ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତାଭ୍ଯୋଽପରେ ଯକ୍ଷଗଣାଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ଉତ୍ପାଦିତା ଵିଶାଲେନ ଵିକ୍ରାନ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା ॥ ୮.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଟି ଅନ୍ୟ ଯକ୍ଷଦଳ ବିଶାଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଲୋହେଯୋ ଭରତେଯଶ୍ଚ କୃଶାଙ୍ଗେଯଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଵିଶାଲେଶ୍ଚ ଯକ୍ଷାଣାଂ ପୁରାଣେ ପ୍ରଥିତା ଗଣାଃ ॥ ୮.

ଲୋହେୟ, ଭରତେୟ, କୃଶାଙ୍ଗେୟ ଓ ବିଶାଳେୟ — ଏହିମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହିମାନେ ପୁରାତନ ଯକ୍ଷ ଦଳ।

ଇତ୍ଯେତୈରସୁରୈର୍ଘୋରୈର୍ମହାବଲପରାକ୍ରମୈଃ। ଲୋକୈର୍ଯକ୍ଷଗଣୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତା ଲୋକାଲୋକ ଵିଦାଂଵରାଃ ॥ ୮.

ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯକ୍ଷ ଦଳମାନେ ସହିତ ଭରିଯାଇଛି, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚାଥ ଵାଲେଯା ଵିକ୍ରାନ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ଉତ୍ପାଦିତା ମହାଵୀର୍ଯା ମହାଗନ୍ଧର୍ଵନାଯକାଃ ॥ ୮.

ତାପରେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଶାଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ନାୟକ ଓ ଶୂରବୀର ଥିଲେ ।

ଵିକ୍ରମୌଦାର୍ଯସମ୍ପନ୍ନା ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ। ତେଷାଂ ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ॥ ୮.

ସେମାନେ ସାହସ ଓ ଉଦାରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ । ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ କହିବି ।

ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦୋ ମହାଵୀର୍ଯଶ୍ଚିତ୍ରଵର୍ମା ତଥୈଵ ଚ। ଚିତ୍ରକେତୁର୍ମହାଭାଗଃ ସୋମଦତ୍ତୋଽଥ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତିସ୍ରୋ ଦୁହିତରଶ୍ଚୈଵ ତାସାଂ ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ ୮.

ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ, ଯିଏ ବଡ଼ ଶୂରବୀର; ଚିତ୍ରବର୍ମା ଏହିପରି; ଚିତ୍ରକେତୁ, ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ଓ ସୋମଦତ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ଏହିମାନେ ନାମିତ । ଏଠାରେ ତିନିଜଣୀ ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଏବେ କହାଯିବ ।

ପ୍ରଥମା ତ୍ଵଗ୍ନିକା ନାମ କମ୍ବଲା ତଦନନ୍ତରମ୍। ତଥା ଵସୁମତୀ ନାମ ରୂପେଣାପ୍ରତିମୌଜସଃ ॥ ୮.

ପ୍ରଥମ ଝିଅଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଗ୍ନିକା; ତାପରେ କମ୍ବଳା; ଏବଂ ତା'ପରେ ବସୁମତୀ, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ଓ ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ ଥିଲା ।

ତାଭ୍ଯଃ ପରେ କୁମାରେଣ ଗଣା ଉତ୍ପାଦିତାସ୍ତ୍ଵିମେ। ତ୍ରଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵମୁଖ୍ଯାନାଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ ॥ ୮.

ଏହିମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗଣମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ତିନିଜଣ ମୁଖ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯେଉଁମାନେ ସାହସୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ।

ଆଗ୍ନେଯାଃ କାମ୍ବଲେଯାଶ୍ଚ ତଥା ଵସୁମତୀସୁତାଃ। ତୈର୍ଗଣୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ଲୋକଚରାଚରମ୍ ॥ ୮.

ଅଗ୍ନିକା, କମ୍ବଳା ଓ ବସୁମତୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ—ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି ।

ଵିଦ୍ଯାଵନ୍ତଶ୍ଚ ତେନୈଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ଉତ୍ପାଦିତା ମହାଭାଗା ରୂପଵିଦ୍ଯାଧନେଶ୍ଵରାଃ ॥ ୮.

ସେଇ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଶିକ୍ଷା, ରୂପ ଓ ଧନର ଅଧିପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ ।

ତେଷାମୁଦୀର୍ଣ ଵୀର୍ଯାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ନାମାନି କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନାନି ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ମେ ଵିଵକ୍ଷତଃ ॥ ୮.

ସେଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।

ହିରଣ୍ଯରୋମା କପିଲଃ ସୁଲୋମା ମାଗଧସ୍ତଥା। ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଶ୍ଚ ଵୈ ଗାଙ୍ଗୋ ଗୋଦଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲଃ ॥ ୮.

ହିରଣ୍ୟରୋମା, କପିଳ, ସୁଲୋମା, ମାଗଧ; ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ, ଗାଙ୍ଗ, ଓ ଗୋଦ—ଏହିମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।

ମହାଵିଦ୍ଯାଵଦାତାନାଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତାନାଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍। ଇତ୍ଯେଵମାଦିର୍ହି ଗଣୋ ଦ୍ଵେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ସୁଲୋଚନେ ॥ ୮.

ଏଭଳି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସାହସୀ ଓ ତପସ୍ୟାଶୀଳ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଗଣ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ଏହାଛଡ଼ା ଆଉ ଦୁଇଟି ଗଣ ଅଛି, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୟନବତୀ ।

ଶିଵା ଚ ସୁମନାଶ୍ଚୈଵ ତାଭ୍ଯାମପି ମହାତ୍ମନା। ଉତ୍ପାଦିତା ଵିଶ୍ରଵସା ଵିଦ୍ଯାଚରଣଗୋଚରାଃ ॥ ୮.

ଶିବା ଓ ସୁମନା—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବିଶ୍ରବାସ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆଚରଣରେ ନିରତ ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ।

ଶୈଵେଯାଶ୍ଚୈଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତାସ୍ତଥା ସୌମନସୋ ଗଣାଃ। ଏତୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ଲୋକଂ ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ॥ ୮.

ଶୈବେୟ ଓ ସୌମନସ ଗଣମାନେ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଵିଦ୍ୟାଧର ଗଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି ।

ଏଭ୍ଯୋଽନେକାନି ଜାତାନି ଅମ୍ବରାନ୍ତରଚାରିଣାମ୍। ଲୋକେ ଗଣଶତାନ୍ଯେଵ ଵିଦ୍ଯାଘରଵିଚେଷ୍ଟିତାତ୍ ॥ ୮.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଆକାଶରେ ଚଳାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଶତଶତ ଗଣ, ଵିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ।

ଅଶ୍ଵମୁଖାଶ୍ଚ ତେନୈଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ଉତ୍ପାଦିତା ହ୍ଯଶ୍ଵମୁଖାଃ କିନ୍ନରାଂସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ ॥ ୮.

ସେଇ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାମୁହଁ କିନ୍ନରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଏହି ଘୋଡ଼ାମୁହଁ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ ।

ସମୁଦ୍ରଃ ସେନଃ କାଲିନ୍ଦୋ ମହାନେତ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ସୁଵର୍ଣଘୋଷଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ମହାଘୋଷଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ ୮.

ସମୁଦ୍ର, ସେନ, କାଲିନ୍ଦ, ମହାନେତ୍ର—ଏମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସୁବର୍ଣ୍ଣଘୋଷ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ମହାଘୋଷ, ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ।

ଇତ୍ଯେଵମାଦିର୍ହି ଗଣଃ କିନ୍ନରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ହଯାନନାନାଂ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିର୍ଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ॥ ୮.

ଏଭଳି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଘୋଡ଼ାମୁହଁ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଗଣ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି ।

ତଥାସମୁତ୍ଥିତେନୈଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ଉତ୍ପାଦିତା ନରମୁଖାଃ କିନ୍ନରାଃ ଶାଂଶପାଯନାଃ ॥ ୮.

ଏହିପରି ସେଇ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମୁହଁ କିନ୍ନରମାନେ, ଯାହାମାନେ ଶାଂଶପାୟନ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।

ହରିଷେଣଃ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ଵାରିଷେଣଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ରୁଦ୍ରଦତ୍ତେନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତୌ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ରୁମ ମହାଦ୍ରୁମୌ ॥ ୮.

ହରିଷେଣ, ସୁଷେଣ ଓ ବାରିଷେଣ, ଏମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ରୁଦ୍ରଦତ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ରୁମ ଓ ମହାଦ୍ରୁମ—ଏହିମାନେ ନାମିତ ।

ବିନ୍ଦୁଶ୍ଚ ବିନ୍ଦୁସାରଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରଵଂଶାଶ୍ଚ କିନ୍ନରାଃ। ଇତ୍ଯେତେ କିନ୍ନରାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଲୋକେ ଖ୍ଯାତାଃ ସୁଶୋଭନାଃ ॥ ୮.

ବିନ୍ଦୁ, ବିନ୍ଦୁସାର, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ଏବଂ କିନ୍ନରମାନେ—ଏହିମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଂସାରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅତି ସୁନ୍ଦର ।

ନୃତ୍ଯଗୀତପ୍ରଗଲ୍ଭାନାମେତେଷାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଲୋକେ ଗଣଶତାନ୍ଯେଵ କିନ୍ନରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୮.

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶତଶଃ କିନ୍ନର ଦଳ ଏହି ସଂସାରରେ ଅଛନ୍ତି ।

ଯକ୍ଷା ଯକ୍ଷୋପଶାନ୍ତଶ୍ଚ ଲୌହେଯା ରୂପଶାଲିନୀ। ଦୁହୀତା ସୁରଵିନ୍ଦେତି ପ୍ରକାଶା ସିଦ୍ଧସମ୍ମତା ॥ ୮.

ଯକ୍ଷ, ଯକ୍ଷୋପଶାନ୍ତ, ଲୌହେୟା ନାମକ ସୁନ୍ଦରୀ ଏବଂ ସୁରବିନ୍ଦା ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା—ଏମାନେ ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ।

ଉପାଯାକେତନସ୍ଯାହି ସ୍ଵଯମୁତ୍ପାଦିତୋ ଗଣଃ । କରାଲକେନ ଭୂତାନାଂ ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ ॥ ୮.

ଉପାୟାକେତନଙ୍କ ନିଜ ଉଦ୍ୟମରୁ ଏକ ନୂତନ ଦଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; କରାଳକ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ ।

ଭୂତା ଭୂତଗଣୈର୍ଜ୍ଞେଯା ଆଵେଶକନିଵେଶକାଃ। ଇତ୍ଯେଵମାଦିର୍ହି ଗଣୋ ଭୂମିଗୋଚରକଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୮.

ଭୂତ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦଳ, ଆବେଶକ ଓ ନିବେଶକ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ; ଏହିପରି ଭୂମିରେ ଚଳିଥିବା ଏହି ଦଳ ଆରମ୍ଭ ଭାବେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଇଛି ।

ଵିଜ୍ଞେଯ ଇହ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ଭୂତାନାଂ ଭୂତନାଯକଃ। ଯେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟା ଭଵନ୍ତ୍ଯେଷାମମ୍ବରାନ୍ତରଚାରିଣାମ୍। ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରମାତ୍ରମାକାଶଂ ତେ ଚରନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୮.

ଏହି ସଂସାରରେ ଭୂତମାନଙ୍କ ନାୟକ କିଏ ତାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଯେଉଁମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେମାନେ ଗଛର ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶରେ ଚଳନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ତତ୍ରେମେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପ୍ରାଯେଣ କଥିତା ମଯା। ଦେଵୋପସ୍ଥାନନିରତା ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ଯଶସ୍ଵିନଃ ॥ ୮.

ଏଠାରେ ମୁଁ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାୟଃ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ସେମାନେ ଦେବସେବାରେ ନିୟୁକ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣ ।

ନାରାଯଣଂ ସୁରଗୁରୁଂ ଵିରଜଂ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣମ୍। ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଞ୍ଚ ତଥା ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵମ୍ ॥ ୮.

ନାରାୟଣ, ସୁରଗୁରୁ, ବିରଜ, ପଦ୍ମନୟନ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଏବଂ ଚାରିମୁହଁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏମାନେ—