ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵ୍କଚିଦ୍ଧ୍ଯାଯତି ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ଵ୍କଚିତ୍ସ୍ତୂଲଂ ପ୍ରମାର୍ଜତି। ଵ୍କଚିଦ୍ଗାଯତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵ୍କଚିଦ୍ରୌତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ।। ୩୦.

କେବେ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ମନ ନିୟମିତ; କେବେ ବେଦି ମୁଛୁଥିଲେ; କେବେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଭାବେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, କେବେ ପୁନିପୁନି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।

ଜ୍ଞାନଂ ଵୈରାଗ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଂ ତପଃ ସତ୍ଯଂ କ୍ଷମା ଧୃତିଃ। ପ୍ରଭୁତ୍ଵମାତ୍ମସଂବୋଧୋ ହ୍ଯଧିଷ୍ଠାନଗୁଣୈର୍ଯୁତଃ ।। ୩୦.

ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଶାସନଶକ୍ତି, ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟ, କ୍ଷମା, ଧୃତି, ପ୍ରଭୁତ୍ୱ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସକ ଗୁଣ ତାଙ୍କରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଜାନୁଭ୍ଯାମଵନିଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସ୍ଥିତଃ। ଆଜ୍ଞାପଯ ତ୍ଵଂ ଦେଵେଶ କିଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ କରଵାଣି ତେ ।। ୩୦.

ଘୁଞ୍ଚି ଦେହ ମାଟିରେ ଗଲା, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲା; 'ହେ ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, କଣ କାମ କରିବି?' ବୋଲି କହିଲେ।

ତମୁଵାଚାକ୍ଷିପ ମଖଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯେହ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଦେଵସ୍ଯାନୁମତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୀରଭଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ପାଦୌ ଦେଵେଶସ୍ଯ ଉମାପତେଃ ।। ୩୦.

ତାଙ୍କୁ ମହାଦେବ କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ଦକ୍ଷଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କର।' ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁମତି ଶୁଣି, ବଳବାନ ବୀରଭଦ୍ର ଶିର ନମାଇ ଉମାପତିଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

ତତୋ ବନ୍ଧାତ୍ ପ୍ରମୁକ୍ତେନ ସିଂହେନେଵେହ ଲୀଲଯା। ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଯୁକୃତଂ ମତ୍ଵା ହତୋ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ସ କ୍ରତୁଃ ।। ୩୦.

ତାପରେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସିଂହ ଭଳି ଖେଳ କରୁଥିବା ପରି, ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ମନେ କରି, ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।

ମନ୍ଯୁନା ଚ ମହାଭୀମା ଭଦ୍ରକାଲୀ ମହେଶ୍ଵରୀ। ଆତ୍ମନଃ ସର୍ଵସାକ୍ଷିତ୍ଵେ ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧ ସହାନୁଗା ।। ୩୦.

ମହାଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ସହିତ, ଭଦ୍ରକାଳୀ ମହେଶ୍ୱରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ, ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ଯାଇଥିଲେ।

ସ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରେତାଵାସକୃତାଲଯଃ। ଵୀରଭଦ୍ର ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଯୁପ୍ରମାର୍ଜକଃ ।। ୩୦.

ଏହିପରି, ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପିଶାଚମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟରେ ବସିଥାନ୍ତି; ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରୁଥିବା ବୀରଭଦ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସୋଽସୃଜଦ୍ରୋମକୂପେଭ୍ଯୋ ରୌଦ୍ରାନ୍ନାମ ଗଣେଶ୍ଵରାନ୍। ରୁଦ୍ରାନୁଗା ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯା ରୁଦ୍ରଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମାଃ ।। ୩୦.

ତାଙ୍କର ଚର୍ମର ରୋମକୁପରୁ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଣନାୟକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅନୁଗାମୀ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନୁଚରାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵେ ରୁଦ୍ରସମପ୍ରଭାଃ। ତେ ନିପେତୁସ୍ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୩୦.

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଚେଲା ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ। ଏହାପରେ ସେମାନେ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ବେଗରେ ତଳକୁ ଅବତରିଲେ।

ତତଃ କିଲକିଲାଶବ୍ଦ ଆକାଶଂ ପୂରଯନ୍ନିଵ। ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ତ୍ରସ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଦିଵୌକସଃ।। ୩୦.

ତାପରେ ଏମିତି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ହେଲା, ଯାହା ଆକାଶକୁ ପୂରିଦେଲା। ସେଇ ବଡ଼ ଶବ୍ଦକୁ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲେ।

ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯନ୍ତ କମ୍ପତେ ଚ ଵସୁନ୍ଧରା। ମେରୁଶ୍ଚ ଘୂର୍ଣତେ ଵିପ୍ରାଃ କ୍ଷୁଭ୍ଯନ୍ତେ ଵରୁଣାଲଯାଃ ।। ୩୦.

ପାହାଡ଼ମାନେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଭୂମି ଉପ୍ରେ କମ୍ପନ ଆସିଲା, ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଡାହାଡ଼ିଲା, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବରୁଣଙ୍କର ନିବାସମାନେ ବି ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଇଲେ।

ଅଗ୍ନଯୋ ନୈଵ ଦୀପ୍ଯନ୍ତେ ନ ଚ ଦୀପ୍ଯନ୍ତି ଭାସ୍କରାଃ। ଗ୍ରହା ନୈଵ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ନ ତାରକାଃ ।। ୩୦.

ଅଗ୍ନିମାନେ ଜ୍ୱଳିଲେ ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ଆଲୋକ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଗ୍ରହମାନେ ଚମକିଲେ ନାହିଁ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ବି ଆଲୋକିତ ହେଲେ ନାହିଁ।

ଋଷଯୋ ନାଭ୍ଯଭାଷନ୍ତ ନ ଦେଵା ନ ଚ ଦାନଵାଃ। ଏଵଂ ହି ତିମିରୀଭୂତଂ ନିର୍ଦ୍ଦହନ୍ତି ଵିମାନିତାଃ ।। ୩୦.

ଋଷିମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ବି ଚୁପ୍ ରହିଲେ। ସମସ୍ତ ଅଂଧାରରେ ଢାକିଗଲା, ଅପମାନିତମାନେ ତାହାକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲେ।

ସିଂହନାଦଂ ପ୍ରମୁଞ୍ଚନ୍ତେ ଘୋରରୂପା ମହାବଲାଃ। ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍ତେ ପରେ ଘୋରା ଯୂପାନୁତ୍ପାଟଯନ୍ତି ଚ ।। ୩୦.

ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେମାନେ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଯଜ୍ଞ ଖୁଟି ଭାଙ୍ଗି ଉଖାଡ଼ି ଦେଲେ।

ପ୍ରମର୍ଦ୍ଦନ୍ତି ତଥା ଚାନ୍ଯେ ଵିନୃତ୍ଯନ୍ତି ତତାଽପରେ। ଆଧାଵନ୍ତି ପ୍ରଧାଵନ୍ତି ଵାଯୁଵେଗା ମନୋଜଵାଃ ।। ୩୦.

କେହି ଚକ୍କି ଦେଲେ, କେହି ନାଚିଲେ, ଆଉ କେହି ବାୟୁ ଓ ମନର ବେଗରେ ଦୌଡ଼ିବା ଲାଗିଲେ।

ଚୂର୍ଣନ୍ତେ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରାଣି ଯାଗସ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ଶୀର୍ଯମାଣାନି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତାରା ଇଵ ନଭସ୍ତଲାତ୍ ।। ୩୦.

ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାତ୍ର ଓ ଯାଗ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଏହି ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ଜିନିଷମାନେ ଆକାଶରୁ ତାରା ପଡ଼ୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ଦିଵ୍ଯାନ୍ନପାନଭକ୍ଷାଣାଂ ରାଶଯଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ। କ୍ଷୀର ନଦ୍ଯସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯା ଘୃତପାଯସକର୍ଦମାଃ. ମଧୁମଣ୍ଡୋଦକା ଦିଵ୍ଯାଃ ଖଣ୍ଡଶର୍କରଵାଲୁକାଃ ।। ୩୦.

ଦିବ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟର ପାହାଡ଼ ପରି ଢେର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଦୁଧର ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ, ଘିଅ ଓ ପାୟସର କାଦ ଥିଲା। ମଧୁ ଓ ପାଣିର ଦିବ୍ୟ ଧାରା, ଚିନି ଦାଣାର ବାଲି ଥିଲା।

ଷଡ୍ରସାନ୍ନିଵହନ୍ତ୍ଯନ୍ଯା ଗୁଡକୁଲ୍ଯା ମନୋରମାଃ। ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ମାଂସାନି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୩୦.

ଅନ୍ୟ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ନଦୀମାନେ ଛଅ ରସ ବହାଉଥିଲେ। ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା।

ଯାନି କାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଲେହ୍ଯଞ୍ଚୋଷ୍ଯଂ ତଥାପରେ। ଭୁଞ୍ଜତେ ଵିଵିଧୈର୍ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ଵିଲୁଣ୍ଠନ୍ତି ଚ ସର୍ଵସଃ। କ୍ରୀଡନ୍ତି ଵିଵିଧାକାରାଶ୍ଚିକ୍ଷିପୁଃ ସୁରଯୋଷିତଃ ।। ୩୦.

ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଚାଟିବା କିମ୍ବା ଚୁଷିବା ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲା, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ମୁହଁରେ ଖାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଲୁଟିନେଲେ। ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ଖେଳିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗନାରୀମାନେକୁ ଛିଁଡ଼ି ଦେଲେ।

ରୁଦ୍ରକୋପପ୍ରଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ସର୍ଵଦେଵୈଃ ସୁରକ୍ଷିତମ୍। ତଂ ଯଜ୍ଞମହନନ୍ ଶୀଘ୍ରଂ ରୁଦ୍ରକଲ୍ପାଃ ସମୀପତଃ ।। ୩୦.

ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ଏହି ରୁଦ୍ର ସମାନ ଦେବତାମାନେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।

ଚକ୍ରୁରନ୍ଯେ ତଥା ନାଦାନ୍ ସର୍ଵଭୂତଭଯଂକରାନ୍। ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶିରୋଽନ୍ଯେ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିନଦନ୍ତି ଭଯଙ୍କରାଃ ।। ୩୦.

ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭୟଭୀତ କଲେ। କେହି ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚିତ୍କାର କଲେ।

ଦକ୍ଷୋ ଦକ୍ଷପତିଶ୍ଚୈଵ ଦେଵୋ ଯଜ୍ଞପତିସ୍ତଥା। ମୃଗରୂପେଣ ଚାକାଶେ ପ୍ରପଲାଯିତୁମାରଭତ୍ ।। ୩୦.

ଦକ୍ଷ, ଯଜ୍ଞର ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ଦେବତା, ମୃଗ ଆକୃତି ଧରି ଆକାଶରେ ପଳାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଵୀରଭଦ୍ରୋଽପ୍ରମେଯାତ୍ମା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ବଲନ୍ତଦା। ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତସ୍ଯାଶୁ ଚିଚ୍ଛେଦାସ୍ଯ ଶିରୋ ମହାନ୍ ।। ୩୦.

ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଭଦ୍ର, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବୁଝି, ତାକୁ ଆକାଶରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।

ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚୈଵ ଵିନଷ୍ଟ ଭ୍ରାନ୍ତଚେତନଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଶିରଃ ପାଦେନ ପୀଡିତଃ। ଜରାଭିଭୂତତୀଵ୍ରାତ୍ମା ନିପପାତ ମହୀତଲେ ।। ୩୦.

ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି, ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ ଏବଂ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇ, କ୍ରୋଧିତ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ମୁଣ୍ଡ ଚପେଇ ଗଭୀର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦେଵତାନାଂ ତାଃ କୋଟଯୋ ଵିମଲାତ୍ମକାଃ। ପାଶେନାଗ୍ନିବଲେନାଶୁ ବଦ୍ଧାଃ ସିଂହବଲେନ ଚ ।। ୩୦.

ତେଇତିସି ଦେବତାଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିବା ଦେବମାନେ, ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ଓ ସିଂହର ବଳରେ ଏବଂ ପାଶରେ ତୁରନ୍ତ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଲେ।

ତତୋ ଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵେ ଦେଵା ମହାବଲମ୍। ପ୍ରସୀଦ ଭଗଵନ୍ ରୁଦ୍ର ବୃତ୍ଯାନାଂ ମା କୁଧଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୦.

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମହାତ୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମ ପ୍ରଭୁ, ଆମ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ଆପଣ ଆମ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।'

ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଦକ୍ଷଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଊଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା କଥ୍ଯତାଂ କୋ ଭଵାନିତି ।। ୩୦.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ, ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାର ସହିତ ପଚାରିଲେ, 'ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ଆପଣ କିଏ?'

ନ ଚ ଦେଵୋ ନ ଚାଦିତ୍ଯୋ ନ ଚ ଭୋକ୍ତୁମିହାଗତଃ। ନୈଵଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ହି ଦେଵେନ୍ଦ୍ରାନ୍ନ ଚ କୌତୂହଲାନ୍ଵିତଃ ।। ୩୦.

ମୁଁ ଦେବତା ନୁହେଁ, ଆଦିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏଠାକୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଆସିନି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ କିମ୍ବା ଜିଜ୍ଞାସାରେ ମଧ୍ୟ ଆସିନି।

ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵିନାଶାର୍ଥଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମିହ। ଵୀରଭଦ୍ର ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ରୁଦ୍ରକୋପାଦ୍ଵିନିର୍ଗତମ୍ ।। ୩୦.

ମୋତେ ଏଠାକୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣ, ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ବିରଭଦ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।