ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାତ୍ କୁର୍ଵୀତ ନୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ପୁରୀଷମ୍ମୂତ୍ରମେଵ ଵା। ନ ଚ୍ଛାଯାଯାଂ ନ ସୋପାନେ ସ୍ଵଚ୍ଛାଯାଂ ନାପି ମେହଯେତ୍ ।। ୨୭.

ଏହିକାରଣରୁ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେ ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ଛାୟାରେ, ସିଢ଼ିରେ କିମ୍ବା ନିଜ ଛାୟାରେ କେବେ ବି ପିଶାବ କିମ୍ବା ମଳ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଶିରଃ ପ୍ରାପୃତ୍ଯ କୁର୍ଵୀତ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାଯ ତୃଣୈର୍ମହୀମ୍। ଯ ଏଵଂ ଵର୍ତ୍ତତେ ଭୂମୌ ତଂ ଶର୍ଵୋ ନ ହିନସ୍ତି ଵୈ ।। ୨୭.

ମୁଣ୍ଡ ଢାକି ଏହା କରିବା ଉଚିତ, ତଳେ ଘାସ ଦେଇ ପୃଥିବୀ ଢାକିବା ଦ୍ୱାରା; ଏଭଳି ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ଯିଏ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଶର୍ବ କେବେ ଅପକାର କରନ୍ତିନାହିଁ।

ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ତଂ ଦେଵଂ ନୀଲଲୋହିତମ୍। ଈଶାନ ଇତି ଯତ୍‌ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚତୁର୍ଥଂ ନାମ ତେ ମଯା ।। ୨୭.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ଦେବତା ନୀଳଲୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଚତୁର୍ଥ ନାମ ଈଶାନ ଦେଇଛି।'

ଚତୁର୍ଥସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥୀ ସ୍ଯାଦ୍ଵାଯୁର୍ନାମ୍ନା ତନୁସ୍ତଵ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଯଚ୍ଛରୀରସ୍ଥଂ ପଞ୍ଚଧା ପ୍ରାଣସଂଜ୍ଞିତମ୍ ।। ୨୭.

ଚତୁର୍ଥ ରୂପ ହେଉଛି ବାୟୁ; ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯେଉଁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣ ଅଛି, ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ଵିଵେଶ ତଂ ତଦା ଵାଯୁରୀଶାନୋ ଵାଯୁରୁଚ୍ଯତେ। ତସ୍ମାଦେନଂ ପରିଵଦେଦାଯତଂ ଵାଯୁମୀଶ୍ଵରମ୍। ଏଵଂ ଯୁକ୍ତମଥେଶାନୋ ନୈଵ ଦେଵୋ ହିନସ୍ତି ତମ୍ ।। ୨୭.

ତାପରେ ବାୟୁ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଏହିପରି, ବାୟୁ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ଈଶାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିକାରଣରୁ, ବିସ୍ତୃତ ବାୟୁକୁ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ସମ୍ମାନ କଲେ, ଦେବତା ଈଶାନ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଅପକାର କରନ୍ତିନାହିଁ।

ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ତଂ ଦେଵଂ ଧୂମ୍ରଲୋହିତମ୍। ଯତ୍ତେ ପଶୁପତୀତ୍ଯୁକ୍ତଂ ମଯା ନାମେହ ପଞ୍ଚମମ୍। ପଞ୍ଚମୀ ପଞ୍ଚମସ୍ଯୈଵ ତନୁର୍ନାମ୍ନାଽଗ୍ନିରସ୍ତୁ ତେ ।। ୨୭.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଉଥରେ ଧୂମ୍ରଲୋହିତ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେ ପଞ୍ଚମ ନାମ 'ପଶୁପତି' ଦେଇଛି, ଏହି ପଞ୍ଚମ ରୂପ ତୁମର 'ଅଗ୍ନି' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଉ।"

ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଯଚ୍ଛରୀରସ୍ଥଂ ତେଜସ୍ତସ୍ଯୋପସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଵିଵେଶ ତତ୍ତଦା ହ୍ଯଗ୍ନିସ୍ତସ୍ମାତ୍ପଶୁପତିଃ ପତିଃ ।। ୨୭.

ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ତେଜକୁ 'ଅଗ୍ନି' ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଗଲା, ଏବଂ ସେତିବେଳେ ଅଗ୍ନି ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ପଶୁପତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରେ ପ୍ରଭୁ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।

ଚନ୍ଦ୍ରମାସ୍ତୁ ସ୍ମୃତଃ ସୋମସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମା ହ୍ଯୋଷଧୀଗଣଃ। ଏଵଂ ଯୋ ଵର୍ତ୍ତତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସଦା ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି। ନ ହନ୍ତି ତଂ ମହାଦେଵ ଏଵଂ ଵନ୍ଦେତ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୨୭.

ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ 'ସୋମ' ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ଯାହାଙ୍କ ମୂଳ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଓ ଉଦ୍ଭିଦ। ଏଭଳି ଯିଏ ଜଣା ଲୋକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବ ଦିନରେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ମହାଦେବ ତାଙ୍କୁ କେବେ କ୍ଷତି କରନ୍ତିନାହିଁ; ଏହିପରି ଭାବେ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ।

ଗୋପାଯତି ଦିଵାଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରଜା ନକ୍ତନ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ। ଏକରାତ୍ରେ ସମେଯାତାଂ ସୂର୍ଯ୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସାଵୁଭୌ। ଅମାଵାସ୍ଯାନିଶାଯାନ୍ତୁ ତସ୍ଯାଂ ଯୁକ୍ତଃ ସଦା ଵସେତ୍ ।। ୨୭.

ଦିନକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏକ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦୁହେଁ ମିଳନ୍ତି; ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ ସେଉଁଠି ସଦା ଏକତ୍ରିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥାନ୍ତି।

ତତ୍ରାଵିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵମିଦନ୍ତନୁଭିର୍ନାମଭିଃ ସହ। ଏକାକୀ ଯଶ୍ଚରତ୍ଯେଷଃ ସୂର୍ଯ୍ଯାଽସୌ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୭.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ରୂପ ଓ ନାମ ସହିତ ସବୁକିଛି ବ୍ୟାପିତ ଅଛି; ଯିଏ ଏକାକି ଚଳିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯ ଯତ୍ ପ୍ରକାଶେନ ଵୀକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରଜାଃ। ଶୁକ୍ଲାତ୍ମା ସଂସ୍ଥିତୋ ରୁଦ୍ରଃ ପିବତ୍ଯମ୍ଭୋ ଗଭସ୍ତିଭିଃ ।। ୨୭.

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଶୁଧ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି।

ଅଦ୍ଯତେ ପୀଯତେ ଚୈଵାପ୍ଯନ୍ନପାନାତ୍ମକାନିଯା। ତନୁରାତ୍ମଭଵା ସା ଵୈ ଦେହେଷ୍ଵେଵୋପଚୀଯତେ ।। ୨୭.

ଯାହା ଖାଯାଯାଏ ଓ ପିଯାଯାଏ, ଯାହା ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟ ରୂପରେ ଅଛି, ସେଇ ଆତ୍ମାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ରୂପ ଦେହରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ଯଯା ଧତ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଥିରୀଭୂତେନ ଚେତସା। ପାର୍ଥିଵୀ ସା ତନୁସ୍ତସ୍ଯ ଶାର୍ଵୀ ଧାରଯତି ପ୍ରଜାଃ ।। ୨୭.

ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ମନ ଦେଇ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଇ ଶର୍ବଙ୍କର ପୃଥିବୀ ରୂପ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଧାରଣ କରେ।

ଯାଵତ୍ ସ୍ଥିତା ଶରୀରେଷୁ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରାଣଵୃତ୍ତିଭିଃ। ଵାଯ୍ଵାତ୍ମିକା ତୁ ଐଶାନୀ ସା ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରାଣିନା ସହ ।। ୨୭.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଭୂତମାନଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରାଣ ଚଳାଚଳ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ଇଶାନଙ୍କର ବାୟୁ ମୂଳକ ରୂପ ସେଇ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ ପ୍ରାଣ ରୂପେ ଅଛି।

ପୀତାଶିତାନି ପଚତି ଭୂତାନାଂ ଜଠରେଷୁ ଯା। ତତଃ ପାଶୁପତୀ ତସ୍ଯ ପାଚିକା ଶକ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୭.

ଯାହା ଭୂତମାନଙ୍କ ଜଠରରେ ଖାଇଥିବା ଓ ପିଇଥିବା ଜିନିଷକୁ ପାକାଏ, ଏହି କାରଣରୁ ପଶୁପତିଙ୍କର ପାକାଇବା ଶକ୍ତିକୁ 'ପାଚିକା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯାନୀହ ସୁଷିରାଣି ସ୍ଯୁର୍ଦେହେଷ୍ଵନ୍ତର୍ଗତାନି ଵୈ। ଵାଯୋଃ ସଞ୍ଚରଣାର୍ଥାଯ ସା ଭୀମା ଚୋଚ୍ଯତେ ତନୁଃ ।। ୨୭.

ଦେହରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ସୁସିର (ଖାଲି ସ୍ଥାନ) ଅଛି, ଯାହା ବାୟୁ ଚଳାଚଳ ପାଇଁ, ସେଇ ରୂପକୁ 'ଭୀମା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଵୈତାନଦୀକ୍ଷିତାନାଂ ତୁ ଯା ସ୍ଥିତିର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍। ତନୁରୁଗ୍ରାତ୍ମିକା ସା ତୁ ତେନୋଗ୍ରୋ ଦୀକ୍ଷିତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ଯେଉଁମାନେ ବୈତାନ ଦୀକ୍ଷା ନେଇଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେଇ ଉଗ୍ର ସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କୁ 'ଉଗ୍ର' ଦୀକ୍ଷିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯତ୍ତୁ ସଙ୍କଲ୍ପକଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାସ୍ଵିହ ସମଂ ସ୍ଥିତମ୍। ସା ତନୁର୍ମ୍ମାନସୀ ତସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ପ୍ରାଣିଷୁ ସ୍ଥିତଃ ।। ୨୭.

ଯାହା ସଂକଳ୍ପ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ଭାବେ ଅଛି, ସେଇ ମାନସିକ ରୂପ ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭାବେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି।

ନଵୋ ନଵୋ ଭଵତି ହି ଜାଯମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ। ନୀଯତେ ଯୋ ଯଥାକାମଂ ଵିଭୁଧୈଃ ପିତୃଭିଃ ସହ। ମହାଦେଵୋଽମୃତାତ୍ମାଽସୌ ହ୍ଯମ୍ମଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ସେ ପୁନିପୁନି ନୂତନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେଉଁପରି ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଅମୃତ ସ୍ୱରୂପ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅମୃତ ମୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।

ତସ୍ଯ ଯା ପ୍ରଥମା ନାମ୍ନା ତନୂ ରୌଦ୍ରୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା। ପତ୍ନୀ ସୁଵର୍ଚଲା ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯାଃ ଶନୈଶ୍ଚରଃ ।। ୨୭.

ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ରୂପ 'ରୌଦ୍ରୀ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ 'ସୁବର୍ଚ୍ଚଳା', ତାଙ୍କର ପୁଅ 'ଶନୈଶ୍ଚର'।

ଭଵସ୍ଯ ଯା ଦ୍ଵିତୀଯା ତୁ ତନୁରାପଃ ସ୍ମୃତା ତୁ ଵୈ । ତସ୍ଯୋଷାଽତ୍ର ସ୍ମୃତା ପତ୍ନୀ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାପ୍ଯୁଶନା ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ଭବଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପକୁ ଜଳ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ 'ଉଷା', ତାଙ୍କର ପୁଅ 'ଉଶନା' ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ।

ଶର୍ଵସ୍ଯ ଯା ତୃତୀଯା ତୁ ନାମ ଭୂମିସ୍ତନୁଃ ସ୍ମୃତା। ପତ୍ନୀ ତସ୍ଯ ଵିକେଶୀତି ପୁତ୍ରଶ୍ଚାଙ୍ଗାରକଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ଶର୍ବଙ୍କର ତୃତୀୟ ରୂପ 'ଭୂମି' ନାମରେ ପରିଚିତ; ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ 'ବିକେଶୀ', ତାଙ୍କର ପୁଅ 'ଅଙ୍ଗାରକ'।

ଈଶାନସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗତସ୍ଯ ଚ ଯା ତନୁଃ। ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଶିଵା ନାମ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାସ୍ଯ ମନୋଜଵଃ ।। ୨୭.

ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଇଶାନଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ ରୂପ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ 'ଶିବା', ତାଙ୍କର ପୁଅ 'ମନୋଜବ'।

ନାମ୍ନା ପଶୁପତେର୍ଯା ତୁ ତନୁରଗ୍ନିର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ ସ୍ମୃତା। ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ସ୍ମୃତା ସ୍ଵାହା ସ୍କନ୍ଦଶ୍ଚାପି ସୁତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ଯେଉଁ ରୂପକୁ ପଶୁପତି ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାହାକୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ସ୍ୱାହା ବୋଲି ଜଣାଶୁଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦ ତାଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ନାମ୍ନା ଷଷ୍ଠସ୍ଯ ଯା ଭୀମା ତନୁରାକାଶ ଉଚ୍ଯତେ। ଦିଶଃ ପତ୍ନ୍ଯଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚାସ୍ଯ ସୁତଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ଛଅଟିଏ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଆକାଶ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଦିଗମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ତାଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଉଗ୍ରା ତନୁଃ ସପ୍ତମୀ ଯା ଦୀକ୍ଷିତୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସ୍ମୃତା। ଦୀକ୍ଷା ପତ୍ନୀ ସ୍ମୃତା ତସ୍ଯ ସନ୍ତାନଃ ପୁତ୍ର ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୭.

ସପ୍ତମ ରୂପଟି ଉଗ୍ର ଭାବରେ ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନେ କରନ୍ତି। ଦୀକ୍ଷା ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଜଣାଶୁଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସନ୍ତାନ ତାଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନାମ୍ନାଽଷ୍ଟମସ୍ଯ ମହତସ୍ତନୁର୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସ୍ମୃତଃ। ପତ୍ନୀ ତୁ ରୋହିଣୀ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାସ୍ଯ ବୁଧଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୭.

ଅଷ୍ଟମ ମହାନ୍ ରୂପଟି ଚନ୍ଦ୍ରମା ବୋଲି ମନାଯାଏ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ରୋହିଣୀ, ଏବଂ ବୁଧ ତାଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଇତ୍ଯେତାସ୍ତନଵସ୍ତସ୍ଯ ନାମଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ତାସ୍ତୁ ଵନ୍ଦ୍ଯ ନମସ୍ଯାଶ୍ଚ ପ୍ରତିନାମ ତନୂଷୁ ଵୈ ।। ୨୭.

ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ନାମ ସହିତ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପକୁ ତାହାର ନାମ ଅନୁଯାୟୀ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଣାମ ଓ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଭକ୍ତେଃ ସୂର୍ଯେଽପ୍ସୁ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିଵ୍ଯୋମଦୀକ୍ଷିତେ। ତଥା ଚ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରମସି ତନୁଭିର୍ନାମଭିଃ ସହ। ପ୍ରଜାଵାନେତି ସାଯୁଜ୍ଯମୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ନରୋ ହି ସଃ ।। ୨୭.

ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ, ଦୀକ୍ଷା ଏବଂ ଏହିପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ନାମ ସହିତ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ମହାପ୍ରଭୁ ସହିତ ଏକତାକୁ ଅନୁଭବ କରେ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ପାଦକ।