ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅହଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଵରିଷ୍ଠା ହି ନ ତ୍ଵସତ୍ କର୍ତ୍ତୁମର୍ହସି। ଏଵମୁକ୍ତୋଽବ୍ରଵୀଦେନାଂ ଦକ୍ଷଃ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ ।। ୩୦.

'ମୁଁ ବଡ଼ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଆପଣ ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଡକ୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ତ୍ଵନ୍ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵରିଷ୍ଠା ଚ ପୂଜ୍ଯା ବାଲା ସଦା ମମ। ତାସାଂ ଯେ ଚୈଵ ଭର୍ତ୍ତାରସ୍ତେ ମେ ବହୁମତାଃ ସଦା ।। ୩୦.

'ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ମୋ ଝିଅ। ଏହି ଭଉଣୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ ସଦା ମୋର ଅତି ଆଦରିତ।'

ବ୍ରହ୍ନମଷ୍ଠାଶ୍ଚ ତପିଷ୍ଠାଶ୍ଚ ମହାଯୋଗାଃ ସୁଧାର୍ମିକାଃ। ଗୁଣୈଶ୍ଚୈଵାଧିକାଃ ଶ୍ଲାଘ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ତେ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକାତ୍ସତି ।। ୩୦.

'ବ୍ରହ୍ମା, ଆଠିଜଣ ତପସ୍ବୀ, ମହାଯୋଗୀ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଗୁଣରେ ଅଧିକ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସନୀୟ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ମାଧ୍ୟମରେ ସତୀ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଜାମାତା।'

ଵସିଷ୍ଠୋଽତ୍ରିଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଅଙ୍ଗିରାଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ। ଭୃଗୁର୍ମରୀଚିଶ୍ଚ ତଥା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଜାମାତରୋ ମମ ।। ୩୦.

ବଶିଷ୍ଠ, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଭୃଗୁ ଓ ମରୀଚି—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଠିଜଣ ମୋର ଜାମାତା।

ତସ୍ଯାତ୍ମା ସ ଚ ତେ ଶର୍ଵୋ ଭକ୍ତା ଚାସି ହି ତଂ ସଦା। ତେନ ତ୍ଵାଂ ନ ବୁଭୂଷାମି ପ୍ରତିକୂଲୋ ହି ମେ ଭଵଃ ।। ୩୦.

'ଶର୍ବ ତୁମର ଆତ୍ମା ଏବଂ ତୁମେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଛ; ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କାରଣ ଭବ ମୋ ପ୍ରତିକୂଳ।'

ଇତ୍ଯୁଵାଚ ତଦା ଦକ୍ଷଃ ସଂପ୍ରମୂଢେନ ଚେତସା। ଶାପାର୍ଥମାତ୍ମନଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚୋକ୍ତାଃ ପରମର୍ଷଯଃ ।। ୩୦.

ଏଭଳି ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ କହିଲେ, ନିଜ ଉପରେ ଶାପ ଆଣିବା ପାଇଁ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

ତଥୋକ୍ତା ପିତରଂ ସା ଵୈ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଦେଵୀଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଵାଙ୍ମନଃକର୍ମଭିର୍ଯସ୍ମାଦଦୁଷ୍ଠାଂ ମାଂ ଵିଗର୍ହସେ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଯଜାମ୍ଯହନ୍ଦେହମିଦନ୍ତାତ ତଵାତ୍ମଜମ୍ ।। ୩୦.

ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ଦେବୀ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଥା, ମନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୋଷହୀନ ହେଲି ମଧ୍ୟ ଆପଣ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି ଏବଂ ଏଠାରୁ ଆପଣଙ୍କ ଝିଅ ରହିବି ନାହିଁ।'

ତତସ୍ତେନାଵମାନେନ ସତୀ ଦୁଃଖାଦମର୍ଷିତା। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚନଂ ତେଵୀ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୩୦.

ତାପରେ, ଅପମାନ ଭୋଗି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିତ ସତୀ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଯତ୍ରାହମୁପପତ୍ସ୍ଯେହଂ ପୁନର୍ଦେହେନ ଭାସ୍ଵତା। ତତ୍ରାପ୍ଯହମସଂମୂଢା ସମ୍ଭୂତା ଧାର୍ମିକୀ ପୁନଃ। ଗଚ୍ଛେଯଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀତ୍ଵଂ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯୈଵ ଧର୍ମତଃ ।। ୩୦.

ଯେଉଁଠି ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହରେ ଜନ୍ମ ନେବି, ସେଉଁଠି ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନ ଓ ଧର୍ମରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଭାବରେ ପୁନର୍ବାର ଯୋଗ ଦେବି।

ତତ୍ରୈଵାଥ ସମାସୀନା ଯୁକ୍ତାତ୍ମାନଂ ସମାଦଧେ। ଧାରଯାମାସ ଚାଗ୍ନେଯୀଂ ଧାରଣାଂ ମନସାତ୍ମନଃ ।। ୩୦.

ସେଉଁଠି, ସତୀ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ବସି, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଅଗ୍ନିର ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ମନକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିଲେ।

ତତ ଆଗ୍ନେଯୀସମୁତ୍ଥେନ ଵାଯୁନା ସମୁଦୀରିତଃ। ସର୍ଵାଙ୍ଗେଭ୍ଯୋ ଵିନିଃ ସୃତ୍ଯ ଵହ୍ନିର୍ଭସ୍ମ ଚକାର ତାମ୍ ।। ୩୦.

ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ଧ୍ୟାନରୁ ଉପଜିଥିବା ବାୟୁରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସତୀଙ୍କ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରୁ ଅଗ୍ନି ବାହାରି ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା।

ତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ନିଧନଂ ସତ୍ଯା ଦେଵୋଽଥ ଶୂଲଧୃକ୍। ସଂଵାଦଞ୍ଚ ତଯୋର୍ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ଶଙ୍କରଃ। ଦକ୍ଷସ୍ଯାଥ ଋଷୀଣାଞ୍ଚ ଚୁକୋପ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୦.

ସତୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ଓ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଆଲୋଚନା ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝି, ଶୂଳଧାରୀ ଦେବ ଶଙ୍କର, ଡକ୍ଷ ଓ ଋଷିମାନେ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ଯସ୍ମାଦଵମତା ଦକ୍ଷ ମତ୍କୃତେ ମାନ ସା ସତୀ। ପ୍ରଶସ୍ତାଶ୍ଚେତରାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଵସୁତା ଭର୍ତୃଭିଃ ସହ ।। ୩୦.

ଡକ୍ଷ ମୋ ପାଇଁ ସତୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେଇଛନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଵସ୍ଵତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁନରେଵ ମହର୍ଷଯଃ। ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଵୈ ମମ ଯଜ୍ଞେ ହ୍ଯଯୋନିଜାଃ ।। ୩୦.

ଏହିପରି, ଭାଇବସ୍ବତ ଯୁଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ମହାଋଷିମାନେ ମୋର ଯଜ୍ଞରେ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ନେବେ, ଗର୍ଭରୁ ନୁହେଁ।

ହୁତେ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣା ଶୁକ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ। ଅଭିଵ୍ଯାହୃତ୍ଯ ଚ ଋଷୀନ୍ ଦକ୍ଷମଭ୍ଯଗମତ୍ ପୁନଃ ।। ୩୦.

ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ହୋମ ହେବା ଓ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ଅନ୍ତ ହେବା ପରେ, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଡକ୍ଷ ଡାକିଲେ ଓ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଭଵିତା ଚାକ୍ଷୁଷୋ ରାଜା ଚାଶ୍ରୁଷସ୍ଯ ସମନ୍ଵଯେ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ ପୌତ୍ରଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଚେତସଃ ।। ୩୦.

ଚାକ୍ଷୁଷ ଯୁଗରେ, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏକ ରାଜା ହେବେ।

ଦକ୍ଷ ଇତ୍ଯେଵ ନାମ୍ନା ତ୍ଵଂ ମାର୍ଷାଯାଂ ଜନଯିଷ୍ଯସି। କନ୍ଯାଯାଂ ଶାଖିନାଞ୍ଚୈଵ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈ ଚାକ୍ଷୁଷେଽନ୍ତରେ ।। ୩୦.

ତୁମେ ମାର୍ଷାରେ ଡକ୍ଷ ନାମରେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବା, ଏବଂ ଚାକ୍ଷୁଷ ଯୁଗ ଆସିଲେ ଶାଖିନମାନେ ମଧ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ଜନ୍ମ ଦେବା।

ଅହଂ ତତ୍ରାପି ତେ ଵିଘ୍ନମାଚରିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ମତେ। ଧର୍ମାର୍ଥକାମଯୁକ୍ତେଷୁ କର୍ମସ୍ଵିହ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୩୦.

ହେ ଅବିବେକୀ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମର ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସଂପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୁନପୁନ ବାଧା ଦେବି।

ଯସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ମତ୍କୃତେ କ୍ରୂରମୃଷୀନ୍ ଵ୍ଯାହୃତଵାନସି। ତସ୍ମାତ୍ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସୁରୈର୍ଯଜ୍ଞେ ନ ତ୍ଵାଂ ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୩୦.

ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଥିଲା, ତେଣୁ ଦେବମାନେ ସହ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ ନାହିଁ।

ହୁତ୍ଵାହୁତିଂ ତତଃ କ୍ରୂରଃ ଅପସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି କର୍ମସୁ। ଇହୈଵ ଵତ୍ସ୍ଯସି ତଥା ଦିଵଂ ହିତ୍ଵା ଯୁଗକ୍ଷଯାତ୍ ।। ୩୦.

କଠୋର ହୋମ କରିବା ପରେ, ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ; ଏଠାରେ ରହିବା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯୁଗର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ସର୍ଵେଷାମେଵ ଲୋକାନାଂ ଭୂର୍ଲୋକସ୍ତ୍ଵାଦିରୁଚ୍ଯତେ। ତମହଂ ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ନିଦେଶାତ୍ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। ୩୦.

ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୂଲୋକ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ମୁଁ ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିବି।

ଅସ୍ଯାଂ କ୍ଷିତୌ ଵୃତା ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଭାସ୍କରାଃ। ତାନହଂ ଧାରଯାମୀହ ସତତଂ ନ ତଵାଜ୍ଞଯା ।। ୩୦.

ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନମାନେ ଅବସ୍ଥିତ; ମୁଁ ଏଠାରେ ସେମାନେକୁ ସଦା ଧାରଣ କରିବି, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ନୁହେଁ।

ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯଂ ହି ଦେଵାନାଂ ତେ ଚାପ୍ଯେକତ୍ର ଭୁଞ୍ଜତେ। ନାହଂ ତୈଃ ସହ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ତତୋ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ତେ ପୃଥକ୍। ତତୋ ଦେଵୈଃ ସ ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ନେଜ୍ଯତେ ପୃଥଗିଜ୍ଯତେ ।। ୩୦.

ଦେବମାନେର ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଭୋଗ କରନ୍ତି; ମୁଁ ସେମାନେ ସହ ଭୋଗ କରିବି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ପୃଥକ୍ ଦେବେ; ଏପରି, ଦେବମାନେ ସହ ତୁମେ ଏକାଠି ପୂଜିତ ହେବେ ନାହିଁ, ପୃଥକ୍ ପୂଜିତ ହେବେ।

ତତୋଽଭିଵ୍ଯାହୃତୋ ଦକ୍ଷୋ ରୁଦ୍ରେଣାମିତତେଜସା। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଉତ୍ପନ୍ନୋ ମାନୁଷେଷ୍ଵିହ ।। ୩୦.

ତାପରେ, ଅସୀମ ତେଜସ୍ବୀ ରୁଦ୍ର ଡକ୍ଷକୁ କଥା କହି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଅନ୍ତରାଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏଠାରେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗୃହପତିଂ ଦକ୍ଷଂ ଜ୍ଞାନାନାମୀଶ୍ଵରଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ଦକ୍ଷୋ ନାମ ମହାଯଜ୍ଞୈଃ ସୋଽଯଜଦ୍ଦୈଵତୈଃ ସହ ।। ୩୦.

ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ଗୃହପତି, ଜ୍ଞାନର ଉପପତି ଭାବରେ ଜାଣି, ଡକ୍ଷ ନାମରେ ସେ ଦେବମାନେ ସହ ମହାଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

ଅଥ ଦେଵୀ ସତୀ ଯା ତୁ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ। ମୈନାଯାଂ ତାମୁମାଂ ଦେଵୀଂ ଜନଯାମାସ ଶୈଲରାଟ୍ ।। ୩୦.

ତାପରେ, ଯେଉଁ ଦେବୀ ପୂର୍ବେ ସତୀ ଥିଲେ, ସେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ ମୈନାକ ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସା ତୁ ଦେଵୀ ସତୀ ପୂର୍ଵଂ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦୁମାଽଭଵତ୍। ସହ ଵ୍ରତା ଭଵସ୍ଯୈଷା ନ ତଯା ମୁଚ୍ଯତେ ଭଵଃ। ଯାଵଦିଚ୍ଛତି ସଂସ୍ଥାତୁଂ ପ୍ରଭୁର୍ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵିହ ।। ୩୦.

ସେହି ଦେବୀ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ସତୀ ଥିଲେ, ପରେ ଉମା ହେଲେ। ସେ ସବୁବେଳେ ଭବଙ୍କୁ ବ୍ରତ ରଖି ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ଭବ ତାଙ୍କୁ କେବେ ବି ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ ଯେତେଦିନ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।

ମାରୀଚଂ କଶ୍ଯପଂ ଦେଵୀ ଯଥାହିତିରନୁଵ୍ରତା। ସାଧ୍ଯଂ ନାରାଯଣଂ ଶ୍ରୀସ୍ତୁ ମଘଵନ୍ତଂ ଶଚୀ ଯଥା ।। ୩୦.

ଯେପରି ଦେବୀ ମାରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଓ ଶଚୀ ମଘବାନ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ସେପରି।

ଵିଷ୍ଣୁଂ କୀର୍ତୀ ରୁଚିଃ ସୂର୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠଞ୍ଚାପ୍ଯରୂନ୍ଧତୀ। ନୈତାସ୍ତୁ ଵିଜହତ୍ଯେତାନ୍ ଭର୍ତୄନ୍ ଦେଵ୍ଯଃ କଥଂଚନ। ଆଵର୍ତ୍ତମାନକଲ୍ପେଷୁ ପୁନର୍ଜାଯନ୍ତି ତୈଃ ସହ ।। ୩୦.

କୀର୍ତ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ରୁଚି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ—ଏହି ଦେବୀମାନେ କେବେ ବି ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ରରେ ସେମାନେ ପୁଣିଥରେ ଏକାସାଥି ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।