର୍ଣୀକୃତଞ୍ଜାପଵିଦ୍ଧଂ ଯଜ୍ଞସମ୍ଭାରମୀଦୃଶମ୍ ।। ୩୦.

ଯେଉଁଠି ଯାହା ଖାଇଦେଲେ, ପିଇଦେଲେ, ଭୋଗ କଲେ, ନଷ୍ଟ କଲେ, ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି ଫିଙ୍କିଦେଲେ, ଏପରି ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ,

ଦୀର୍ଘକାଲେନ ମହତା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଚ ସଞ୍ଚିତମ୍। ତନ୍ନ ମିଥ୍ଯା ଭଵେନ୍ମହ୍ଯଂ ଵରମେତଂ ଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍ ।। ୩୦.

ଏହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ସଞ୍ଚୟ କରାଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନାହିଁ—ଏହି ବର ମୁଁ ଚାହେଁ।

ତଥାସ୍ତ୍ଵିତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ ଭଗନେତ୍ରହଯୋ ହରଃ। ଧର୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ମହାଦେଵଂ ତ୍ର୍ଯକ୍ଷନ୍ତଂ ଵୈ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୩୦.

ଏହିପରି ହେଉ, ବୋଲି ଭାଗ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଭଗବାନ ହର ଅନୁମତି ଦେଲେ। ପ୍ରଜାପତି ଧର୍ମର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିବା, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

ଜାନୁଭ୍ଯାମଵନିଂ ଗତ୍ଵା ଦକ୍ଷୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭଵାଦ୍ଵରମ୍। ନାମ୍ନାମଷ୍ଟସହସ୍ରେଣ ସ୍ତୁତଵାନ୍ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍ ।। ୩୦.

ଦକ୍ଷ, ଭବଙ୍କ ଦୟା ପାଇଁ, ଜାଙ୍ଘା ଉପରେ ଚାଲି ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁଲେ ଏବଂ ବୃଷଭଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଅଠ ହଜାର ନାମରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ଦେଵାରିବଲସୂଦନ। ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ହ୍ଯମରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵଦାନଵପୂଜିତ ।। ୩୦.

ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଵିରୂପାକ୍ଷ ତ୍ର୍ଯକ୍ଷ ଯକ୍ଷାଧିପପ୍ରିଯ। ସର୍ଵତଃ ପାଣିପାଦସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵତୋଽକ୍ଷିଶିରୋମୁଖଃ। ସର୍ଵତଃ ଶ୍ରୁତିମାନ୍ ଲୋକେ ସର୍ଵାନାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠସି ।। ୩୦.

ହେ ଶହ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ବିଚିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହାତ ଓ ପାଦ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଖି, ମୁଣ୍ଡ, ମୁଖ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି ଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବୃତ କରି ଏହି ସଂସାରରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଶଙ୍କୁକର୍ଣ ମହାକର୍ଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣାର୍ଣଵାଲଯ। ଗଜେନ୍ଦ୍ରକର୍ଣ ଗୋକର୍ଣ ପାଣିକର୍ଣ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୩୦.

ଶଂଖ ଆକାର କାନ ଥିବା, ବଡ଼ କାନ ଥିବା, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପରି ସାଗରକୁ ଆବୃତ କରୁଥିବା, ହାତୀର କାନ, ଗାଈର କାନ, ହାତର କାନ ଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ଶତୋଦର ଶତାଵର୍ତ୍ତ ଶତଜିହ୍ଵ ଶତାନନ। ଗାଯନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ଗାଯତ୍ରିଣୋ ହ୍ଯର୍ଚ୍ଚଯନ୍ତି ତଥାର୍ଚ୍ଚିନଃ ।। ୩୦.

ଶତ ଉଦର, ଶତ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ଶତ ଜିଭା, ଶତ ମୁଖ ଥିବା, ଗାୟତ୍ରୀ ଗାୟକମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।