ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯକ୍ଷାଣାମୀଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ କୈଲାସନିଲଯଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଉପାସତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଉଶନା ଚ ମହାମୁନିଃ. ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖାସ୍ତେ ଚୈଵ ପରମର୍ଷଯଃ ।। ୩୦.

ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମାଲିକ, ଶ୍ରୀମାନ୍, କୈଳାସର ବାସିନ୍ଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ମହାତ୍ମା ଉଶନା ଏବଂ ସନତ୍କୁମାର ଆଦି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।

ଅଙ୍ଗିରଃପ୍ରମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଦେଵର୍ଷଯୋଽପରେ। ଵିଶ୍ଵାଵସୁଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵସ୍ତଥା ନାରଦପର୍ଵତୌ ।। ୩୦.

ଏହିପରି, ଅଙ୍ଗିରା ଆଦି ଦେବଋଷିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ବିଶ୍ୱାବସୁ, ଓ ନାରଦ, ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ଅପ୍ସରୋଗଣସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ସମାଜଗ୍ମୁରନେକଶଃ। ଵଵୌ ଶିଵଃ ସୁଖୋ ଵାଯୁର୍ନାନାଗନ୍ଧଵହଃ ଶୁଚିଃ ।। ୩୦.

ଅନେକ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ; ଶିବଙ୍କ ଶିତଳ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ପବିତ୍ର ପବନ ବହୁଥିଲା।

ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୋପେତାଃ ପୁଷ୍ପଵନ୍ତୋ ଦ୍ରୁମା ସ୍ତଥା। ତଥା ଵିଦ୍ଯାଧରାଶ୍ଚୈଵ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚୈଵ ତପୋଧନାଃ ।। ୩୦.

ସେଠାରେ ଗଛଗୁଡିକ ସବୁ ଋତୁରେ ଫୁଲରେ ଭରିଥାଏ, ସବୁବେଳେ ଫୁଲ ଫୁଟି ରହିଥାଏ। ଏହିପରି, ତାଁଠାରେ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ, ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ମହାଦେଵଂ ପଶୁପତିଂ ପର୍ଯୁପାସନ୍ତି ତତ୍ର ଵୈ। ଭୂତାନି ଚ ତଥାନ୍ଯାନି ନାନାରୂପଧରାଣ୍ଯଥ ।। ୩୦.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ମହାଦେବ, ପଶୁପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏଉଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ।

ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚ ମହାରୌଦ୍ରାଃ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ। ବହୁରୂପଧରା ହୃଷ୍ଟା ନାନାପ୍ରହରଣୋଦ୍ଯତାଃ ।। ୩୦.

ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ, ଭୀତିଜନକ ଆକୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପିଶାଚମାନେ ଅନେକ ଆକୃତି ଧରି ଆନନ୍ଦିତ ଅଛନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ସଜିଥାଏ।

ଦେଵସ୍ଯାନୁଚରାସ୍ତତ୍ର ତସ୍ଥୁର୍ଵୈଶ୍ଵାନରୋପମାଃ। ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵସ୍ଯାନୁମ ତେ ସ୍ଥିତଃ ।। ୩୦.

ସେଠାରେ ଦେବଙ୍କର ଉପସ୍ଥାପକମାନେ ଅଗ୍ନିପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଭଗବାନ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଜ୍ଵଲିତଂ ଶୂଲଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା। ଗଙ୍ଗା ଚ ସରିତାଂ ଶ୍ଵେଷ୍ଠା ସର୍ଵତୀର୍ଥଜଲୋଦ୍ଭଵା। ପର୍ଯୁପାସତ ତନ୍ଦେଵରୂପିଣୀ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ।। ୩୦.

ତାଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ନିଜ ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ଦେବୀ ଆକୃତିରେ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ଏଵଂ ସ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ଦୀପ୍ଯମାନଃ ସୁରର୍ଷିଭିଃ। ଦେଵୈଶ୍ଚ ସୁମହାବାଗୈର୍ମହାଦେଵୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। ୩୦.

ଏପରି ଭାବେ, ଭଗବାନ ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବମାନେ ସହିତ, ମହାଦେବ ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ପୁରା ହିମଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଦକ୍ଷୋ ଵୈ ଯଜ୍ଞମାରଭତ୍। ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରେ ଶୁଭେ ଦେଶେ ଋଷିସିଦ୍ଧନିଷେଵିତେ ।। ୩୦.

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗରେ, ଦକ୍ଷ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

ତତସ୍ତସ୍ଯ ମଖେ ଦେଵାଃ ଶତକ୍ରତୁପୁରୋଗମାଃ। ଗମନାଯ ସମାଗମ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିମାପେଦିରେ ତଦା ।। ୩୦.

ତାପରେ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ଏକସାଥି ଆସି, ସେଠାକୁ ଯିବା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।

ସ୍ଵୈର୍ଵିମାନୈର୍ମହାତ୍ମାନୋ ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିର୍ଜ୍ଵଲନପ୍ରଭାଃ। ଦେଵସ୍ଯାନୁମନେଽଗଚ୍ଛନ୍ ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାର ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୩୦.

ନିଜ ତେଜରେ ଚମକୁଥିବା ଉଡ଼ନ୍ତା ଯାନରେ, ଅଗ୍ନିପରି ଚମକୁଥିବା ମହାତ୍ମା ଦେବମାନେ, ଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ, ଏହିପରି କଥା ପୁରାଣରେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାକୀର୍ଣଂ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଵୃତମ୍। ଋଷିସଙ୍ଘୈଃ ପରିଵୃତଂ ଦକ୍ଷଂ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରମ୍ ।। ୩୦.

ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭରିଥିବା, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଆଛାଦିତ ସ୍ଥାନରେ, ଋଷିମାନେ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ।

ପୃଥିଵ୍ଯାମନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵା ଯେ ଚ ସ୍ଵର୍ଲୋକଵାସିନଃ। ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଉପତସ୍ଥୁଃ ପ୍ରଜାପତିମ୍ ।। ୩୦.

ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ, ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରାଃ ସାଧ୍ଯାଃ ସହ ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ। ଜିଷ୍ଣୁନା ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଆଗତା ଯଜ୍ଞଭାଗିନଃ ।। ୩୦.

ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ମରୁଦ୍ଗଣ ସହିତ, ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଏକସାଥି, ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।

ଊଷ୍ମପାଃ ସୋମପାଶ୍ଚୈଵ ଆଜ୍ଯପା ଧୂମପାସ୍ତଥା। ଅଶ୍ଵିନୌ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଆଗତା ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ।। ୩୦.

ଉଷ୍ମପା, ସୋମପା, ଆଜ୍ୟପା, ଧୂମପା, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଭୂତଗ୍ରାମାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଜରାଯୁଜାଣ୍ଡଜାଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵେଦଜୋଦ୍ଭିଜ୍ଜକାସ୍ତଥା ।। ୩୦.

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଭୂତମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭ, ଡିଂଗା, ପସିନା କିମ୍ବା ଅଙ୍କୁରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏକସାଥି ଆସିଥିଲେ।

ଆହୂତା ମନ୍ତ୍ରତଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ସହ ପତ୍ନିଭିଃ। ଵିରାଜନ୍ତେ ଵିମାନସ୍ଥା ଦୀପ୍ଯମାନା ଇଵାଗ୍ନଯଃ ।। ୩୦.

ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଡାକାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଉଡ଼ନ୍ତା ଯାନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଅଗ୍ନିପରି ଚମକୁଥିଲେ।

ତାନ୍ ଦଷ୍ଟ୍ଵା ମନ୍ଯୁମାଵିଷ୍ଟୋ ଦଧୀଚୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଅପୂଜ୍ଯପୂଜନେ ଚୈଵ ପୂଜ୍ଯାନାଂ ଚାପ୍ଯପୂଜନେ। ନରଃ ପାପମଵାପ୍ନୋତି ମହଦ୍ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୩୦.

ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ଦଧୀଚି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ: 'ଯେଉଁଠି ଅପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ କିମ୍ବା ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ଅପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଉଁ ଲୋକ ବଡ଼ ପାପରେ ପଡ଼େ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପ୍ରର୍ଷିଃ ପୁନର୍ଦକ୍ଷମଭାଷତ। ପୂଜ୍ଯନ୍ତୁ ପଶୁଭର୍ତ୍ତାରଂ କସ୍ମାନ୍ନାହ୍ଵଯସେ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୩୦.

ଏପରି କହି, ମହାର୍ଷି ଆଉଥରେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: 'ପଶୁମାନଙ୍କର ନାଥକୁ କାହିଁକି ପୂଜା କରିବାକୁ ଡାକୁନାହାଁ?'

ସନ୍ତି ମେ ବହଵୋ ରୁଦ୍ରାଃ ଶୂଲହସ୍ତାଃ କପର୍ଦ୍ଦିନଃ। ଏକାଦଶାଵସ୍ଥଗତା ନାନ୍ଯଂ ଵେଝି ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୩୦.

ମୋ ପାଖରେ ଅନେକ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ଜଟାଧାରୀ, ଏଗାରଟି ଆକୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣେନି।

ସର୍ଵେ ନିମନ୍ତ୍ରିତା ଦେଵା ଯେନ ଈଶୋ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ। ଯଥାହଂ ଶଙ୍କରାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ନାନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ଦୈଵତମ୍। ତଥା ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଵିପୁଲୋ ଯଜ୍ଞୋଽଯଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୦.

ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହାପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ନିମନ୍ତ୍ରିତ। ମୁଁ ଯେପରି ଶଙ୍କରଠାରେ ଉପରେ ଆଉ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଦେଖିନାହିଁ, ସେପରି ଡକ୍ଷଙ୍କର ଏହି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ।

ଏତନ୍ମଖେ ଶୂର ସୁଵର୍ଣପାତ୍ରେ ହଵିଃ ସମସ୍ତଂ ଵିଧିମନ୍ତ୍ରପୂତମ୍। ଵିଷ୍ଣୋର୍ନଯାମ୍ଯପ୍ରତିମସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଭୋର୍ଵିଭୋ ହ୍ଯାହଵନୀଯନିତ୍ଯମ୍ ।। ୩୦.

ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ହେ ଶୂର, ମୁଁ ସମସ୍ତ ହବି, ଯାହା ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ସୁନା ଭାଡ଼ରେ ରଖି, ଅପୂର୍ବ ମହାପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇବି, ଯିଏ ସଦା ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନିର ଯୋଗ୍ୟ।

ଗତାସ୍ତୁ ଦେଵତା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୈଲରାଜସୁତା ତଦା। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ସାଧ୍ଵୀ ଦେଵଂ ପଶୁପତିଂ ତଦା ।। ୩୦.

ଦେବୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଚାଲିଗଲେ, ଶୈଳରାଜଙ୍କ ଝିଅ ଏହି କଥା ଜାଣି, ପଶୁପତି ଦେବଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

ଭଗଵନ୍ ଵ୍କ ଗତା ହ୍ଯେତେ ଦେଵା- ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ । ବୂହି ତତ୍ତ୍ଵେନ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ସଂଶଯୋ ମେ ମହାନଯମ୍ ।। ୩୦.

ହେ ଭଗବାନ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଚାଲିଗଲେ; ଦୟାକରି ଆପଣ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ, ମୋର ଏହି ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।

ଦକ୍ଷୋ ନାମ ମହାଭାଗୋ ପ୍ରଜାନାଂ ପତିରୂତ୍ତମଃ। ହଯମେଧେନ ଯଜତେ ତତ୍ର ଯାନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ ।। ୩୦.

ଡକ୍ଷ ନାମକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପତି, ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ଏହିଠାରେ ଦେବମାନେ ଯାଉଛନ୍ତି।

ଯଜ୍ଞମେତଂ ମହାଭାଗ କିମର୍ଥଂ ନ ଗତୋଽସି ଵୈ। କେନ ଵା ପ୍ରତିଷେଧେନ ଗମନଂ ପ୍ରତିଷିଧ୍ଯତେ ।। ୩୦.

ହେ ମହାଭାଗ, ଆପଣ ଏହି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞକୁ କାହିଁକି ଯାଇନାହାନ୍ତି? କେଉଁ ନିଷେଧ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କର ଯିବା ଅଟକିଛି?

ସୁରୈରେଵ ମହାଭାଗେ ସର୍ଵମେତଦନୁଷ୍ଠିତମ୍। ଯଜ୍ଞେଷୁ ମମ ସର୍ଵେଷୁ ନ ଭାଗ ଉପକଲ୍ପିତଃ ।। ୩୦.

ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହି ସମସ୍ତ କାମ ଦେବମାନେ କରିଛନ୍ତି; ମୋ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ କେଉଁ ଭାଗ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।

ପୂର୍ଵୋପାଯୋପପନ୍ନେନ ମାର୍ଗେଣ ଵରଵର୍ଣିନି। ନ ମେ ସୁରାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଭାଗଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୦.

ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ରୀତି ଅନୁସାରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଦେବମାନେ ମୋତେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ଯଦିଓ ମୁଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ।