ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କ୍ରାନ୍ତା ଦନାଯୁଷାପୁତ୍ରା ଵୃତ୍ରସ୍ଯାପି ନିବୋଧତ। ଜଜ୍ଞିରେ ଶ୍ଵସନାଦ୍ଧୋରାଦ୍ଵୃତ୍ରସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରେଣ ଯୁଧ୍ଯତଃ ।। ୭.

ଦନାୟୁଷାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଚଳିଗଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ବୃତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣ। ବୃତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ଧୋରାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଭର୍ତ୍ତାରୋ ମନସା ଖ୍ଯାତା ରାକ୍ଷସାଃ ସୁମହାବଲାଃ । ଶତଂ ତାନି ସହସ୍ରାଣି ମହେନ୍ଦ୍ରାନୁଚରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୭.

ମନସାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଥିଲେ, ମହାଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହଚର ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।

ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦଃ ସୌମ୍ଯା ଧାର୍ମିକାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମମୂର୍ତ୍ତଯଃ। ପ୍ରଜାସ୍ଵନ୍ତର୍ଗତାଃ ସର୍ଵେ ନିଵସନ୍ତି ସୁଧାର୍ମିକାଃ ।। ୭.

ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମିକ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହଧାରୀ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ଭାବେ ବସିଥାନ୍ତି।

ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ସର୍ଗ ଏଷ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ। ପ୍ରଵାହ୍ଯଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଯଜ୍ଞେ ଵୈ ଗାଯନୋତ୍ତମାନ୍ ।। ୭.

ଏଭଳି ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରବାହ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ଉତ୍ତମ ଗାୟକ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵନଃ ସତ୍ଵାତ୍ମକଶ୍ଚୈଵ କଲାପଶ୍ଚୈଵ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । କୃତଵୀର୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସୁପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତମଃ ।। ୭.

ସତ୍ତ୍ୱନ, ସତ୍ତ୍ୱାତ୍ମକ, ବଳଶାଳୀ କଳାପ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୃତବୀର୍ୟ ଓ ସୁପାଣ୍ଡୁ—ଏହି ସପ୍ତଜନ।

ପନଶ୍ଚୈଵ ତରଣ୍ଯଶ୍ଚ ସୁଚନ୍ଦ୍ରୋ ଦଶମସ୍ତଥା। ଇତ୍ଯେତେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୭.

ପନ, ତରଣ୍ୟ, ସୁଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଦଶମ — ଏହିମାନେ ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛନ୍ତି।

ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଃ ପୁଣ୍ଯା ମୌନେଯାଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ଚିତ୍ରସେନୋଗ୍ରସେନଶ୍ଚ ଊର୍ଣାଯୁରନଘସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୁନିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚିତ୍ରସେନ, ଉଗ୍ରସେନ, ଊର୍ଣ୍ଣାୟୁ ଓ ଅନଘଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପୁଲୋମା ଚ ସୂର୍ଯଵର୍ଚ୍ଚାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଯୁଗପତ୍ତୃଣପତ୍କାଲିର୍ଦିତିଶ୍ଚିତ୍ରରଥ ସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପୁଲୋମା, ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚା, ଯୁଗପତ୍, ଋଣପତ୍, କାଳି, ଦିତି ଓ ଚିତ୍ରରଥ — ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ତ୍ରଯୋଦଶୋ ଭ୍ରମିଶିରାଃ ପର୍ଜନ୍ଯଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶଃ। କଲିଃ ପଞ୍ଚଦଶଶ୍ଵୈଵ ନାରଦଶ୍ଚୈଵ ଷୋଡଶଃ। ଇତ୍ଯେତେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ମୌନେଯାଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ॥ ୮.

ତେରୋଟିଏ ବ୍ରମିଶିରା, ଚଉଦୋଟିଏ ପର୍ଜନ୍ୟ, ପନ୍ଦରୋଟିଏ କଳି ଏବଂ ଷୋଳୋଟିଏ ନାରଦ; ଏହିମାନେ ମୁନିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛନ୍ତି।

ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯଵୀଯସ୍ଯସ୍ତେଷାମପ୍ସରସଃ ଶୁଭାଃ । ଅନ୍ତରା ଦାରଵତ୍ଯା ଚ ପ୍ରିଯମୁଖ୍ଯା ସୁରୋତ୍ତମା ॥ ୮.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଉତ୍ରିଶି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା ଅଛନ୍ତି, ଦାରାବତୀର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ପ୍ରିୟମୁଖୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଦେବୀମାନେ।

ମିଶ୍ରକେଶୀ ତଥା ଶାଚୀ ପର୍ଣିନୀ ଵାପ୍ଯଲମ୍ବୁଷା। ମାରୀଚୀ ପୁତ୍ରିକା ଚୈଵ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵର୍ଣା ତିଲୋତ୍ତମା ॥ ୮.

ମିଶ୍ରକେଶୀ, ଶାଚୀ, ପର୍ଣ୍ଣିନୀ, ବାପ୍ୟଲମ୍ବୁଷା, ମାରୀଚୀ, ପୁତ୍ରିକା, ବିଦ୍ୟୁଦ୍ବର୍ଣ୍ଣା ଓ ତିଲୋତ୍ତମା — ଏହିମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ଅଦ୍ରିକା ଲକ୍ଷଣା ଚୈଵ ଦେଵୀ ରମ୍ଭା ମନୋରମା। ସୁଵରା ଚ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ପୂର୍ଣିତା ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ॥ ୮.

ଅଦ୍ରିକା, ଲକ୍ଷଣା, ଦେବୀ, ରମ୍ଭା, ମନୋରମା, ସୁବରା, ସୁବାହୁ, ପୂର୍ଣ୍ଣିତା ଓ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ସମ୍ମିଳିତ।

ପୁଣ୍ଡରୀକା ସୁଗନ୍ଧା ଚ ସୁଦନ୍ତା ସୁରସା ତଥା। ହେମାସରା ସୁତୀ ଚୈଵ ସୁଵୃତ୍ତା କମଲା ଚ ଯା ॥ ୮.

ପୁଣ୍ଡରୀକା, ସୁଗନ୍ଧା, ସୁଦନ୍ତା, ସୁରସା, ହେମାସରା, ସୁତୀ, ସୁବୃତ୍ତା ଓ କମଳା — ଏହିମାନେ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

ସୁଭୁଜା ହଂସପାଦା ଚ ଲୌକିକ୍ଯୋଽପ୍ସରସସ୍ତଥା। ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସୋ ହ୍ଯେତା ମୌନେଯାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୮.

ସୁଭୁଜା, ହଂସପାଦା ଓ ଲୌକିକୀ — ଏହିମାନେ ଅପ୍ସରା; ଏହି ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମୁନିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଦୁହିତରୋ ମଯା ଯାଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ତାସାଂ ନାମାନି ସର୍ଵାସାଂ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ ॥ ୮.

ମୁଁ ଯେଉଁ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଝିଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଛି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି, ଶୁଣ।

ସୁଯଶା ପ୍ରଥମା ତାସାଂ ଗାନ୍ଧର୍ଵୀ ତଦନନ୍ତରମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଵତୀ ଚାରୁମୁଖୀ ସୁମୁଖୀ ଚ ଵରାନନା ॥ ୮.

ସୁୟଶା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ତାପରେ ଗାନ୍ଧର୍ବୀ; ତାପରେ ବିଦ୍ୟାବତୀ, ଚାରୁମୁଖୀ, ସୁମୁଖୀ ଓ ବରାନନା।

ତତ୍ରେମେ ସୁଯଶାପୁତ୍ରା ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ। ପ୍ରଚେତସଃ ସୁତା ଯକ୍ଷାସ୍ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ ॥ ୮.

ଏଠାରେ ସୁୟଶାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ, ସେମାନେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଯକ୍ଷ; ତାଙ୍କ ନାମ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

କମ୍ବଲୋ ହରିକେଶଶ୍ଚ କପିଲଃ କାଞ୍ଚନସ୍ତଥା। ମେଘମାଲୀତୁ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଗଣ ଏଷ ଉଦାହୃତଃ ॥ ୮.

କମ୍ବଳ, ହରିକେଶ, କପିଳ, କାଞ୍ଚନ ଓ ମେଘମାଳୀ — ଏହିମାନେ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଏକ ଦଳ।

ସୁଯଶାଯା ଦୁହିତରଶ୍ଚତସ୍ରୋଽପ୍ସରସଃ ସ୍ମୃତାଃ। ତାସାଂ ନାମାନି ଵୈ ସମ୍ଯଗ୍ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ ॥ ୮.

ସୁୟଶାଙ୍କ ଚାରିଜଣ ଝିଅ ଅପ୍ସରା ବୋଲି ମନାଯାଆନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ନାମ ମୁଁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହୁଛି, ଶୁଣ।

ଲୋହେଯୀ ତ୍ଵଭଵଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଭରତା ତଦନନ୍ତରମ୍। କୃଶାଙ୍ଗୀ ଚ ଵିଶାଲା ଚ ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ତଥା ॥ ୮.

ଲୋହେୟୀ ସବୁଠାରୁ ବଡ, ତାପରେ ଭରତା; ତାପରେ କୃଶାଙ୍ଗୀ ଓ ବିଶାଳା, ଯେଉଁମାନେ ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।

ତାଭ୍ଯୋଽପରେ ଯକ୍ଷଗଣାଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ଉତ୍ପାଦିତା ଵିଶାଲେନ ଵିକ୍ରାନ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା ॥ ୮.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଟି ଅନ୍ୟ ଯକ୍ଷଦଳ ବିଶାଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଲୋହେଯୋ ଭରତେଯଶ୍ଚ କୃଶାଙ୍ଗେଯଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଵିଶାଲେଶ୍ଚ ଯକ୍ଷାଣାଂ ପୁରାଣେ ପ୍ରଥିତା ଗଣାଃ ॥ ୮.

ଲୋହେୟ, ଭରତେୟ, କୃଶାଙ୍ଗେୟ ଓ ବିଶାଳେୟ — ଏହିମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହିମାନେ ପୁରାତନ ଯକ୍ଷ ଦଳ।

ଇତ୍ଯେତୈରସୁରୈର୍ଘୋରୈର୍ମହାବଲପରାକ୍ରମୈଃ। ଲୋକୈର୍ଯକ୍ଷଗଣୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତା ଲୋକାଲୋକ ଵିଦାଂଵରାଃ ॥ ୮.

ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯକ୍ଷ ଦଳମାନେ ସହିତ ଭରିଯାଇଛି, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚାଥ ଵାଲେଯା ଵିକ୍ରାନ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ଉତ୍ପାଦିତା ମହାଵୀର୍ଯା ମହାଗନ୍ଧର୍ଵନାଯକାଃ ॥ ୮.

ତାପରେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଶାଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ନାୟକ ଓ ଶୂରବୀର ଥିଲେ ।

ଵିକ୍ରମୌଦାର୍ଯସମ୍ପନ୍ନା ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ। ତେଷାଂ ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ॥ ୮.

ସେମାନେ ସାହସ ଓ ଉଦାରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ । ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ କହିବି ।

ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦୋ ମହାଵୀର୍ଯଶ୍ଚିତ୍ରଵର୍ମା ତଥୈଵ ଚ। ଚିତ୍ରକେତୁର୍ମହାଭାଗଃ ସୋମଦତ୍ତୋଽଥ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତିସ୍ରୋ ଦୁହିତରଶ୍ଚୈଵ ତାସାଂ ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ ୮.

ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ, ଯିଏ ବଡ଼ ଶୂରବୀର; ଚିତ୍ରବର୍ମା ଏହିପରି; ଚିତ୍ରକେତୁ, ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ଓ ସୋମଦତ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ଏହିମାନେ ନାମିତ । ଏଠାରେ ତିନିଜଣୀ ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଏବେ କହାଯିବ ।

ପ୍ରଥମା ତ୍ଵଗ୍ନିକା ନାମ କମ୍ବଲା ତଦନନ୍ତରମ୍। ତଥା ଵସୁମତୀ ନାମ ରୂପେଣାପ୍ରତିମୌଜସଃ ॥ ୮.

ପ୍ରଥମ ଝିଅଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଗ୍ନିକା; ତାପରେ କମ୍ବଳା; ଏବଂ ତା'ପରେ ବସୁମତୀ, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ଓ ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ ଥିଲା ।

ତାଭ୍ଯଃ ପରେ କୁମାରେଣ ଗଣା ଉତ୍ପାଦିତାସ୍ତ୍ଵିମେ। ତ୍ରଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵମୁଖ୍ଯାନାଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ ॥ ୮.

ଏହିମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗଣମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ତିନିଜଣ ମୁଖ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯେଉଁମାନେ ସାହସୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ।

ଆଗ୍ନେଯାଃ କାମ୍ବଲେଯାଶ୍ଚ ତଥା ଵସୁମତୀସୁତାଃ। ତୈର୍ଗଣୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ଲୋକଚରାଚରମ୍ ॥ ୮.

ଅଗ୍ନିକା, କମ୍ବଳା ଓ ବସୁମତୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ—ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି ।