ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯନ୍ତ କମ୍ପତେ ଚ ଵସୁନ୍ଧରା। ମେରୁଶ୍ଚ ଘୂର୍ଣତେ ଵିପ୍ରାଃ କ୍ଷୁଭ୍ଯନ୍ତେ ଵରୁଣାଲଯାଃ ।। ୩୦.

ପାହାଡ଼ମାନେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଭୂମି ଉପ୍ରେ କମ୍ପନ ଆସିଲା, ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଡାହାଡ଼ିଲା, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବରୁଣଙ୍କର ନିବାସମାନେ ବି ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଇଲେ।

ଅଗ୍ନଯୋ ନୈଵ ଦୀପ୍ଯନ୍ତେ ନ ଚ ଦୀପ୍ଯନ୍ତି ଭାସ୍କରାଃ। ଗ୍ରହା ନୈଵ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ନ ତାରକାଃ ।। ୩୦.

ଅଗ୍ନିମାନେ ଜ୍ୱଳିଲେ ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ଆଲୋକ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଗ୍ରହମାନେ ଚମକିଲେ ନାହିଁ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ବି ଆଲୋକିତ ହେଲେ ନାହିଁ।

ଋଷଯୋ ନାଭ୍ଯଭାଷନ୍ତ ନ ଦେଵା ନ ଚ ଦାନଵାଃ। ଏଵଂ ହି ତିମିରୀଭୂତଂ ନିର୍ଦ୍ଦହନ୍ତି ଵିମାନିତାଃ ।। ୩୦.

ଋଷିମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ବି ଚୁପ୍ ରହିଲେ। ସମସ୍ତ ଅଂଧାରରେ ଢାକିଗଲା, ଅପମାନିତମାନେ ତାହାକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲେ।

ସିଂହନାଦଂ ପ୍ରମୁଞ୍ଚନ୍ତେ ଘୋରରୂପା ମହାବଲାଃ। ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍ତେ ପରେ ଘୋରା ଯୂପାନୁତ୍ପାଟଯନ୍ତି ଚ ।। ୩୦.

ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେମାନେ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଯଜ୍ଞ ଖୁଟି ଭାଙ୍ଗି ଉଖାଡ଼ି ଦେଲେ।

ପ୍ରମର୍ଦ୍ଦନ୍ତି ତଥା ଚାନ୍ଯେ ଵିନୃତ୍ଯନ୍ତି ତତାଽପରେ। ଆଧାଵନ୍ତି ପ୍ରଧାଵନ୍ତି ଵାଯୁଵେଗା ମନୋଜଵାଃ ।। ୩୦.

କେହି ଚକ୍କି ଦେଲେ, କେହି ନାଚିଲେ, ଆଉ କେହି ବାୟୁ ଓ ମନର ବେଗରେ ଦୌଡ଼ିବା ଲାଗିଲେ।

ଚୂର୍ଣନ୍ତେ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରାଣି ଯାଗସ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ଶୀର୍ଯମାଣାନି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତାରା ଇଵ ନଭସ୍ତଲାତ୍ ।। ୩୦.

ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାତ୍ର ଓ ଯାଗ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଏହି ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ଜିନିଷମାନେ ଆକାଶରୁ ତାରା ପଡ଼ୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ଦିଵ୍ଯାନ୍ନପାନଭକ୍ଷାଣାଂ ରାଶଯଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ। କ୍ଷୀର ନଦ୍ଯସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯା ଘୃତପାଯସକର୍ଦମାଃ. ମଧୁମଣ୍ଡୋଦକା ଦିଵ୍ଯାଃ ଖଣ୍ଡଶର୍କରଵାଲୁକାଃ ।। ୩୦.

ଦିବ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟର ପାହାଡ଼ ପରି ଢେର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଦୁଧର ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ, ଘିଅ ଓ ପାୟସର କାଦ ଥିଲା। ମଧୁ ଓ ପାଣିର ଦିବ୍ୟ ଧାରା, ଚିନି ଦାଣାର ବାଲି ଥିଲା।

ଷଡ୍ରସାନ୍ନିଵହନ୍ତ୍ଯନ୍ଯା ଗୁଡକୁଲ୍ଯା ମନୋରମାଃ। ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ମାଂସାନି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୩୦.

ଅନ୍ୟ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ନଦୀମାନେ ଛଅ ରସ ବହାଉଥିଲେ। ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା।

ଯାନି କାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଲେହ୍ଯଞ୍ଚୋଷ୍ଯଂ ତଥାପରେ। ଭୁଞ୍ଜତେ ଵିଵିଧୈର୍ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ଵିଲୁଣ୍ଠନ୍ତି ଚ ସର୍ଵସଃ। କ୍ରୀଡନ୍ତି ଵିଵିଧାକାରାଶ୍ଚିକ୍ଷିପୁଃ ସୁରଯୋଷିତଃ ।। ୩୦.

ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଚାଟିବା କିମ୍ବା ଚୁଷିବା ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲା, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ମୁହଁରେ ଖାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଲୁଟିନେଲେ। ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ଖେଳିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗନାରୀମାନେକୁ ଛିଁଡ଼ି ଦେଲେ।

ରୁଦ୍ରକୋପପ୍ରଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ସର୍ଵଦେଵୈଃ ସୁରକ୍ଷିତମ୍। ତଂ ଯଜ୍ଞମହନନ୍ ଶୀଘ୍ରଂ ରୁଦ୍ରକଲ୍ପାଃ ସମୀପତଃ ।। ୩୦.

ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ଏହି ରୁଦ୍ର ସମାନ ଦେବତାମାନେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।

ଚକ୍ରୁରନ୍ଯେ ତଥା ନାଦାନ୍ ସର୍ଵଭୂତଭଯଂକରାନ୍। ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶିରୋଽନ୍ଯେ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିନଦନ୍ତି ଭଯଙ୍କରାଃ ।। ୩୦.

ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭୟଭୀତ କଲେ। କେହି ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚିତ୍କାର କଲେ।

ଦକ୍ଷୋ ଦକ୍ଷପତିଶ୍ଚୈଵ ଦେଵୋ ଯଜ୍ଞପତିସ୍ତଥା। ମୃଗରୂପେଣ ଚାକାଶେ ପ୍ରପଲାଯିତୁମାରଭତ୍ ।। ୩୦.

ଦକ୍ଷ, ଯଜ୍ଞର ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ଦେବତା, ମୃଗ ଆକୃତି ଧରି ଆକାଶରେ ପଳାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଵୀରଭଦ୍ରୋଽପ୍ରମେଯାତ୍ମା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ବଲନ୍ତଦା। ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତସ୍ଯାଶୁ ଚିଚ୍ଛେଦାସ୍ଯ ଶିରୋ ମହାନ୍ ।। ୩୦.

ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଭଦ୍ର, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବୁଝି, ତାକୁ ଆକାଶରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।

ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚୈଵ ଵିନଷ୍ଟ ଭ୍ରାନ୍ତଚେତନଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଶିରଃ ପାଦେନ ପୀଡିତଃ। ଜରାଭିଭୂତତୀଵ୍ରାତ୍ମା ନିପପାତ ମହୀତଲେ ।। ୩୦.

ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି, ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ ଏବଂ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇ, କ୍ରୋଧିତ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ମୁଣ୍ଡ ଚପେଇ ଗଭୀର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦେଵତାନାଂ ତାଃ କୋଟଯୋ ଵିମଲାତ୍ମକାଃ। ପାଶେନାଗ୍ନିବଲେନାଶୁ ବଦ୍ଧାଃ ସିଂହବଲେନ ଚ ।। ୩୦.

ତେଇତିସି ଦେବତାଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିବା ଦେବମାନେ, ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ଓ ସିଂହର ବଳରେ ଏବଂ ପାଶରେ ତୁରନ୍ତ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଲେ।

ତତୋ ଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵେ ଦେଵା ମହାବଲମ୍। ପ୍ରସୀଦ ଭଗଵନ୍ ରୁଦ୍ର ବୃତ୍ଯାନାଂ ମା କୁଧଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୦.

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମହାତ୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମ ପ୍ରଭୁ, ଆମ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ଆପଣ ଆମ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।'

ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଦକ୍ଷଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଊଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା କଥ୍ଯତାଂ କୋ ଭଵାନିତି ।। ୩୦.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ, ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାର ସହିତ ପଚାରିଲେ, 'ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ଆପଣ କିଏ?'

ନ ଚ ଦେଵୋ ନ ଚାଦିତ୍ଯୋ ନ ଚ ଭୋକ୍ତୁମିହାଗତଃ। ନୈଵଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ହି ଦେଵେନ୍ଦ୍ରାନ୍ନ ଚ କୌତୂହଲାନ୍ଵିତଃ ।। ୩୦.

ମୁଁ ଦେବତା ନୁହେଁ, ଆଦିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏଠାକୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଆସିନି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ କିମ୍ବା ଜିଜ୍ଞାସାରେ ମଧ୍ୟ ଆସିନି।

ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵିନାଶାର୍ଥଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମିହ। ଵୀରଭଦ୍ର ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ରୁଦ୍ରକୋପାଦ୍ଵିନିର୍ଗତମ୍ ।। ୩୦.

ମୋତେ ଏଠାକୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣ, ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ବିରଭଦ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଭଦ୍ରକାଲୀ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯା ଦେଵ୍ଯାଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଵିନିର୍ଗତା। ପ୍ରେଷିତା ଦେଵଦେଵେନ ଯଜ୍ଞାନ୍ତିକମିହାଗତା ।। ୩୦.

ଏହି ଭଦ୍ରକାଳୀ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

ଶାରଣଂ ଗଚ୍ଛ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦେଵଂ ତେ ତ୍ଵମୁମାପତିମ୍। ଵରଂ କ୍ରୋଧୋଽପି ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵରଦାନଂ ନ ଦେଵତଃ ।। ୩୦.

ହେ ରାଜାନାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଉମାଙ୍କ ପତି ଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ। କାରଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଶାପ ନୁହେଁ, ବର ଦେଇଥାଏ।

ଵୀରଭଦ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦକ୍ଷୋ ଧର୍ମ୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ତୋଷଯାମାସ ଦେଵେଶଂ ଶୂଲପାଣିଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୩୦.

ବିରଭଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବ, ଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ପ୍ରଦୁଷ୍ଟେ ଯଜ୍ଞଵାଦେ ତୁ ଵିଦ୍ରୁତେଷୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ତାରାମୃଗମଯେ ଦୀପ୍ତେ ରୌଦ୍ରେ ଭୀମମହାନଲେ ।। ୩୦.

ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞର କ୍ରମ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଚିତ୍ତଭ୍ରମ ହେଲେ, ତାରା ଓ ମୃଗ ଆକୃତିର ଭୟଙ୍କର, ଦହୁଁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ସବୁ ଜଳିଗଲା।

ଶୂଲନିର୍ଭିନ୍ନଵଦନୈଃ କୂଜଦ୍ଭିଃ ପରିଚାରକୈଃ। ନିଖାତୋତ୍ପାଟିତୈର୍ଯୂପୈରପଵିଦ୍ଧୈ ର୍ଯ୍ଯତସ୍ତତଃ ।। ୩୦.

ଶୂଳରେ ବିଦ୍ରାବିତ ମୁହଁ ଥିବା, ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସେବକମାନେ, ଉଖାଡ଼ି ଫିଙ୍କା ଦେହର ଢେର ଏଠା ସେଠା ପଡ଼ି ରହିଲା।

ଉତ୍ପତ୍ଦ୍ଭିଃ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଗୃଧ୍ରୈରାମିଷଗୃଧ୍ରୁଭିଃ। ପକ୍ଷପାତଵିନିର୍ଧୂତୈଃ ଶିଵାଶତନିନାଦିତୈଃ ।। ୩୦.

ମାଂସ ଲାଗି ଲୁଚୁଥିବା ଗୃଧ୍ରମାନେ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ନମିଯାଉଥିଲେ, ପଖ ଫଟିବାରେ ଏପଟେ ସେପଟେ ହେଉଥିଲା, ଶିଆଳମାନଙ୍କ ଶତଧ୍ୱନିରେ ସବୁ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା।

ପ୍ରାଣାପାନୌ ସନ୍ନିରୁଧ୍ଯ ତତଃ ସ୍ଥାନେନ ଯତ୍ନତଃ। ଵିଚାର୍ଯ ସର୍ଵତୋ ଦୃଷ୍ଟିଂ ବହୁଦୃଷ୍ଟିରମିତ୍ରଜିତ୍ ।। ୩୦.

ସେ ନିଜ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସକୁ ଅଟକାଇ, ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରିଥିବା ସେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ।

ସହସା ଦେଵଦେଵେଶଃ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡାଦୁପାଗତଃ। ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ଯସହସ୍ରସ୍ଯ ତେଜଃ ସଂଵର୍ତ୍ତକୋପମମ୍ ।। ୩୦.

ଏହିପରି ହଠାତ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗବାନ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ବାହାରିଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜ ହଜାର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

ପ୍ରହସ୍ଯ ଚୈନଂ ଭଗଵାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ନଷ୍ଟସ୍ତେ ଜ୍ଞାନତୋ ଦକ୍ଷ ପ୍ରୀତିସ୍ତେ ମଯି ସାଂପ୍ରତମ୍ ।। ୩୦.

ଭଗବାନ ହସି କହିଲେ, 'ହେ ଦକ୍ଷ, ତୁମର ଜ୍ଞାନ ହରାଇଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମର ଭକ୍ତି ମୋ ପ୍ରତି ପୁନି ଫେରିଛି।'

ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ। ଶ୍ରାଵିତଞ୍ଚ ସମାଖ୍ଯାଯ ଦେଵାନାଂ ଗୁରୁଭିଃ ସହ ।। ୩୦.

ହସି ସେ କହିଲେ, 'କହ, ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କଣ କରିବି? ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଗୁରୁମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ମୋତେ ସେଥିରେ ଶୁଣା।'