ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ହ୍ଯତୀତାନାଗତେଷ୍ଵପି। ଏତେ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ପୂର୍ଵମୁତ୍ପନ୍ନା ହ୍ଯନ୍ତରେ ଶୁଭେ ।। ୩୦.

ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଯେଉଁଠି ଅତୀତ ଓ ଆଗାମୀ ଦୁହେଁ ଅଛି, ଏମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଭ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।

ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଃ ସ୍ମୃତା ନାମ୍ନା ତଥା ବର୍ହିଷଦଶ୍ଚ ଵୈ। ଅଯଜ୍ଵାନସ୍ତଥା ତେଷାମାସନ୍ ଵୈ ଗୃହମେଧିନଃ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତେ ଵୈ ପିତରୋଽନାହିତାଗ୍ନଯଃ ।। ୩୦.

ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ବର୍ହିଷଦ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁନଥିବା ଗୃହସ୍ଥ ଥିଲେ; ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ପିତୃମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନି ରଖିନଥିଲେ।

ଯଜ୍ଵାନସ୍ତେଷୁ ଯେ ହ୍ଯାସନ୍ ପିତରଃ ସୋମପୀଥିନଃ। ସ୍ମୃତା ବର୍ହିଷଦସ୍ତେ ଵୈ ପିତରସ୍ତ୍ଵଗ୍ନିହୋତ୍ରିଣଃ। ଋତଵଃ ପିତରୋ ଦେଵାଃ ଶାସ୍ତ୍ରେଽସ୍ମିନ୍ନିଶ୍ଚଯୋ ମତଃ ।। ୩୦.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ ଓ ସୋମପାନ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ବର୍ହିଷଦ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ; ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା ପିତୃମାନେ ବର୍ହିଷଦ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଋତୁ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ମନ୍ୟ।

ମଧୁମାଧଵୌ ରସୌ ଜ୍ଞେଯୌ ଶୁଚିଶୁକ୍ରୌ ତୁ ଶୁଷ୍ମିଣୌ। ନଭଶ୍ଚୈଵ ନଭସ୍ତଶ୍ଚ ଜୀଵାଵେତାଵୁଦାହୃତୌ ।। ୩୦.

ମଧୁ ଓ ମାଧବ ଦୁଇଟି ମିଠା ଋତୁ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଶୁଚି ଓ ଶୁକ୍ର ଦୁଇଟି ପବିତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଋତୁ; ନଭ ଓ ନଭସ୍ୟ ଦୁଇଟି ଜୀବନ୍ତ ଋତୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଇଷଶ୍ଚୈଵ ତଥୋର୍ଜଶ୍ଚ ସୁଧାଵନ୍ତାଵୁଦାହୃତୌ। ସହଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ଯଶ୍ଚ ମନ୍ଯୁମନ୍ତୌ ତୁ ତୌ ସ୍ମୃତୌ। ତପଶ୍ଚୈଵ ତପସ୍ଯଶ୍ଚ ଘୋରାଵେତୌ ତୁ ଶୈଶିରୌ ।। ୩୦.

ଇଷ ଓ ଉର୍ଜା ଦୁଇଟି ପୋଷକ ଋତୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସହ ଓ ସହସ୍ୟ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋତୁ ବୋଲି ସ୍ମରଣ; ତପ ଓ ତପସ୍ୟା ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶୀତ ଋତୁ।

କାଲାଵସ୍ଥାସ୍ତୁ ଷଟ୍ ତେଷାମ୍ମାସାଖ୍ଯା ଵୈ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ତ ଇମେ ଋତଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଶ୍ଚେତନାଚେତନାସ୍ତୁ ଵୈ ।। ୩୦.

ସେମାନଙ୍କର ଛଅଟି କାଳ ଅବସ୍ଥା ମାସ ନାମରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏହିମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଋତୁ, ଜଡ଼ ଓ ଚେତନ ଦୁହେଁ।

ଋତଵୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତେଽଭିମାନିନଃ। ମାସାର୍ଦ୍ଧମାସସ୍ଥାନେଷୁ ସ୍ଥାନଞ୍ଚ ଋତଵୋର୍ତ୍ତଵାଃ ।। ୩୦.

ଋତୁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ଅଧିକାରୀ; ମାସ ଓ ଅର୍ଧମାସ ଥିବା ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଋତୁମାନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ।

ସ୍ଥାନାନାଂ ଵ୍ଯତିରେକେଣ ଜ୍ଞେଯାଃ ସ୍ଥାନାଭିମାନିନଃ। ଅହୋରାତ୍ରଞ୍ଚ ମାସାଶ୍ଚ ଋତଵଶ୍ଚାଯନାନି ଚ ।। ୩୦.

ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ସ୍ଥାନର ଅଧିକାରୀମାନେ ବୁଝିବାକୁ ହେବ; ଦିନ-ରାତି, ମାସ, ଋତୁ ଓ ଆୟନ ମଧ୍ୟ।

ସଂଵତ୍ସରାଶ୍ଚ ସ୍ଥାନାନି କାଲାଵସ୍ଥାଭିମାନିନଃ। ନିମେଷାଶ୍ଚ କଲାଃ କାଷ୍ଠା ମୁହୂର୍ତ୍ତା ଵୈ ଦିନକ୍ଷପାଃ ।। ୩୦.

ବର୍ଷମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ଥାନ, ଯାହା କାଳ ଅବସ୍ଥାର ଅଧିନ; ନିମେଷ, କଳା, କାଷ୍ଠା, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ ଓ ରାତି।

ଏତେଷୁ ସ୍ଥାନିନୋ ଯେ ତୁ କାଲାଵସ୍ଥାସ୍ଵଵସ୍ଥିତାଃ। ତନ୍ମଯତ୍ଵାତ୍ତଦାତ୍ମାନସ୍ତାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ ।। ୩୦.

ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଯେଉଁମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କାଳ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଶ୍ଚିତ; ସେମାନେ ସେହି ସ୍ୱଭାବ ଓ ତାତ୍ତ୍ୱିକତାର; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି, ଆପଣମାନେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ପର୍ଵ୍ଵଣ୍ଯାସ୍ତିଥଯଃ ସନ୍ଧ୍ଯାଃ ପକ୍ଷା ମାସାର୍ଦ୍ଧସଂଜ୍ଞିତାଃ। ଦ୍ଵାଵର୍ଦ୍ଧମାସୌ ମାସସ୍ତୁ ଦ୍ଵୌ ମାସାଵୃତୁରୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୦.

ପକ୍ଷର ତିଥି, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପକ୍ଷକୁ ଅର୍ଧମାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଦୁଇ ଅର୍ଧମାସ ମିଶି ଏକ ମାସ ହୁଏ, ଦୁଇ ମାସ ମିଶି ଏକ ଋତୁ ହୁଏ।

ଋତୁତ୍ରଯଂ ଚାଯନଂ ଦ୍ଵେ ଅଯନେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ । ସଂଵତ୍ସରଃ ସୁମେକସ୍ତୁ ସ୍ଥାନାନ୍ଯେତାନି ସ୍ଥାନିନାମ୍ ।। ୩୦.

ତିନିଟି ଋତୁ, ଦୁଇଟି ଅୟନ — ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର — ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ; ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ଜଣଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଋତଵଃ ସୁମେକପୁତ୍ରା ଵିଜ୍ଞେଯା ହ୍ଯଷ୍ଟଧା ତୁ ଷଟ୍। ଋତୁପୁତ୍ରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ପଞ୍ଚ ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵାର୍ତ୍ତଵଲକ୍ଷଣାଃ ।। ୩୦.

ଋତୁମାନେ ସୁମେକଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, କେବେ ଆଠଭାଗରେ, କେବେ ଛଅଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ଋତୁମାନେ ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ।

ଯସ୍ମାଚ୍ଚୈଵାର୍ତ୍ତଵେଯାସ୍ତୁ ଜାଯନ୍ତେ ସ୍ଥାଣୁଜଙ୍ଗମାଃ। ଆର୍ତ୍ତଵାଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଋତଵଶ୍ଚ ପିତାମହାଃ ।। ୩୦.

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଅଚଳ ଓ ଚଳନଶୀଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପିତା, ଓ ଋତୁମାନେ ପିତାମହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସୁମେକାତ୍ତୁ ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ପ୍ରଜାତଯଃ। ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ମୃତଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୈ ସୁମେକଃ ପ୍ରପିତାମହଃ ।। ୩୦.

ସୁମେକାଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ଓ ଶେଷରେ ନଶିଯାନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ ସୁମେକା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ପ୍ରପିତାମହ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ।

ସ୍ଥାନେଷୁ ସ୍ଥାନିନୋ ହ୍ଯେତେ ସ୍ଥାନାତ୍ମାନଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ତଦାଖ୍ଯାସ୍ତନ୍ମଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ତଦାତ୍ମନଶ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩୦.

ଏହିମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିବା, ସ୍ଥାନର ଆତ୍ମା ବୋଲି ପରିଚିତ। ନାମ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଏହିପରି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।

ପ୍ରଜାପତିଃ ସ୍ମୃତୋ ଯସ୍ତୁ ସ ତୁ ସଂଵତ୍ସରୋ ମତଃ। ସଂଵତ୍ସରଃ ସ୍ମୃତୋ ହ୍ଯଗ୍ନିଃ ଋତମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଦ୍ଵଜୈଃ ।। ୩୦.

ଯିଏ ପ୍ରଜାପତି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି, ସେ ବର୍ଷ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି। ବର୍ଷକୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି, ଓ ଋତୁକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହିପରି କୁହନ୍ତି।

ଋତାତ୍ତୁ ଋତଵୋ ଯସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞିରେ ଋତଵସ୍ତତଃ। ମାସାଃ ଷଡୃତଵୋ ଜ୍ଞେଯାସ୍ତେଷାଂ ପଞ୍ଚାର୍ତ୍ତଵାଃ ସୁତାଃ ।। ୩୦.

ଏକ ଋତୁଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଋତୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଏବଂ ଏହି ଋତୁମାନେ ମାସ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ଛଅଟି ଋତୁ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ — ଏହିମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଦ୍ଵିପଦାଞ୍ଚତୁଷ୍ପଦାଞ୍ଚୈଵ ପକ୍ଷିସଂସର୍ପତାମପି। ସ୍ଥାଵରାଣାଂ ଚ ପଞ୍ଚାନାଂ ପୁଷ୍ପଂ କାଲାର୍ତ୍ତଵଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୩୦.

ଦୁଇପାଦୀ, ଚତୁଷ୍ପାଦୀ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ, ଓ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ କାଳ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଫୁଲିବାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଋତୁତ୍ଵମାର୍ତ୍ତଵତ୍ଵଞ୍ଚ ପିତୃତ୍ଵଞ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ଇତ୍ଯେତେ ପିତରୋ ଜ୍ଞେଯା ଋତଵଶ୍ଚାର୍ତ୍ତଵାଶ୍ଚ ଯେ ।। ୩୦.

ଋତୁତ୍ୱ, କାର୍ଯ୍ୟତ୍ୱ ଓ ପିତୃତ୍ୱ — ଏହିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହିମାନେ ପିତା, ଋତୁ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ।

ସର୍ଵଭୂତାନି ତେଭ୍ଯୋଽଥ ଋତୁକାଲାଦ୍ଵିଜଜ୍ଞିରେ। ତସ୍ମାଦେତେଽପି ପିତର ଆର୍ତ୍ତଵା ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୩୦.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏମାନଙ୍କଠାରୁ, ଋତୁ କାଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପିତା ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସ୍ଥିତାଃ କାଲାଭିମାନିନଃ। ସ୍ଥାନାଭିମାନିନୋ ହ୍ଯେତେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀହ ପ୍ରସଂଯମାତ୍ ।। ୩୦.

ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, କାଳକୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଭାବୁଥିବାମାନେ ଅବସ୍ଥିତ। ସ୍ଥାନକୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଭାବୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନିୟମରେ ରହନ୍ତି।

ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତା ବର୍ହିଷଦଃ ପିତରୋ ଦ୍ଵିଵିଧାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଜଜ୍ଞାତେ ଚ ପିତୃଭ୍ଯସ୍ତୁ ଦ୍ଵେ କନ୍ଯେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ ।। ୩୦.

ପିତୃମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର — ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଓ ବର୍ହିଷଦ। ପିତୃମାନଙ୍କଠାରୁ ଦୁଇଜଣୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ମେନା ଚ ଧାରିଣୀ ଚୈଵ ଯାଭ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଧୃତମ୍। ପିତରସ୍ତେ ନିଜେ କନ୍ଯେ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ପ୍ରଦଦୁଃ ଶୁଭେ। ତ ଉଭେ ଵ୍ରହ୍ମଵାଦିନ୍ଯୌ ଯୋଗିନ୍ଯୌ ଚୈଵ ତେ ଉଭେ ।। ୩୦.

ମେନା ଓ ଧାରିଣୀ — ଯାଁଠାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଧାରିତ। ପିତୃମାନେ ନିଜ କନ୍ୟାମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣୀ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଯୋଗିନୀ ଥିଲେ।

ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାସ୍ତୁ ଯେ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତେଷାଂ ମେନା ତୁ ମାନସୀ। ଧାରଣୀ ମାନସୀ ଚୈଵ କନ୍ଯା ବର୍ହିଷଦାଂ ସ୍ମୃତା ।। ୩୦.

ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କନ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ମେନା। ଧାରଣୀ ମଧ୍ୟ ମନସ୍ପୁତି, ବର୍ହିଷଦମାନଙ୍କର କନ୍ୟା ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।

ମେରୋସ୍ତୁ ଧାରଣୀଂ ନାମ ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥଂ ଵ୍ଯସୃଜନ୍ ଶୁଭାମ୍। ପିତରସ୍ତେ ବର୍ହିଷଦଃ ସ୍ମୃତା ଯେ ସୋମପୀଥିନଃ ।। ୩୦.

ମେରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଧାରଣୀ ନାମକ ଶୁଭା ଗୃହଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରାଯାଇଥିଲେ। ବର୍ହିଷଦ ପିତୃମାନେ ସୋମପାନ କରୁଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାସ୍ତୁ ତାଂ ମେନାଂ ପତ୍ନୀଂ ହିମଵତେ ଦଦୁଃ। ସ୍ମୃତାସ୍ତେ ଵୈ ତୁ ଦୌହିତ୍ରାସ୍ତଦ୍ଦୌହିତ୍ରାନ୍ ନିବୋଧତ ।। ୩୦.

ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତମାନେ ମେନାଙ୍କୁ ହିମବତଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୌହିତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ, ଏହି ଦୌହିତ୍ରମାନେ କିଏ ଶୁଣ।

ମେନା ହିମଵତଃ ପତ୍ନୀ ମୈନାକଂ ସାନ୍ଵସୂଯତ। ଗଙ୍ଗା ସରିଦ୍ଵରା ଚୈଵ ପତ୍ନୀ ଯା ଲଵଣୋ ଦଧେଃ। ମୈନାକସ୍ଯାନୁଜଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପୋ ଯତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୦.

ମେନା, ହିମବତଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମେନାକ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା, ସରିତ୍ସ୍ରେଷ୍ଠା, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ଯାହାକୁ ଲବଣ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ମେନାକଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଯାଁଠାରୁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ମେରୋସ୍ତୁ ଧାରଣୀ ପତ୍ନୀ ଦିଵ୍ଯୌଷଧିସମନ୍ଵିତମ୍। ମନ୍ଦରଂ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରଂ ତିସ୍ରଃ କନ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ।। ୩୦.

ମେରୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଧାରଣୀ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଭରିତ, ମନ୍ଦର ପୁଅ ଓ ତିନିଜଣୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।